Gần 20 năm làm tư vấn hệ thống cho các doanh nghiệp Nhật Bản, anh Phát Nguyễn (hiện 42 tuổi) luôn coi tuổi trẻ là giai đoạn “cháy hết mình” để đổi lấy tự do tài chính. Có những ngày, anh ngồi trước màn hình máy tính đến chiều mới nhớ chưa uống nước. Bữa trưa thường xuyên bị bỏ quên. Những kỳ nghỉ, anh tranh thủ xử lý email hoặc hoàn thiện kế hoạch dự án.
“Tôi làm 2-3 công việc cùng lúc. Khi đó chỉ có một mục tiêu là tích lũy thật nhanh và đầu tư thật sớm”, anh nói.
Năm 2023, khi chạm mốc tuổi 40, anh đã có trong tay một căn nhà vùng ven TP HCM, ôtô, một tỷ đồng tiền mặt và vài lô đất. Dãy phòng trọ cho thuê mang lại dòng tiền thụ động 35-40 triệu đồng mỗi tháng. Tổng giá trị tài sản đạt khoảng 20 tỷ đồng.
Cảm thấy tài chính vững, anh Phát nộp đơn nghỉ việc, bước vào con đường FIRE (Độc lập tài chính và nghỉ hưu sớm). “Tôi không ghét làm việc. Tôi chỉ nghĩ nếu làm đủ nhanh, đủ nhiều trong tuổi trẻ thì sẽ có một ngày được sống theo cách mình muốn”, anh nói.
FIRE bắt đầu được nhiều người Việt biết đến từ khoảng năm 2020. Khảo sát trên VnExpress với gần 20.000 độc giả cho thấy chỉ 11% muốn làm việc đến tuổi nghỉ hưu theo quy định. 55% muốn nghỉ từ tuổi 50, 29% từ 40-50 tuổi và 5% muốn nghỉ trước tuổi 40.
“Tuần trăng mật” của tự do
Hai năm đầu rời công sở, cuộc sống của anh Phát diễn ra như mong ước. Sáng dậy, anh uống cà phê, ăn sáng cùng gia đình, chăm sóc cây cối, cho cá ăn. Khoảng 9h, anh nhận vài dự án tự do nhỏ lẻ để duy trì kỹ năng. Buổi chiều, anh đánh cầu lông và dành buổi tối cho gia đình.
Thời gian nhàn rỗi cho phép người đàn ông trung niên thực hiện những thú vui từng bị gác lại. Anh cải tạo không gian sống. Trên sân thượng rộng 40 m2 hướng Tây, anh thiết kế hệ thống tưới tự động, trồng các giống cây chịu hạn. Ở ban công và giếng trời là những mảng xanh của các loại kiểng lá nhiệt đới. Xen kẽ, anh làm 5 hồ nước để nuôi cá cảnh.
Đó cũng là lần đầu tiên anh có thời gian đồng hành với hai con đang học lớp 6 và 9. Người cha dạy con kỹ năng sống, rèn tính tự lập và bầu bạn khi các con bước vào tuổi dậy thì. Cuối tuần, cả nhà hay chơi thể thao cùng nhau hoặc về quê; các dịp nghỉ dài ngày lại lên lịch trình đi du lịch khám phá.
“Khối lượng việc tôi làm cho bản thân và gia đình trong hai năm này nhiều bằng cả chục năm đi làm cộng lại”, ông bố hai con chia sẻ.
Mặt trái của nhàn rỗi
Qua giai đoạn đầu, sự tự do dần bộc lộ mặt trái. Mỗi sáng, vợ đi làm, con tới trường, bạn bè bận rộn mưu sinh, anh Phát nhận thấy bản thân lệch pha với thế giới xung quanh. Cuộc sống không deadline, không KPI, không áp lực bỗng trở thành vòng lặp tẻ nhạt. “Sau khi đã làm những việc muốn làm, chơi những thứ muốn chơi, tôi không biết thức dậy mỗi sáng để làm gì nữa”, anh nói.
Suy nghĩ này rõ ràng hơn sau một lần anh vào bệnh viện thăm người thân. Nhìn những cụ già chờ khám bệnh, anh tự đặt câu hỏi: “Mình mới ngoài 40, tại sao đã sống như những người đang chờ đi gặp tổ tiên?”.
Anh Phát nói lúc đó mới hiểu vì sao nhiều quản lý người Nhật Bản 60-70 tuổi vẫn sang Việt Nam làm việc.
