Tổng thống Donald Trump ngày 13/7 tuyên bố Mỹ sẽ là bên bảo vệ cho các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, nhưng sẽ thu phí tương đương 20% giá trị hàng hóa của tàu.
“Từ giờ trở đi, Mỹ sẽ trở thành người bảo vệ eo biển Hormuz”, ông viết trên mạng xã hội Truth Social.
Ông Trump đưa ra kế hoạch bất chấp những cảnh báo suốt nhiều tháng qua từ các cố vấn Nhà Trắng rằng ý tưởng này có thể làm tổn hại đến những mục tiêu chiến lược mà Mỹ theo đuổi, đồng thời vô tình hợp thức hóa kế hoạch thu phí tại eo biển của Tehran, vốn bị Washington lâu nay chỉ trích là bất hợp pháp.
Dù vậy, khi chứng kiến cuộc xung đột ngày càng leo thang, ông Trump vẫn quyết định thúc đẩy kế hoạch. “Tiến trình này sẽ bắt đầu ngay lập tức”, Tổng thống Mỹ cho hay mà không nêu rõ các bước cụ thể.
Chỉ thị bất ngờ này khiến cả nội bộ chính quyền Mỹ lẫn các nước Trung Đông phải tìm cách giải mã thông điệp của Tổng thống Trump, cũng như chạy đua với thời gian để thuyết phục ông rút lại một đề xuất dường như được đưa ra một cách ngẫu hứng trên mạng xã hội Truth Social.
Dù đã hủy bỏ kế hoạch vào ngày 14/7, sự việc vẫn cho thấy phong cách đối ngoại tùy hứng của Tổng thống Mỹ, ngay cả giữa một cuộc chiến dai dẳng mà chính ông cũng chưa biết phải kết thúc thế nào, theo CNN.
Quyết định bất ngờ
Ngay sau khi ông Trump đưa ra thông báo vào sáng 13/7, các trợ lý tại Nhà Trắng phải tất bật xây dựng phương án hậu cần cho một hệ thống thu phí chưa từng có tiền lệ, với những câu hỏi như ai sẽ trả tiền và thu như thế nào.
Nhiều quan chức và nhà phân tích bên ngoài lúc đầu nghĩ các hãng vận tải biển sẽ chịu phí, nhưng mọi chuyện càng thêm rối rắm khi ông Trump tuyên bố vào cuối ngày rằng các đồng minh của Mỹ ở vùng Vịnh mới là bên phải trả tiền.
Trong khi đó, lãnh đạo các nước đồng minh vùng Vịnh cũng khẩn trương liên lạc qua điện thoại để tìm cách can ngăn ông Trump.
Đến sáng 14/7, hàng loạt lời kêu gọi khẩn thiết từ các quốc gia, như Arab Saudi, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Bahrain và Qatar, đã phát huy tác dụng. Ông Trump thông báo rút lại kế hoạch thu phí ở Hormuz, chỉ 24 giờ sau khi đưa ra đề xuất.
Tổng thống Trump cho biết để thuyết phục ông rút lại kế hoạch, các quốc gia vùng Vịnh đã cam kết sẽ rót thêm những khoản đầu tư mới vào Mỹ. Các nước này trước đó đã cam kết đầu tư hàng nghìn tỷ USD vào Mỹ, song chưa rõ họ sẽ thực sự giải ngân bao nhiêu trong những năm tới.
“Tôi đưa ra ý tưởng đó vào hôm qua và thấy nó rất hay”, ông Trump nói ngày 14/7, đề cập đến kế hoạch thu phí qua eo biển Hormuz. “Nhiều người, nhiều quốc gia khác nhau, từ các vị vua cho đến các tiểu vương, cùng tất cả những người mà chúng ta đều biết và quý mến, đã gọi điện cho tôi. Thực lòng, họ đều là những đối tác rất đáng tin cậy. Họ bảo rằng họ muốn thực hiện việc này theo cách khác”.
Một quan chức Nhà Trắng cũng ủng hộ phát biểu của ông Trump khi cho rằng trước việc Iran “vi phạm thỏa thuận giữ thông suốt eo biển”, Tổng thống “luôn tính đến mọi phương án và ông đã sáng suốt quyết định rằng nước Mỹ cần được bù đắp cho công sức nhiều năm bảo vệ tàu thuyền qua lại Hormuz”.
