Hơn 10.000 mẫu hài cốt liệt sĩ quy tập từ các nghĩa trang liệt sĩ trên khắp cả nước đã được chuyển về Trung tâm giám định ADN, thuộc Viện Sinh học, Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam chờ giám định danh tính. Những hệ thống giải trình tự gene đang vận hành không ngừng nghỉ.
Bên trong phòng lưu mẫu của Trung tâm giám định ADN, những mẩu xương đã nằm sâu trong lòng đất nhiều chục năm, nhuốm màu thời gian được làm sạch, đóng gói cẩn thận trong những thùng nhựa trong suốt để chờ thực hiện quy trình giám định.
ThS Vũ Anh Tuấn – giám định viên Trung tâm giám định ADN, cho rằng bài toán giám định nhận dạng hài cốt liệt sĩ ở Việt Nam được coi là một trong những thách thức khó nhất thế giới ở lĩnh vực nhận dạng.
Bởi lẽ những mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại Việt Nam thường được chôn cất rất sơ sài, từng bị di chuyển nhiều lần. Đồng thời, khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, nhiều khu vực ngập sâu trong nước khiến tình trạng ADN bị phân hủy và suy giảm nghiêm trọng.
Theo ông Tuấn, các mẫu hài cốt khi được đưa về trung tâm giám định phải được bảo quản theo đúng quy chuẩn kỹ thuật.
Quy trình giám định phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt để mẫu không bị nhiễm tạp chất, chạy ra kết quả không bị sai lệch, như: làm sạch mẫu ban đầu, nghiền mẫu thành bột mịn trong điều kiện vô trùng dưới tủ hút chuyên dụng. Tiếp đó là tách chiết ADN – khâu quan trọng để quyết định khả năng giám định.
Khi ADN thu được được đưa vào hệ thống phân tích dữ liệu, so sánh đối khớp với thân nhân từ dữ liệu Bộ Công an cung cấp. Để cho ra kết quả của một mẫu phải mất khoảng 3-4 tuần.
“Trường hợp giám định nhận dạng đầu tiên mà tôi được thực hiện từ những năm 2006, tìm được tên cho bác liệt sĩ Đinh Đình Bình. Câu nói cuối cùng của bác gửi về đơn vị cho chỉ huy là ‘còn Bình thì còn điểm chốt’ – đó cũng là câu nói mà đến giờ phút này tôi luôn nhớ và coi đây như một lời động viên mình trong quá trình làm việc”, ông Tuấn kể lại và cho biết ông và các đồng nghiệp đang thực hiện mệnh lệnh của trái tim, mỗi lần tìm được tên, đưa được một liệt sĩ trở về với gia đình là niềm động viên lớn cho tất cả mọi người cùng cố gắng.
Theo chiến dịch 500 ngày đêm thực hiện tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Trung tâm giám định ADN sẽ phải thực hiện giám định 6.623 mẫu hài cốt trong khoảng hơn 10.000 mẫu đang lưu tại trung tâm.
Ông Trần Trung Thành – Giám đốc Trung tâm giám định ADN, cho biết thời gian qua, với công nghệ giám định thường quy bằng hệ gene ti thể đã đem lại rất nhiều nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, hiện số lượng các mẫu ADN cần giám định ở Việt Nam là một con số rất lớn, khoảng 230.000 mẫu, đặt ra một bài toán cần có thêm những giải pháp của công nghệ bổ sung.
Trước những hạn chế của các phương pháp truyền thống, Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ được Chính phủ giao là đơn vị đầu mối triển khai dự án ODA nâng cao năng lực giám định hài cốt trong chiến tranh thông qua hợp tác phát triển, chuyển giao công nghệ và tiếp nhận trang thiết bị, hóa chất, vật tư tiêu hao do Chính phủ Hoa Kỳ tài trợ. Bên cạnh đó còn có sự đồng hành của Ủy ban Quốc tế về người mất tích ICMP.