Theo Tiến sĩ Giản Tư Trung (Chủ tịch Học viện Quản lý PACE), người theo trào lưu FIRE dễ rơi vào trạng thái hụt hẫng do chưa xác định được mục đích sống, hoặc nhầm lẫn giữa công cụ mưu sinh và ý nghĩa cuộc đời. Ông nhận định lao động là cách con người tạo ra giá trị, kết nối xã hội. Tự do tài chính là đặc quyền để làm điều yêu thích, không phải dấu chấm hết của sự nghiệp.
Đầu năm 2025, anh Phát quay lại làm việc toàn thời gian. Anh chọn lọc công việc, ưu tiên các dự án mang lại ý nghĩa. Hiện tại, anh chủ trì dự án phát triển sản phẩm mới, phụ trách dịch chuyển dây chuyền sản xuất thiết bị điện tử từ nước ngoài về Việt Nam.
Cách sống hiện tại của anh phù hợp với khái niệm “Coast FIRE” (ngừng tiết kiệm và sống thoải mái) hoặc “Barista FIRE” (nghỉ hưu bán phần). Theo chuyên trang tài chính Investopedia (Mỹ), đây là nhánh nhỏ của trào lưu nghỉ hưu sớm, chỉ những người đã tích lũy đủ tài sản cho tương lai nhưng vẫn tiếp tục đi làm vì đam mê, không bị áp lực thu nhập.
Trở lại công sở, công việc lấp đầy khoảng trống trong ngày, mang lại cho anh Phát cảm giác hứng khởi khi được cùng đồng đội giải quyết một bài toán khó, hay học thêm một điều chưa biết. Dòng tiền kiếm thêm được dùng để nâng cấp thiết bị làm vườn và đưa gia đình đi du lịch. Trong mắt hai con, anh xây dựng lại hình tượng một người cha năng động và có lý tưởng.
Nhìn lại, Phát Nguyễn không coi hai năm FIRE là lãng phí. “Nếu không có 2 năm ấy, tôi vẫn nghĩ chỉ cần đủ tiền là hạnh phúc. Đến khi trải nghiệm rồi, tôi mới hiểu tiền chỉ giúp mua thời gian, còn ý nghĩa cuộc sống không ai tạo ra thay mình được”, anh Phát nói.
Ngày 15/4, cô Li tạo một đơn hàng thuê tài xế kèm theo dòng ghi chú: "Ngồi cạnh giường tôi hai tiếng, không cần giao đồ ăn". Cô cho biết, cha phải đi làm xa để trang trải chi phí và em trai vừa đi thực tập. Li thường xuyên phải nằm viện điều trị một mình.
Người tài xế đầu tiên nhận đơn sau đó đã chia sẻ câu chuyện vào nhóm làm việc chung tại địa phương. Những ngày tiếp theo, sau giờ làm, các tài xế thay nhau đến phòng bệnh thăm Li. Họ mang theo sữa, đồ ăn nhẹ, thú nhồi bông và sách. Có những người kết thúc ca làm việc sớm để đến trò chuyện cùng cô. Khi đến bệnh viện, các tài xế đứng yên lặng ngoài hành lang, giữ trật tự để không làm phiền giấc ngủ của nữ bệnh nhân.
Trần, một tài xế trong nhóm, cho biết anh đến thăm Li vì thương cảm hoàn cảnh của cô. Trong khi đó, Huang, một tài xế khác từ Quảng Châu, đã di chuyển gần ba tiếng để đến bệnh viện ở Phật Sơn. "Trước đây, tôi từng có những khách hàng mời nước. Giờ đây, tôi muốn đáp lại bằng cách giúp đỡ người khác", Huang kể.
Sau những chuyến thăm của các tài xế, Li ăn uống nhiều hơn và cởi mở hơn với mọi người. Câu chuyện của Li sau đó được lan truyền. Một cảnh sát và một phụ nữ từng điều trị ung thư đã đến bệnh viện thăm cô. Một tài xế ở Vân Nam cũng đặt gửi một bó hoa tươi đến tận phòng bệnh.
Li xuất viện vào ngày 20/4 khi tình trạng sức khỏe ổn định. Hiện cô chờ kết quả xét nghiệm tủy tương thích từ em trai để bước vào giai đoạn điều trị tiếp theo.
"Tôi không nghĩ lại có nhiều người đến động viên mình như vậy. Họ đồng hành cùng tôi, khiến tôi rất biết ơn", Li nói.
Ngày 31-3, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) tổ chức hội nghị tập huấn vận hành sàn giao dịch việc làm quốc gia phiên bản thử nghiệm và bộ công cụ triển khai cơ sở dữ liệu bảo hiểm thất nghiệp trực tiếp và trực tuyến 34 tỉnh thành.