“Cuối cùng, các đồng minh vùng Vịnh của chúng ta đã đề xuất đầu tư vào Mỹ, phương án mà Tổng thống thấy ưng ý hơn”, người này nói.
Kể từ khi hủy bỏ lệnh ngừng bắn với Iran hồi tuần trước, Tổng thống Trump khẳng định Mỹ về cơ bản đã thắng và chỉ cần thêm một chiến dịch ném bom dồn dập trong thời gian ngắn nữa là đủ để khuất phục Iran. Trong khi đó, ông vẫn quả quyết rằng eo biển Hormuz vẫn được tự do và thông suốt cho tàu thuyền qua lại.
Song những tuyên bố đó hoàn toàn trái ngược với những gì đang diễn ra thực tế, khi Iran vẫn đủ sức đe dọa bất kỳ tàu thuyền nào có ý định đi qua eo biển. Hậu quả là lượng tàu bè qua lại tuyến đường thủy huyết mạch này đã sụt giảm nghiêm trọng, đẩy giá dầu tăng phi mã lên mức chưa từng thấy kể từ trước khi Mỹ và Iran ký thỏa thuận hòa bình tháng trước.
Trước đây, vào những thời điểm căng thẳng của cuộc xung đột, ông Trump cũng từng đe dọa thu phí qua lại tại eo biển Hormuz. Ông luôn tỏ ra bực bội khi cho rằng Mỹ phải đơn phương bảo vệ một tuyến hàng hải cực kỳ quan trọng, dù nước này không phụ thuộc vào nguồn dầu mỏ từ nơi đây.
Hồi tháng 4, ông từng gợi ý Mỹ nên thu phí vì “chúng ta là bên giành thắng lợi” trong cuộc chiến, nhưng sau đó lại đưa ra ý tưởng lập “liên doanh” với Iran để kiểm soát eo biển. Gần đây hơn, ông đe dọa sẽ áp phí qua lại nếu Iran không chịu ký một thỏa thuận hòa bình lâu dài và coi đây là khoản “bù đắp” cho các chi phí chiến tranh.
Thế nhưng, những ý tưởng đó liên tục bị những cố vấn của ông Trump phản đối, theo các nguồn thạo tin. Họ nhấn mạnh rằng các lệnh hạn chế mới sẽ chỉ càng đẩy giá xăng dầu lên cao, làm tăng thêm áp lực chính trị lên đảng Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, nơi chi phí sinh hoạt là vấn đề được cử tri Mỹ quan tâm nhất.
Mặt khác, các cố vấn cũng cảnh báo rằng điều đáng lo ngại hơn nằm ở việc kế hoạch này sẽ đi ngược lại nguyên tắc mà chính quyền Trump từng đưa ra là phản đối hành vi Iran thu phí với tuyến đường thủy qua Hormuz.
“Không quốc gia nào được phép thu thuế hay lệ phí trên tuyến đường thủy quốc tế. Đó là luật pháp quốc tế hiện hành”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu hồi cuối tháng 6, nhắc tới eo biển Hormuz. “Đó là quy định chung tại các tuyến đường thủy trên khắp thế giới và chúng tôi kỳ vọng điều đó cũng sẽ được duy trì tại đây”.
Đúng như những lo ngại từ các cố vấn Nhà Trắng, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã nhanh chóng chớp thời cơ, xoáy vào phát biểu của ông Trump khi tuyên bố rằng “Tổng thống Mỹ hoàn toàn đúng. Bất kỳ bên nào bảo đảm an toàn cho tàu thuyền thương mại qua lại eo biển Hormuz đều xứng đáng được trả công cho dịch vụ này”.
“Tất nhiên 20% là quá nhiều. Chúng tôi sẽ cư xử công bằng hơn”, ông nói.
Tiến thoái lưỡng nan
Theo bình luận viên Anthony Zurcher và Kayla Epstein từ BBC, việc Tổng thống Trump rút lại kế hoạch áp phí qua Hormuz chỉ sau 24 giờ là minh chứng mới nhất cho thấy ông dường như không có hướng đi rõ ràng trong cuộc khủng hoảng với Iran.
Giờ đây, cả ông Trump lẫn phía Iran đều rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan quen thuộc. Phía Iran tiếp tục hứng chịu các cuộc tấn công quân sự từ Mỹ trên khắp lãnh thổ. Với lệnh phong tỏa cảng biển Mỹ vừa tái áp đặt, nguồn thu từ dầu mỏ, huyết mạch kinh tế của chính quyền Iran, lại một lần nữa bị cắt đứt.