Với ứng dụng công nghệ NGS-SNP kết hợp giải trình tự gene thế hệ mới đã giúp phạm vi đối sánh với thân nhân được mở rộng lên đến đời thứ tư, theo cả dòng cha và dòng mẹ.
Đặc biệt, phương pháp này có thể phân tích hiệu quả các mẫu ADN đã bị đứt gãy nghiêm trọng, đọc được các đoạn ADN rất ngắn, phù hợp với đặc điểm ADN của hài cốt liệt sĩ Việt Nam sau nhiều thập kỷ bị phân hủy, giảm chất lượng nghiêm trọng.
Hàng chục ngàn mẫu hài cốt liệt sĩ đang chờ giám định tại Trung tâm giám định ADN – Ảnh: NAM TRẦN
Hiệu quả của công nghệ NGS-SNP đã được minh chứng rõ qua đợt thí điểm tại Nghĩa trang liệt sĩ Trà Lĩnh (Cao Bằng).
Trong số 58 mẫu hài cốt đủ điều kiện giám định, phần lớn đã bị phân hủy nặng, nhóm nghiên cứu đã đối chiếu với mẫu ADN của thân nhân 14 liệt sĩ và xác định được danh tính cho 2 trường hợp ngay trong đợt thí điểm đầu tiên. Những mẫu chưa khớp nối chủ yếu do thiếu dữ liệu ADN của thân nhân để đối chiếu.
“Đến quý 1 năm 2027, Trung tâm sẽ tiến hành chuyển giao giải pháp công nghệ này cho tất cả các đơn vị giám định ADN của Việt Nam. Dự án này chúng tôi cần phải thực hiện một cách cẩn thận nhất có thể, để đảm bảo sau khi được chuyển giao sẽ đem lại hiệu quả cho công tác giám định ADN của Việt Nam”, ông Thành chia sẻ.
Cuối tháng 3 vừa qua, đoạn video thu hút trên mạng xã hội chia sẻ nội dung về phong cách sống xa xỉ ở Dubai thuộc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, nhận được hàng chục nghìn lượt tương tác.
Video nhanh chóng thu hút sự chú ý khi ghi lại hình ảnh một người phụ nữ khoác trên mình trang phục như áo giáp, được tạo thành bởi những mảnh kim loại vàng óng ánh phủ từ đầu tới chân.
Điều khiến cộng đồng đặc biệt quan tâm đó là "khối lượng vàng" lớn xuất hiện trong video. Trang phục gồm vương miện, giáp ngực, đai lưng và các chi tiết bọc ngón tay, tạo cảm giác như được chế tác hoàn toàn từ vàng nguyên khối.
Tuy nhiên, nhiều người bày tỏ hoài nghi về đoạn video này. Một số ý kiến cho rằng nếu thực sự là vàng thật, trọng lượng của bộ trang phục sẽ lớn đến mức người mặc khó có thể di chuyển.
Sau đó, nhân vật chính trong video được xác định là Oleve Love - nhà sáng tạo nội dung người Indonesia. Người này cũng lên tiếng xác nhận về nguồn gốc của video.
Hình ảnh phía sau hậu trường của đoạn video do cô gái người Indonesia đăng tải cho thấy bộ trang phục không chỉ gồm những tấm kim loại màu vàng, còn có những "miếng vàng" dạng thẻ còn nguyên trong bao bì.
Trên thực tế, những đám cưới ở khu vực Trung Đông vốn gắn liền với hình ảnh của vàng. Món kim loại quý này là một trong những vật phẩm không thể thiếu trong văn hóa cưới hỏi của người dân địa phương.
Sức hút của vàng đến từ thực tế rằng, Dubai từ lâu được mệnh danh là "thành phố vàng".
Trong nhiều nền văn hóa Trung Đông và Nam Á, vàng không chỉ là trang sức mà còn là biểu tượng của sự giàu có, địa vị và an toàn tài chính. Đây cũng là phần quan trọng trong sính lễ (mahr) mà chú rể dành cho cô dâu.