Theo ông Vũ Trọng Bình - Cục trưởng Cục Việc làm, sàn giao dịch việc làm quốc gia nhằm kết nối thông tin thị trường lao động toàn quốc, hỗ trợ người tìm việc tiếp cận việc làm nhanh, thuận tiện, còn doanh nghiệp tuyển dụng tiết kiệm chi phí. Phiên bản đang được tập huấn là bản thử nghiệm, làm cơ sở để tiến tới khai trương chính thức dự kiến giữa tháng 4-2026.
Với các sở nội vụ, trung tâm dịch vụ việc làm các tỉnh, thành phố, ông Bình đề nghị các cơ quan cập nhật đầy đủ, kịp thời dữ liệu cung - cầu lao động, bảo hiểm thất nghiệp… Các doanh nghiệp chủ động đăng ký, sử dụng sàn giao dịch việc làm quốc gia và coi đây là kênh tuyển dụng chính thức, minh bạch, hiệu quả, tiết kiệm chi phí.
Đồng thời ông mong người sử dụng lao động sẽ cung cấp đầy đủ, trung thực, kịp thời thông tin tuyển dụng, ví dụ nhu cầu tuyển, vị trí việc làm, kỹ năng, mức lương, chế độ đãi ngộ…
Thời gian tới, sàn giao dịch việc làm quốc gia được thiết kế để người lao động truy cập vào nguồn dữ liệu tập trung, được xác thực và cập nhật liên tục. Hệ thống cho phép tìm kiếm việc làm theo ngành nghề, kỹ năng hoặc nhu cầu cá nhân, đặc biệt là gợi ý các vị trí phù hợp, tiết kiệm thời gian tìm việc…
Đáng chú ý, người lao động có thể đăng nhập vào hệ thống thông qua tài khoản định danh điện tử (VNeID), thay vì phải tạo tài khoản riêng như các nền tảng tuyển dụng khác. Việc này giúp xác thực thông tin, hạn chế hồ sơ giả, tăng độ tin cậy khi tuyển dụng…
Hệ thống cũng hướng đến bao phủ toàn bộ "vòng đời lao động" từ khi học nghề, tìm việc, làm việc, hưởng bảo hiểm thất nghiệp, đào tạo lại đến nghỉ hưu.
Về lâu dài, cơ quan quản lý nhà nước sẽ có công cụ giám sát, thống kê, phân tích dữ liệu cung - cầu lao động, xu hướng ngành nghề theo thời gian thực, qua đó điều hành thị trường lao động kịp thời.
Dù được trồng rộng rãi tại Việt Nam, hạt macca vẫn nằm trong nhóm các loại hạt có giá đắt đỏ bậc nhất thế giới. Tại nhiều thị trường, một túi macca khoảng 0,45 kg có thể được bán với giá khoảng 30 USD (khoảng gần 800.000 đồng), gần gấp đôi so với hạnh nhân và nhiều loại hạt phổ biến khác. Đáng chú ý, giá của loại hạt này đã liên tục tăng trong nhiều năm qua.
Không chỉ có giá trị kinh tế cao, macca còn là món ăn được ưa chuộng tại nhiều quốc gia phát triển. Với hương vị béo bùi đặc trưng cùng hàm lượng chất béo không bão hòa có lợi cho sức khỏe, macca được mệnh danh là "nữ hoàng của các loại hạt" và ngày càng được người tiêu dùng trên thế giới săn đón.
Hạt macca không chỉ nổi tiếng bởi hương vị béo bùi, thơm ngậy đặc trưng, hạt macca còn được mệnh danh là "nữ hoàng của các loại hạt" nhờ hàm lượng dinh dưỡng dồi dào và nhiều lợi ích đối với sức khỏe.
Việc bổ sung macca vào chế độ ăn uống hợp lý không chỉ giúp tăng cường năng lượng mà còn hỗ trợ bảo vệ tim mạch, cải thiện hệ tiêu hóa và góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.
Hạt macca chứa nhiều chất béo không bão hòa đơn (MUFA), chất xơ, vitamin và khoáng chất thiết yếu. Trong khoảng 28g hạt macca (tương đương một khẩu phần) có:
23g chất béo
2g protein
3g chất xơ
4g carbohydrate
Đồng thời, khẩu phần này còn cung cấp lượng đáng kể mangan, vitamin B1 (thiamine), đồng, magie, sắt và vitamin B6 những vi chất cần thiết cho quá trình chuyển hóa năng lượng, duy trì hệ thần kinh và tăng cường sức khỏe xương.