Trong khi đó, ông Trump một lần nữa phải đối mặt với việc lựa chọn giữa leo thang căng thẳng, điều sẽ đi kèm với những tổn thất về kinh tế và chính trị trong nước, hoặc chấp nhận một giải pháp hòa hoãn nào đó với giới lãnh đạo đang nắm quyền ở Iran.
“Chúng ta đã quay trở lại điểm xuất phát, nơi câu hỏi đặt ra là ai sẽ kiên trì hơn? Iran, những người sẽ không thể xuất khẩu dầu mỏ, hay Mỹ và các quốc gia khác đang sử dụng dầu từ vùng Vịnh”, Elliot Abrams, chuyên gia nghiên cứu cấp cao về Trung Đông thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, trụ sở tại New York, nhận định.
Lệnh phong tỏa cảng biển mà ông Trump áp đặt từng góp phần gây sức ép buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán, đồng thời tạo tiền đề cho bản ghi nhớ hồi tháng 6. Nhưng giờ đây, theo Rosemary Kelanid, giám đốc chương trình Trung Đông thuộc Tổ chức Định hướng Quốc phòng, trụ sở ở Washington, vị thế thương lượng của Tổng thống Mỹ trước Iran có thể đã bị suy giảm.
“Ông ấy đã thử những cách có thể dễ dàng thực hiện và có tính răn đe”, bà nói. “Ông ấy có thể tấn công các mục tiêu quân sự hay các quan chức chính quyền Iran. Ông ấy từng làm thế trước đây và điều đó vẫn không khiến Iran đầu hàng”.
Ngày 25-5, Nga tuyên bố sẽ tiến hành các cuộc tấn công "có hệ thống" nhằm vào các mục tiêu liên quan đến quân đội Ukraine và các trung tâm ra quyết định tại thủ đô Kiev, đồng thời kêu gọi người nước ngoài - bao gồm cả các nhà ngoại giao - rời khỏi thành phố càng sớm càng tốt.
Theo tuyên bố từ Bộ Ngoại giao Nga, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov đã thông báo với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio rằng động thái này nhằm đáp trả "những cuộc tấn công khủng bố liên tiếp của chính quyền Kiev" nhằm vào dân thường ở Nga.
Tuyên bố được đưa ra sau khi Nga tiến hành một trong những đợt không kích dữ dội nhất nhằm vào Kiev kể từ đầu xung đột.
Giới chức Ukraine cho biết các cuộc tấn công cuối tuần qua khiến ít nhất hai người thiệt mạng, 91 người bị thương và khoảng 300 địa điểm trên khắp thành phố bị hư hại.
Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha kêu gọi các đồng minh không nhượng bộ trước "sự tống tiền của Nga", trong khi phái bộ EU tại Kiev cũng khẳng định sẽ tiếp tục ở lại Ukraine.
Israel đã tăng cường không kích miền nam Lebanon sau khi Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố đẩy mạnh chiến dịch quân sự nhằm "nghiền nát" lực lượng Hezbollah, Hãng thông tấn AFP ngày 25-5 đưa tin.
Ông Netanyahu cho biết Hezbollah đang gia tăng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone), bao gồm cả drone điều khiển bằng cáp quang, nhưng khẳng định Israel sẽ mở rộng quy mô tấn công và tăng cường hỏa lực để đáp trả.
Theo Hãng thông tấn quốc gia Lebanon (NNA), hàng chục cuộc không kích của Israel đã nhắm vào nhiều khu vực ở miền nam Lebanon và thung lũng Bekaa trong ngày, khiến ít nhất ba người thiệt mạng.
Trước đó, Israel cũng ban hành lệnh sơ tán đối với 10 ngôi làng với cáo buộc Hezbollah vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Giá dầu thế giới trong ngày 25-5 đã giảm mạnh gần 7% khi thị trường kỳ vọng Mỹ và Iran đang tiến gần hơn tới một thỏa thuận chấm dứt xung đột ở Trung Đông, qua đó mở đường cho hoạt động vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz được khôi phục.
Giá dầu Brent giảm 7,24 USD - tương đương gần 7% - xuống còn 96,30 USD/thùng. Trong khi đó, dầu thô WTI giảm 6,30 USD - tương đương 6,5% - xuống còn 90,88 USD/thùng.
