Quân đội Mỹ ngày 12/7 triển khai 3 phương tiện không người lái mặt nước (USV) Corsair để tập kích quân cảng Bandar Abbas ở miền nam Iran, với mục tiêu là cơ sở hạ tầng bảo dưỡng tàu và một tàu ngầm cỡ nhỏ lớp Ghadir đang nằm trên ụ nổi.
Căn cứ Bandar Abbas từng nhiều lần bị Mỹ tấn công từ đầu xung đột, không rõ làm thế nào mà Iran vẫn bảo tồn được ít nhất một tàu ngầm tại cơ sở này.
Đây là lần đầu tiên quân đội Mỹ dùng USV tự sát trong hoạt động tác chiến, đánh dấu cột mốc quan trọng đối với chương trình phát triển hạm đội không người lái của Mỹ. Nó cũng cho thấy những gì sẽ xảy ra khi giao tranh tiếp diễn sau khi bản ghi nhớ về ngừng bắn giữa hai nước bị đình chỉ.
USV Corsair do hãng Saronic Technologies phát triển, có chiều dài 7,3 m, tốc độ tối đa 56 km/h, tầm hoạt động 1.800 km và mang được tải trọng 450 kg. Giá mỗi chiếc Corsair vào khoảng 1-1,2 triệu USD.
Theo các quan chức Mỹ, USV Corsair được triển khai tới Trung Đông từ cuối tháng 3 sau khi xung đột với Iran bùng phát. Mỹ từng dùng Corsair giải cứu tổ lái trực thăng vũ trang AH-64 Apache rơi ngoài khơi Oman ngày 8/6 và đưa hai phi công về vị trí an toàn.
“Quân đội Mỹ lần đầu sử dụng USV tự sát trong chiến đấu là ví dụ cho thấy cách xung đột thúc đẩy quyết định đưa vũ khí mới vào biên chế”, Cynthia Cook, chuyên gia về USV tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Mỹ, nhận định.
Nhóm vũ trang Houthi ở Yemen là lực lượng tiên phong sử dụng USV tự sát trên thế giới. Tháng 1/2017, Houthi triển khai một USV mang thuốc nổ để tấn công hộ vệ hạm Al Madinah của Arab Saudi, khiến hai thủy thủ thiệt mạng.
Hải quân Ukraine là lực lượng đầu tiên trên thế giới sử dụng USV tự sát như vũ khí tấn công chủ lực trong tác chiến hàng hải, sau khi mất hết chiến hạm thông thường trong xung đột. Nga sau đó cũng phát triển USV và nhiều lần dùng chúng tấn công mục tiêu ở Ukraine.
USV có nhiều hạn chế như tầm hoạt động bị giới hạn, dễ bị mất liên lạc khi đối phương triển khai biện pháp gây nhiễu. Đối với tàu ngầm không người lái (UUV), duy trì kết nối giữa phương tiện và người điều khiển là trở ngại còn lớn hơn so với USV.
Tuy nhiên, hải quân các nước bắt đầu tính toán đến USV và UUV trong những năm gần đây. Anh tuyên bố sẽ thiết kế tàu mẹ để triển khai USV thay cho hạm đội khu trục hạm truyền thống. Mỹ đang tiếp tục thử nghiệm và vận hành USV tại nhiều vùng biển, dùng chúng để giám sát hàng hải, rà phá thủy lôi và mô phỏng tấn công theo bầy đàn.
Loạt tập đoàn quốc phòng phương Tây, với các doanh nghiệp lâu đời như BAE Systems và Naval Group, cũng như các công ty khởi nghiệp gồm Anduril và Kraken Technology, đang gấp rút ra mắt nhiều loại USV mới với tầm hoạt động và sức công phá lớn hơn.
“Sử dụng USV cho nhiệm vụ tấn công có thể giảm gánh nặng cho lực lượng có người lái truyền thống, ít nhất là đối với các mục tiêu ngoài khơi và dọc bờ biển. Điều này cũng mở ra phương án tấn công trực diện, làm phức tạp thêm kế hoạch phòng thủ của đối phương”, Howard Altman, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, nhận định.
Rob Lehman, đồng sáng lập Saronic, từ chối cung cấp thông tin về nhiệm vụ mà USV Corsair đang thực hiện tại Trung Đông. Tuy nhiên, ông khẳng định thành công của chúng sẽ tạo ra tiếng vang lớn trong toàn bộ ngành công nghiệp USV.
“Tác động có thể thấy rõ là các hệ thống không người lái được đánh giá là thực sự đáng tin cậy, không phải là trò hề và cũng không cần tìm cách chứng minh trong tuyệt vọng rằng chúng có thể đóng vai trò nào đó với hoạt động tác chiến”, Lehman nói.
