Các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) đang len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống với tốc độ chóng mặt, vượt xa khả năng thấu hiểu của chúng ta. Đáng lo ngại hơn, trong khi con người ngày càng mù mờ về cách AI hoạt động, thì AI lại đang thấu hiểu hành vi của con người sâu sắc hơn bao giờ hết.
Đây là lời cảnh báo đanh thép vừa được Giám đốc khoa học của Microsoft, Eric Horvitz, và nhà nghiên cứu Robert West từ Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ (EPFL) đưa ra trong một bài xã luận trên tạp chí khoa học danh tiếng Science.
Các tác giả chỉ ra ba lĩnh vực chính mà AI đang ngày càng trở nên khó nắm bắt đối với nhận thức của nhân loại:
Thứ nhất là sự trỗi dậy của việc AI tự thiết kế AI. Các hệ thống AI đang ngày càng đảm nhận việc thiết kế và cải tiến các AI khác. Quá trình này diễn ra với tốc độ vượt xa khả năng nắm bắt của con người và hoạt động trong “những không gian đa chiều chống lại trực giác”.
Dù hiệu suất của hệ thống tăng lên, con người lại phải chật vật để hiểu được tại sao hoặc bằng cách nào chúng làm được như vậy.
Thứ hai là sự giao tiếp nội bộ giữa các AI. Các tác nhân AI hiện đang hình thành những hệ sinh thái đa tác nhân ở quy mô lớn. Giao tiếp nội bộ giữa chúng có thể dần chệch hướng khỏi ngôn ngữ và tư duy của con người, khiến chúng ta ngày càng bất lực trong việc giải mã.
Thứ ba là việc AI “đọc vị” con người. Bằng cách phân tích lượng dữ liệu khổng lồ từ các tương tác, AI đang hiểu chúng ta hơn cả chính chúng ta, tạo ra một tình thế hoàn toàn bất đối xứng.
Các tác giả viết: “Thông qua tương tác liên tục, chúng có thể xây dựng các mô hình ngày càng chi tiết về hành vi và tâm lý con người, nắm bắt không chỉ các sở thích mà còn cả những động lực tiềm ẩn như nỗi sợ hãi, sự không chắc chắn và nhu cầu thuộc về xã hội”.
Điều gì sẽ xảy ra khi AI vượt quá ngưỡng hiểu biết của con người? Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không có các biện pháp đối phó mạnh mẽ, sự mờ mịt này có thể tạo ra những hệ thống AI đầy quyền năng nhưng con người không thể quản trị.
Khi sự mất cân bằng này xảy ra, quyền tự chủ cá nhân, quá trình ra quyết định dân chủ và niềm tin vào các thể chế đều có thể bị đe dọa.
Nguy hiểm hơn, khi AI quá hiểu con người, chúng có thể chỉ đưa ra những kết quả phản ánh kỳ vọng của chúng ta thay vì thực tế – nói cách khác là chỉ nói những gì con người muốn nghe. Nếu không hiểu rõ AI, chúng ta thậm chí sẽ không nhận ra điều này đang xảy ra.
Các tác giả cảnh báo: “Tinh vi hơn là khả năng chúng ta sẽ dần mất đi hứng thú trong việc thấu hiểu và dẫn dắt AI. Khi các hệ thống AI gắn chặt vào môi trường của con người, chúng có thể đáp ứng các sở thích nhưng đồng thời cũng định hình chúng.
Các hệ thống được tối ưu hóa để thu hút sự tương tác hoặc sự tán thành có thể làm giảm ma sát và làm nản lòng sự giám sát. Theo thời gian, sự tò mò và hoài nghi có thể xói mòn, dẫn đến sự bỏ mặc và chấp nhận”.
Dù bức tranh tương lai có vẻ u ám do sự lan rộng không kiểm soát của AI hiện nay, các tác giả khẳng định vẫn còn hy vọng để giữ cho AI nằm trong vòng kiểm soát.
Giới nghiên cứu cần tập trung buộc các hệ thống AI phải giải thích được các lựa chọn thiết kế và hoạt động nội bộ của chúng theo cách mà con người có thể hiểu được. Điều này bao gồm việc phát hiện sự sai lệch trong ngôn ngữ do AI tạo ra và khen thưởng cho những giao tiếp mà con người có thể diễn giải.
Ngoài ra cần có các khung đánh giá động, mô phỏng môi trường thực tế để liên tục kiểm tra các mô hình AI, thay vì chỉ dùng các bài kiểm tra tĩnh.