Đà giảm diễn ra sau thông tin các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran đã đạt một số tiến triển trong dự thảo biên bản ghi nhớ nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài gần ba tháng qua.
Giới chức bang California cho biết nguy cơ phát nổ tại bồn chứa hóa chất công nghiệp quá nhiệt ở thành phố Garden Grove (quận Cam) đã được loại bỏ sau khi xuất hiện một vết nứt giúp giảm áp suất bên trong.
Tuy nhiên, 50.000 người dân tại đây vẫn phải tiếp tục sơ tán do nguy cơ rò rỉ hóa chất độc hại.
Sự cố xảy ra tại cơ sở của công ty GKN Aerospace từ ngày 22-5, liên quan đến bồn chứa methyl methacrylate - một loại hóa chất rất dễ cháy.
Trước đó, giới chức lo ngại bồn chứa có thể vỡ hoặc phát nổ, làm rò rỉ tới khoảng 26.500 lít hóa chất độc hại và gây nguy hiểm cho các khu vực lân cận.
Lực lượng cứu hỏa cho biết nhiệt độ của bồn chứa đã giảm từ hơn 38°C xuống khoảng 34°C nhờ hoạt động phun nước làm mát liên tục. Thống đốc Gavin Newsom cũng xác nhận bang đã nhận được hỗ trợ khẩn cấp từ chính phủ liên bang để xử lý sự cố.
Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva đã bắt đầu quá trình xạ trị phòng ngừa sau khi phẫu thuật cắt bỏ một tổn thương da ác tính trên da đầu hồi tháng trước, theo thông báo từ Bệnh viện Sirio-Libanes ở thành phố Sao Paulo.
Khối u của ông Lula được xác định là ung thư biểu mô tế bào đáy - dạng ung thư da phổ biến, thường liên quan đến việc tiếp xúc lâu dài với ánh nắng mặt trời. Bệnh viện cho biết các bác sĩ quyết định thực hiện thêm đợt xạ trị bề mặt nhằm giảm nguy cơ tái phát.
Ông Lula hiện 80 tuổi và đang chuẩn bị tranh cử nhiệm kỳ tổng thống thứ tư trong cuộc bầu cử dự kiến diễn ra vào tháng 10. Trong những tháng gần đây, nhà lãnh đạo Brazil liên tục chia sẻ hình ảnh tập luyện thể dục trên mạng xã hội nhằm trấn an những lo ngại liên quan đến sức khỏe và tuổi tác.
“Sáng nay là một ngày trọng đại đối với hòa bình thế giới. Iran muốn điều đó xảy ra. Như vậy là quá đủ với họ rồi. Chiến dịch Epic Fury (tạm dịch: Chiến dịch cuồng nộ) là chiến thắng mang tính lịch sử và áp đảo trên chiến trường”, ông Hegseth phát biểu trong buổi họp báo sáng 8-4 (giờ Mỹ).
Bộ trưởng Hegseth cho hay Washington đã thành công phá hủy “một trong những lực lượng quân sự lớn nhất thế giới”, khi chỉ sử dụng chưa đến 10% năng lực tác chiến trong chưa đầy 40 ngày, theo Đài Al Jazeera.
Phía Mỹ cho rằng Iran đã không thể hiện được năng lực tự vệ. Do đó chiến dịch tấn công phối hợp mà Mỹ và Israel triển khai nhằm vào quốc gia Hồi giáo này “thực hiện đúng tiến độ tất cả các mục tiêu theo kế hoạch”.
Theo ông Hegseth, quân đội Mỹ vẫn “hiện diện” tại Trung Đông để đảm bảo Iran tuân thủ lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần, cũng như để giám sát kho uranium của nước này.
“Về uranium, chúng tôi đang theo dõi. Chúng tôi biết họ có gì, họ sẽ phải giao nộp, sau đó chúng tôi sẽ tiếp nhận. Nếu cần thiết, chúng tôi sẽ thu giữ”, người đứng đầu Lầu Năm Góc phát biểu trong họp báo.
Trong buổi họp báo, ông Hegseth cho biết chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel đã “phá hủy hoàn toàn nền tảng công nghiệp quốc phòng của Iran”. Đây cũng là một trong những mục tiêu then chốt của Mỹ.
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ cho biết: “Hải quân Iran đã nằm dưới đáy biển… Iran không còn hệ thống phòng không… Chương trình tên lửa của họ về cơ bản đã bị phá hủy”.