Theo Altman, Mỹ dùng USV tấn công quân cảng Iran cho thấy cách Lầu Năm Góc “vay mượn ý tưởng” từ các vũ khí được dùng trong những xung đột trong khác. Một trong những ví dụ điển hình là máy bay không người lái (UAV) tự sát Lucas, được chế tạo nhờ sao chép dòng Shahed-136 của Iran.
“Tuy nhiên, Mỹ không triển khai USV ngay từ đầu xung đột với Iran, khi các mục tiêu trên biển và ven bờ còn rất nhiều. Điều này cho thấy Lầu Năm Góc vẫn phải chạy đua để bắt kịp xu hướng phát triển vũ khí trong xung đột hiện đại, hoặc ít nhất là mở rộng cách thức và thời điểm sử dụng những công nghệ mới này”, Altman nêu quan điểm.
Hãng AFP ngày 4.6 dẫn lời Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cảnh báo về nguy cơ "thực sự" leo thang xung đột Nga - Ukraine, trong bối cảnh Ukraine thể hiện khả năng tấn công sâu vào lãnh thổ Nga.
Phát biểu này được đưa ra sau khi các máy bay không người lái (UAV) của Ukraine tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng ở thành phố lớn thứ hai của Nga là Saint Petersburg, cuộc tấn công mà Kyiv gọi là hành động trả đũa cho làn sóng tấn công quy mô lớn của Nga hôm 2.6 khiến ít nhất 23 người thiệt mạng.
"Ukraine ngày càng trở nên hiệu quả hơn trong việc tiến hành các cuộc tấn công tầm xa sâu vào lãnh thổ Nga", ông Rubio nói với Ủy ban Phân bổ ngân sách Thượng viện.
"Đây là một trong những điều nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của việc cố gắng chấm dứt cuộc chiến này, nếu có thể, bởi vì nguy cơ leo thang là có thật, thực tế hơn so với hai năm trước", ông cảnh báo.
Trước đó, khi phát biểu trước Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, ông Rubio cho rằng việc thiếu tiến triển nhằm chấm dứt cuộc chiến là điều đáng tiếc. "Cho đến nay, cả hai bên đều không sẵn lòng nhượng bộ, đặc biệt là phía Nga, về những điều cần thiết để mang lại hòa bình", ông nói.
"Nhưng chúng tôi luôn sẵn sàng, chúng tôi đã tham gia và đầu tư một lượng thời gian đáng kể ở cấp cao vào cuộc xung đột đó trong năm qua", ông nói thêm.
Bên cạnh đó, nhà ngoại giao này cho hay Washington đang hoàn tất gói viện trợ quân sự trị giá 400 triệu USD cho Ukraine, dự kiến có thông báo chính thức trong thời gian ngắn sắp tới.
"Việc đó hiện trải qua quy trình liên ngành", ông Rubio nói và cho biết thêm ông hy vọng "sẽ sớm có tin tức về vấn đề đó".
Khoản tài trợ này được ủy quyền theo Sáng kiến Hỗ trợ an ninh Ukraine năm 2026, cho phép Lầu Năm Góc mua sắm thiết bị và đạn dược trực tiếp từ các nhà thầu quốc phòng của Mỹ, theo hãng Anadolu Agency.
Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng trị giá khoảng 900 tỉ USD cho năm tài chính 2026, được Quốc hội Mỹ thông qua, đã phân bổ 400 triệu USD cho Ukraine vào năm 2026 và thêm 400 triệu USD nữa vào năm 2027 theo Sáng kiến Hỗ trợ an ninh Ukraine.
Theo Reuters, chính quyền Abu Dhabi (UAE) xác nhận nhiều đám cháy đã bùng phát ngày 5-4 tại một nhà máy hóa dầu ở thành phố Ruwais.
"Nhà chức trách đang ứng phó với nhiều đám cháy tại nhà máy hóa dầu Borouge, do mảnh vỡ rơi xuống sau khi hệ thống phòng không đánh chặn thành công", UAE khẳng định.
Hoạt động tại cơ sở này đã bị tạm dừng ngay lập tức trong khi đánh giá thiệt hại. Không có thương vong nào được báo cáo. Bộ Quốc phòng UAE trước đó cho biết đang đáp trả các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran.
Tại Bahrain cùng ngày 5-4, công ty năng lượng nhà nước cho biết cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran gây ra hỏa hoạn tại một bể chứa, nhưng sau đó đã được dập tắt.