Nhấn mạnh tầm quan trọng sống còn của việc duy trì quyền tự chủ và khả năng chất vấn AI, các tác giả kết luận: “Chỉ theo dõi cách các hệ thống AI hành xử là không đủ. Chúng ta cũng phải hiểu cách chúng định hình các mục tiêu và phán đoán của con người, đồng thời đảm bảo rằng mọi người giữ được năng lực và động lực để đặt câu hỏi, kiểm toán và dẫn dắt chúng”.
"Nếu hành động gây hấn nhằm vào Iran tái diễn, cuộc chiến đã từng được cảnh báo sẽ lan rộng vượt xa phạm vi khu vực, và những đòn đáp trả tàn khốc của Iran sẽ nghiền nát các người", Hãng tin AFP dẫn tuyên bố của IRGC đăng trên trang Sepah News.
IRGC cũng nhấn mạnh liên minh Mỹ - Israel cần hiểu rằng Tehran vẫn chưa tung ra toàn bộ năng lực của “cuộc cách mạng Hồi giáo”.
Theo AFP, lời cảnh báo được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 19-5 tuyên bố Washington có thể nối lại các đợt không kích nhằm vào Iran, nếu các bên không đạt được thỏa thuận về một giải pháp lâu dài trong vài ngày tới.
Phát biểu với báo giới tại Nhà Trắng, ông Trump cho biết bản thân đang ở rất gần quyết định tái phát động chiến dịch tấn công Iran, song đã tạm hoãn vào phút chót.
Theo ông, trước đó một ngày, lãnh đạo các quốc gia vùng Vịnh đã đề nghị Mỹ trì hoãn kế hoạch quân sự.
"Tôi đang nói tới khoảng hai hoặc ba ngày, có thể là thứ Sáu, thứ Bảy, Chủ nhật gì đó, hoặc đầu tuần tới. Một khoảng thời gian giới hạn", ông Trump nói.
Phó tổng thống Mỹ JD Vance cũng cho biết Washington đã sẵn sàng cho mọi kịch bản quân sự, tuy nhiên ông vẫn bày tỏ hy vọng về một giải pháp ngoại giao.
Trong khi đó Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi viết trên mạng xã hội X rằng việc “quay trở lại cuộc chiến sẽ kéo theo nhiều bất ngờ hơn nữa”.
Ông Ebrahim Azizi - Chủ tịch Ủy ban An ninh quốc gia của Quốc hội Iran - cũng đăng tải trên X việc Mỹ hoãn tấn công là do ông Trump nhận ra bất kỳ hành động nào nhằm vào Iran sẽ "đối mặt phản ứng quân sự quyết liệt".
Chính quyền Mỹ đã quyết định dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez, đánh dấu bước đi mới trong việc công nhận bà là lãnh đạo hợp pháp của quốc gia Nam Mỹ này, sau khi Tổng thống Nicolas Maduro bị bắt giữ hồi đầu năm nay, Hãng thông tấn AP ngày 2-4 đưa tin.
Theo thông tin từ Bộ Tài chính Mỹ, động thái trên cho phép bà Rodriguez có thể hợp tác trực tiếp và thuận lợi hơn với các doanh nghiệp cũng như nhà đầu tư Mỹ.
Đây được xem là tín hiệu rõ ràng cho thấy Washington đang chuyển hướng tiếp cận, lựa chọn làm việc với chính quyền lâm thời thay vì phe đối lập Venezuela, trong bối cảnh nước này tìm cách ổn định tình hình chính trị và phục hồi kinh tế.
Phản ứng trước quyết định của Washington, bà Rodriguez bày tỏ hoan nghênh, cho rằng đây là bước tiến hướng tới bình thường hóa quan hệ song phương.
"Chúng tôi đánh giá cao quyết định của Tổng thống Donald Trump như một bước tiến hướng tới bình thường hóa và củng cố quan hệ giữa hai nước", bà viết trên kênh Telegram sau thông báo của Bộ Tài chính Mỹ.
"Chúng tôi tin rằng tiến triển này sẽ mở đường cho việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt hiện tại đối với Venezuela, qua đó xây dựng và đảm bảo một chương trình hợp tác song phương hiệu quả vì lợi ích của người dân", bài đăng ghi.
Trước đó, bà Rodriguez và anh trai là Jorge Rodriguez từng nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ từ năm 2018, với cáo buộc góp phần duy trì quyền lực cho chính quyền của ông Maduro sau cuộc bầu cử gây tranh cãi.