Sau trận đấu trên sân Azteca ngày 5/7 giữa tuyển Anh và Mexico, Jayema trở về Los Angeles. Lịch trình của nhà tạo mẫu tóc người London liên tục thay đổi bởi chỉ cần Marcus Rashford hay Noni Madueke yêu cầu, cô sẽ bay đến địa điểm đội tuyển Anh thi đấu để chỉnh kiểu tóc cho họ.
Đây là lần đầu Jayema xem một trận bóng đá trực tiếp. Tuy nhiên, cô rời sân trước khi trận đấu kết thúc vì không quen với không khí ồn ào. "Có người hét ngay bên tai tôi và đồ uống bị ném khắp nơi", cô kể.
Jayèma không hâm mộ bóng đá và vẫn chưa hiểu vì sao người ta có thể khóc sau một trận đấu. Dẫu vậy, khi chứng kiến tuyển Anh giành chiến thắng, cô vẫn cảm nhận được niềm vui và niềm tự hào của những người xung quanh.
Sự 'mù tịt' về bóng đá của Jayema được thể hiện qua việc vài tuần trước, khi được các cầu thủ tuyển Anh kể và cho xem ảnh cô mới biết Lionel Messi là ai. Lần đầu đến nơi đóng quân của đội tuyển, cô tưởng Jordan Henderson là nhân viên phục vụ nên "ra lệnh" cho anh xách hành lý và kết nối wifi. Sau đó, cô mới biết anh là cầu thủ kỳ cựu của đội.
Tên thật của Jayèma là May Jike, lớn lên ở phía đông London. Cô mở salon tóc chuyên dành cho người gốc Phi - Caribbean từ năm 17 tuổi. "Tôi luôn tập trung vào công việc trong khi nhiều bạn bè cùng trang lứa còn mải vui chơi. Thành quả hôm nay không phải điều khiến tôi bất ngờ vì tôi biết mình đã nỗ lực thế nào", cô nói.
Tay nghề của Jayèma giúp cô được nhiều ngôi sao thể thao Mỹ biết đến, trong đó có các cầu thủ WNBA (Hiệp hội Bóng rổ Nữ Quốc gia Mỹ) và những tên tuổi như LeBron James, Stephen Curry hay Kevin Durant.
Với cô, Jude Bellingham cũng như những thanh niên bình thường khác. Khi trò chuyện, cô phát hiện anh có cùng ngày sinh 29/6 với cầu thủ Eberechi Eze. Khi tìm kiếm tên họ trên mạng, cô mới biết lượng người theo dõi của hai cầu thủ này rất đông. "Mọi người thường ngạc nhiên khi tôi không biết họ là ai. Chúng tôi cùng ăn uống và trò chuyện như những người bình thường", cô nói.
Cơ duyên với bóng đá của cô bắt đầu khi làm việc với tiền đạo Raphinha của Brazil. Sau đó, Marcus Rashford và Noni Madueke mời cô đến nơi đóng quân của tuyển Anh trước giải đấu. Jayema cho biết Madueke rất rõ ràng về phong cách, trong khi Rashford giao toàn quyền quyết định kiểu tóc cho cô.
Sau khi Rashford ghi bàn, Jayèma mới cảm nhận được sức ảnh hưởng của World Cup khi mạng xã hội ngập tràn những lời cảm ơn vì đã giúp các cầu thủ có diện mạo ấn tượng.
Trong thời gian diễn ra World Cup, Jayema cũng được mời làm tóc cho bà Sheila Ebana - mẹ của tiền đạo Lamine Yamal ở tuyển Tây Ban Nha. Cô nhiều lần đến nhà dùng bữa cùng gia đình mà không biết con trai bà là cầu thủ nổi tiếng. Sau khi đăng ảnh và nhận tin nhắn từ bạn bè, cô mới biết danh tính của Yamal.
Jayema cho biết mẹ Yamal đã kể về tuổi thơ khó khăn và lý do đặt tên con theo những người từng giúp đỡ gia đình. "Họ rất khiêm tốn", cô nhận xét.
Việc tiếp xúc với các cầu thủ giúp Jayema hiểu về áp lực của họ. Khi biết Marcus Rashford, Bukayo Saka và Jadon Sancho từng bị phân biệt chủng tộc sau Euro 2020, cô bày tỏ sự bất ngờ.