“Chế độ mới này không còn lựa chọn và cũng không còn thời gian. Vì vậy họ phải đạt được một thỏa thuận. Họ hiểu rằng thỏa thuận này đồng nghĩa với việc họ sẽ không bao giờ, tuyệt đối không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân”, ông Hegseth nói thêm.
Cũng trong buổi họp báo, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ Dan Caine cảnh báo quân đội nước này sẵn sàng chiến đấu tiếp nếu không đạt được thỏa thuận với Iran.
"Chúng tôi hy vọng Iran sẽ lựa chọn một nền hòa bình lâu dài. Lệnh ngừng bắn chỉ là một sự tạm dừng. Lực lượng liên quân vẫn sẵn sàng, nếu được lệnh hoặc được yêu cầu, sẽ nối lại các hoạt động chiến đấu với tốc độ và độ chính xác như chúng tôi đã thực hiện trong 38 ngày qua", ông Caine phát biểu.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 1/7 đã có chuyến bay đầu tiên trên chuyên cơ Không lực Một mới do Qatar tặng cho nước Mỹ. Trên chuyến bay chính thức đầu tiên này có sự xuất hiện của hai con trai ông là Eric và Donald Jr cùng vợ của họ.
Hành trình đầu tiên của chuyên cơ này là hướng tới vùng hẻo lánh phía tây tiểu bang North Dakota, nơi ông Trump tham dự lễ khai trương một bảo tàng vinh danh cựu Tổng thống Mỹ Theodore Roosevelt.
Các thành viên trong đoàn tháp tùng của Tổng thống Trump đã đăng tải nhiều hình ảnh lên mạng xã hội về chuyên cơ trị giá 400 triệu USD này.
Trợ lý Tổng thống kiêm Giám đốc Truyền thông Nhà Trắng, Steven Cheung, đăng tải những bức ảnh về chuyến bay đầu tiên này trên mạng xã hội X. Các bức ảnh cho thấy một văn phòng được trang trí lộng lẫy, một chiếc bàn họp lớn và các kệ sách chứa đầy những cuốn sách bọc da sang trọng.
Thư ký Báo chí Karoline Leavitt cũng chia sẻ những bức hình tương tự và gọi đây là "một ngày thực sự không thể nào quên".
Cô đã đăng vài tin ngắn trên Instagram, ghi lại cảnh cô và những người khác đang dùng bữa trên khoang máy bay, được phục vụ bằng những bộ đồ ăn viền vàng. Thực đơn được đăng tải bao gồm bánh sừng bò kẹp giăm bông và phô mai Thụy Sĩ cùng với trái cây theo mùa.
Máy bay Boeing 747 này sang trọng đến mức được mệnh danh là "cung điện bay" đã được Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tiếp nhận sau chuyến thăm của Tổng thống Trump tới Qatar vào tháng 5/2025.
Ban đầu, các quan chức Qatar đã phủ nhận việc tặng chiếc máy bay này, thay vào đó họ gọi đây là "khả năng chuyển giao một máy bay để sử dụng tạm thời làm Không lực Một".
Vào thời điểm đó, Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết họ sẽ làm việc để "đảm bảo các biện pháp an ninh phù hợp và đáp ứng các yêu cầu về nhiệm vụ chức năng". Các chính trị gia Đảng Dân chủ ước tính sẽ phải mất hơn 1 tỷ USD để cải tạo chiếc máy bay này đạt tiêu chuẩn của Không lực Một và đã nỗ lực tìm cách ngăn chặn việc bàn giao.
Tuy nhiên, ông Trump cho biết máy bay được tặng này tốn "rất ít so với chi phí nếu làm theo một cách khác".
Ông chia sẻ thêm: "Họ đã làm cho nó trở nên phù hợp với một tổng thống, điều đó có nghĩa là các hệ thống an ninh và tất cả những tính năng bổ sung hiện đại mà họ lắp đặt vào đều là những công nghệ rất phức tạp".
Được biết, các chuyên cơ Không lực Một tiền nhiệm bắt đầu đi vào hoạt động từ năm 1990. Chương trình Không lực Một đã đối mặt với tình trạng trì hoãn kinh niên trong suốt thập niên qua, với việc bàn giao 2 chiếc Boeing 747-8 mới dự kiến vào năm 2027, chậm hơn 3 năm so với lịch trình trước đó.