Tuy nhiên sau khi ông Maduro cùng phu nhân Cilia Flores bị quân đội Mỹ bắt giữ tại Caracas ngày 3-1 và được đưa sang New York để đối mặt với các cáo buộc buôn bán ma túy - điều mà cả hai vợ chồng ông đều phủ nhận - cán cân chính trị tại Venezuela đã thay đổi đáng kể.
Kể từ đó, bà Rodriguez đóng vai trò trung tâm trong việc phối hợp với Washington triển khai kế hoạch cải tổ đất nước theo từng giai đoạn. Tháng trước, chính quyền Mỹ đã công nhận bà là "nguyên thủ quốc gia duy nhất" của Venezuela trong một vụ kiện dân sự tại tòa án liên bang Mỹ.
Dưới sự lãnh đạo của bà Rodriguez, Venezuela đẩy mạnh mở cửa nền kinh tế, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng, nhằm thu hút vốn đầu tư quốc tế. Tháng 3 vừa qua, Mỹ đã cho phép Công ty dầu khí quốc doanh PDVSA bán trực tiếp dầu ra thị trường toàn cầu và cho các doanh nghiệp Mỹ - một thay đổi lớn so với chính sách siết chặt trước đây.
Dù vậy, tình hình pháp lý tại Venezuela vẫn còn nhiều phức tạp. Tòa án tối cao nước này tuyên bố sự vắng mặt của ông Maduro chỉ mang tính "tạm thời", qua đó duy trì địa vị pháp lý của ông và tránh việc phải tổ chức bầu cử sớm.
Theo phán quyết, bà Rodriguez sẽ giữ vai trò quyền tổng thống trong vòng 90 ngày, với khả năng gia hạn thêm sáu tháng nếu được Quốc hội - do anh trai bà đứng đầu - thông qua. Thời hạn 90 ngày này sẽ kết thúc vào ngày 3-4 tới đây.
Theo báo Nation (Thái Lan), ngày 29-4, Bộ Tư pháp Thái Lan chính thức phê duyệt lệnh đặc xá cho cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra. Ông sẽ rời nhà tù vào ngày 11-5 tới mà không phải đeo vòng giám sát điện tử.
Theo quyết định từ hội đồng đặc xá cấp Bộ Tư pháp, ông Thaksin (76 tuổi) nằm trong danh sách hơn 500 tù nhân đủ điều kiện được tự do trước thời hạn trong đợt này, do đã đủ điều kiện khi chấp hành đủ hai phần ba mức án tù một năm vì tội tham nhũng.
Dù vậy sau khi rời nhà tù trung tâm Klong Prem, ông sẽ chịu quản chế thêm 4 tháng, đến khi mãn hạn án vào ngày 9-9-2026. Trường hợp của ông Thaksin được chấp thuận không cần đeo thiết bị giám sát điện tử do thuộc diện cao tuổi và có bệnh nền, theo Nation.
Trong khi đó Hãng tin AFP đưa thông tin ông vẫn phải tuân thủ mọi điều kiện quản chế, bao gồm việc đeo vòng giám sát.
Theo các điều kiện tạm tha, ông phải trình diện cán bộ quản chế trong vòng 3 ngày sau khi được thả và tiếp tục báo cáo định kỳ. Ông cũng phải cư trú tại địa chỉ đã đăng ký ở Bangkok thông qua luật sư.
Trước đó, ông Thaksin đã vượt qua hai vòng xét duyệt ở cấp trại giam và cấp Cục Cải huấn. Cuộc họp ngày 29-4 là bước phê duyệt cuối cùng trong quy trình.
Theo báo Nation, quyết định tạm tha được đánh giá nhạy cảm về chính trị, trong bối cảnh ông Thaksin là nhân vật có ảnh hưởng lớn tại Thái Lan suốt hai thập niên qua và từng gây tranh cãi về quá trình giam giữ.
Tháng 9-2025, Tòa án Tối cao Thái Lan đã ra phán quyết ông phải thụ án một năm tù, sau khi xác định thời gian điều trị tại bệnh viện trước đó của ông không được tính là thời gian chấp hành án hợp pháp. Ông bắt đầu thi hành án tại nhà tù Klong Prem ngay sau phán quyết.
Ông Thaksin trở về Thái Lan năm 2023, sau nhiều năm sống lưu vong. Bản án ban đầu sau đó được giảm còn một năm nhờ lệnh ân xá hoàng gia, giúp ông đủ điều kiện xin tạm tha theo quy định.