"Qua công việc, tôi mong mọi người thấy phía sau những ngôi sao là những con người bình dị", Jayema nói.
Ali Rosli hiện quản lý bộ phận tài chính tại một doanh nghiệp ở London (Anh). Trong 7 năm qua, anh đã hai lần nghỉ hưu ngắn hạn. Kỳ đầu tiên kéo dài hai tháng vào năm 2019. Kỳ thứ hai diễn ra trong bốn tháng, bắt đầu từ tháng 11/2025.
Quyết định này bắt nguồn từ thời gian anh làm trợ lý giám đốc kiểm toán tại Malaysia, phải làm việc 80 giờ mỗi tuần đến mức kiệt sức. "Tôi quyết định xách balo đi du lịch dài ngày để suy nghĩ về con đường sự nghiệp", anh kể.
Năm 2019, Rosli nhận mức lương 14.000 bảng (19.000 USD) một năm. Bằng việc tiết kiệm 20-40% thu nhập mỗi tháng, anh có tài chính để thực hiện chuyến đi đường bộ từ Bắc Kinh (Trung Quốc), qua Nga và đến châu Âu.
Sau thời gian nghỉ ngơi, Rosli trở về London và đảm nhận vị trí quản lý cấp cao tại một công ty tài chính. Mức lương của anh tăng gần 6 lần, đạt 85.000 bảng Anh (114.000 USD) một năm.
Cuối năm 2025, Rosli chọn nghỉ ngơi lần hai cùng vợ tại quê nhà Malaysia trong 4 tháng. Trong khoảng thời gian này, anh tìm kiếm các dự án làm từ xa. Khi quay lại London, anh làm nhà thầu độc lập, đồng thời làm chuyên gia tư vấn và sáng tạo nội dung trên mạng xã hội.
"Kinh nghiệm cá nhân tôi chứng minh các quãng nghỉ ngắn hạn mang lại đà bứt phá cho tương lai", Rosli nói và cho biết có kế hoạch thực hiện thêm các đợt nghỉ ngắn hạn sau mỗi 4-5 năm làm việc.
Theo Báo cáo Chất lượng Cuộc sống năm 2025 của Ngân hàng quốc tế HSBC, Gen Z (sinh năm 1997-2012) và thế hệ Y (sinh năm 1980-1996) đang thay đổi quan điểm về lao động. Họ không coi nghỉ hưu là sự kết thúc mà xem đây như một chuỗi các kỳ nghỉ ngơi có kế hoạch.
Kelly Renner, chuyên gia hoạch định tài chính tại Life Strategies Financial Partners (Mỹ), cho biết việc tạm nghỉ không gây rủi ro đối với những người tiết kiệm đều đặn, chi tiêu hợp lý và có quỹ dự phòng đủ cho vài tháng nghỉ việc. Tuy nhiên, nữ chuyên gia cảnh báo những đợt nghỉ này có thể gây rủi ro tài chính nếu cá nhân không có thói quen quản lý ngân sách. Khoảng thời gian trống trong sơ yếu lý lịch cũng có thể ảnh hưởng đến hồ sơ xin việc.
Chuyên gia phân tích trường hợp của Ali Rosli, hai đợt nghỉ hưu ngắn hạn đóng vai trò tái tạo chiến lược. Chúng giúp Rosli tạo đà thăng tiến. Kỳ nghỉ đầu tiên mang lại cho anh định hướng chuyển từ Malaysia đến London. Kỳ nghỉ thứ hai hỗ trợ anh chuyển sang điều hành doanh nghiệp riêng thay vì làm thuê.
Để tối ưu hóa chi phí trong kỳ nghỉ thứ hai, vợ chồng Rosli trả lại nhà thuê ở London, gửi đồ đạc vào kho và về Malaysia. Việc chủ động cắt giảm chi phí sinh hoạt tại quê nhà giúp họ duy trì kỳ nghỉ dài hơn.