Đặc biệt, hàm lượng chất béo không bão hòa đơn trong macca giúp giảm cholesterol xấu (LDL), tăng cholesterol tốt (HDL), góp phần bảo vệ hệ tim mạch. Với lượng đường và carbohydrate thấp, đây cũng là loại hạt phù hợp với người cần kiểm soát đường huyết.
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ khoảng 8-42g hạt macca mỗi ngày có thể giúp giảm cholesterol toàn phần và cholesterol LDL một trong những yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh tim mạch.
Không chỉ vậy, các axit béo tốt trong macca còn giúp giảm phản ứng viêm, cải thiện chức năng mạch máu và hỗ trợ phòng ngừa các biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ.
Macca là nguồn cung cấp các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên như flavonoid và vitamin E dạng tocotrienols. Những dưỡng chất này giúp trung hòa các gốc tự do, hạn chế tổn thương tế bào và làm chậm quá trình lão hóa.
Bên cạnh đó, flavonoid còn có đặc tính chống viêm, hỗ trợ giảm cholesterol, trong khi tocotrienols được đánh giá có khả năng bảo vệ tế bào thần kinh và góp phần giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính.
Hội chứng chuyển hóa là tập hợp nhiều yếu tố nguy cơ như béo bụng, tăng đường huyết, rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đái tháo đường type 2.
Một số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung khoảng 28-84g hạt macca mỗi ngày có thể giúp cải thiện chỉ số đường huyết dài hạn (HbA1c), đồng thời hỗ trợ kiểm soát chuyển hóa và giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan.
Hàm lượng chất xơ trong hạt macca đóng vai trò như một prebiotic tự nhiên, tạo điều kiện cho lợi khuẩn đường ruột phát triển. Quá trình này giúp sản sinh các axit béo chuỗi ngắn có lợi như butyrate, acetate và propionate, góp phần duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh, giảm viêm và hỗ trợ phòng ngừa một số bệnh lý đường ruột.
Dù chứa nhiều năng lượng, hạt macca vẫn là lựa chọn phù hợp trong chế độ ăn lành mạnh nhờ giàu chất xơ và chất béo tốt, giúp tạo cảm giác no lâu và hạn chế cảm giác thèm ăn.
Ngoài ra, một phần chất béo trong macca không được cơ thể hấp thu hoàn toàn nhờ cấu trúc tự nhiên của hạt. Axit palmitoleic (omega-7) cũng được cho là có vai trò trong việc điều hòa chuyển hóa chất béo và hỗ trợ kiểm soát cân nặng.
Các hợp chất chống oxy hóa trong hạt macca giúp bảo vệ tế bào thần kinh trước tác động của stress oxy hóa. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận flavonoid và tocotrienols có tiềm năng hỗ trợ bảo vệ não bộ, giảm tổn thương tế bào thần kinh và góp phần làm giảm nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer hay Parkinson.
Nhiều nghiên cứu dịch tễ học cho thấy những người thường xuyên bổ sung các loại hạt, trong đó có macca, vào chế độ ăn có xu hướng giảm nguy cơ tử vong sớm nhờ những lợi ích toàn diện đối với tim mạch, chuyển hóa và sức khỏe não bộ.
Hạt macca có thể sử dụng trực tiếp hoặc kết hợp trong nhiều món ăn như sữa chua, yến mạch, salad, bánh mì, sinh tố hay các món bánh. Ngoài ra, bơ macca cũng là lựa chọn hấp dẫn để thay thế các loại bơ thông thường.
Để giữ được hương vị và chất lượng dinh dưỡng, nên bảo quản hạt trong hộp kín và đặt ở ngăn mát tủ lạnh. Khi được bảo quản đúng cách, hạt macca có thể sử dụng trong thời gian dài mà vẫn giữ được độ thơm ngon.
Không chỉ là món ăn vặt thơm ngon, hạt macca còn là nguồn dinh dưỡng quý giá với nhiều lợi ích đã được nghiên cứu ghi nhận. Từ việc bảo vệ tim mạch, hỗ trợ kiểm soát đường huyết, cải thiện tiêu hóa đến tăng cường sức khỏe não bộ, macca xứng đáng trở thành một phần của chế độ ăn uống cân bằng. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả tốt nhất, nên sử dụng với lượng phù hợp và kết hợp cùng lối sống lành mạnh, chế độ dinh dưỡng đa dạng và vận động thường xuyên.