"Bapco Energies xác nhận sự cố đã xảy ra tại một trong các kho dầu vào đầu ngày 5-4, dẫn đến hỏa hoạn tại một bể chứa. Vụ việc là hệ quả của cuộc tấn công bằng máy bay không người lái Iran", công ty này nêu cáo buộc.
Trước đó, Bộ Điện và Nước Kuwait cho biết hai nhà máy điện và khử muối của Kuwait đã bị hư hại do cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran, gây ra "thiệt hại vật chất đáng kể và khiến hai tổ máy phát điện phải ngừng hoạt động".
Cáo buộc các quốc gia vùng Vịnh đang tiếp tay cho Mỹ tấn công mục tiêu trên lãnh thổ Iran, Tehran đã nhiều lần tấn công cơ sở hạ tầng các nước trong khu vực bất chấp họ kịch liệt phủ nhận đang hỗ trợ Washington.
Hôm 4-4, quân đội Iran tuyên bố sẽ nhắm mục tiêu vào "các ngành công nghiệp nhôm" ở UAE và cơ sở hạ tầng quân sự của Mỹ ở Kuwait. Iran cũng mở rộng mục tiêu sang các nhà máy khử muối, vốn là những hạ tầng các quốc gia vùng Vịnh phụ thuộc rất nhiều để bảo đảm nguồn cấp nước.
Trả lời phỏng vấn với chương trình Business Day của CNBC ngày 2/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói: "Chúng tôi đang đàm phán (với Iran), và chúng ta hãy chờ xem liệu có thành công hay không. Tôi nghĩ họ đã đồng ý với gần như mọi thứ chúng tôi cần”.
Ông Trump cũng tuyên bố Iran đã "bị đánh bại hoàn toàn về mặt quân sự". "Họ còn lại một số tên lửa, chúng tôi cũng có thể xóa sổ luôn số đó”, ông nói thêm.
Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết: "Tuần trước chúng tôi đã không kích họ 3 lần rất mạnh, vì họ đã phóng máy bay không người lái vào một con tàu, nên chúng tôi đã tập kích họ. Sau đó họ lại tiến hành thêm một vụ khác, và tôi lại không kích họ. Chúng tôi đã tấn công họ 3 đêm liên tiếp, tuần trước nữa chúng tôi cũng đã không kích họ hai đêm liên tiếp, rất mạnh”.
Các phát biểu này được đưa ra khoảng một ngày sau khi Mỹ và Iran kết thúc một vòng đàm phán gián tiếp tại thủ đô Doha của Qatar mà không có dấu hiệu nào cho thấy họ đã đạt được tiến triển hướng tới một nền hòa bình lâu dài. Thay vào đó, hai bên lại tập trung vào các vấn đề vốn được cho là đã được giải quyết khi một thỏa thuận tạm thời được công bố hai tuần trước.
Theo các nguồn tin, các nhà đàm phán của cả hai bên đã dành 2 ngày ở Doha để thảo luận về lưu thông hàng hải tại eo biển Hormuz và việc giải phóng các tài sản của Iran bị đóng băng - hai vấn đề then chốt theo thỏa thuận ban đầu.
Bộ Ngoại giao Qatar cho biết cuộc gặp tiếp theo sẽ diễn ra sau các nghi thức tang lễ của cố Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei hoàn tất.
Người phát ngôn của bộ này cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội X rằng các cuộc thảo luận tại Doha đã mang lại "tiến triển tích cực" đối với các vấn đề liên quan đến bản ghi nhớ nhằm đình chiến vào tháng 6, và đang "xây dựng dựa trên kết quả" của một hội nghị thượng đỉnh ở Thụy Sĩ trước đó.
Trong khi đó, tại Washington, ông Trump cho biết hai bên đang đạt được tiến triển về các giới hạn khả thi đối với chương trình hạt nhân của Iran - nguyên nhân chính mà ông tuyên bố là lý do ông cùng Israel phát động cuộc chiến vào tháng 2.
"Việc phi hạt nhân hóa Iran đang tiến triển tốt. Họ đã có những cuộc họp rất tốt, và chúng ta hãy chờ xem", ông nói với các phóng viên.
Tuy nhiên, các nguồn tin cho hay chương trình hạt nhân hoàn toàn không được đề cập đến trong các cuộc hội đàm vốn mang tính chất kỹ thuật này.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết vấn đề đó sẽ được giải quyết sau. "Rõ ràng, chúng tôi lo ngại về vấn đề hạt nhân, chúng tôi sẽ bắt đầu thảo luận về điều đó", ông nói với các phóng viên.
