Ngày 15-7, Bộ Y tế tổ chức hội nghị triển khai Chiến dịch 90 ngày làm sạch, làm giàu, chuẩn hóa dữ liệu của 12 cơ sở dữ liệu chuyên ngành y tế và Chiến dịch 100 ngày tạo lập, cập nhật sổ sức khỏe điện tử trên VNeID.
Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế, cho biết hai chiến dịch là nhiệm vụ trọng tâm của ngành y tế trong thời gian tới.
Đối với nhiệm vụ làm sạch dữ liệu, mặc dù về mặt kỹ thuật 12 cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã được kết nối thông suốt, nhưng chất lượng dữ liệu vẫn chưa đáp ứng yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống”.
Vì vậy cần sự phối hợp chặt chẽ của các sở y tế, cơ sở khám chữa bệnh và đặc biệt là chính quyền cấp xã – nơi trực tiếp tạo lập và cập nhật dữ liệu ban đầu.
Đối với nhiệm vụ tạo lập sổ sức khỏe điện tử toàn dân, đây không chỉ là công việc của ngành y tế mà cần có sự phối hợp chặt chẽ của lực lượng công an các cấp.
“Trước mắt, các địa phương cần khẩn trương tạo lập sổ sức khỏe điện tử cho người dân, sau đó mọi thông tin từ khám sức khỏe định kỳ, khám chữa bệnh sẽ được tự động cập nhật lên hệ thống.
Mục tiêu hoàn thành trong 100 ngày chỉ có thể đạt được nếu có sự vào cuộc quyết liệt của các sở y tế, công an địa phương và chính quyền cơ sở”, ông Thức nói.
Ông Nguyễn Trường Nam, Phó giám đốc Trung tâm Thông tin y tế quốc gia, Bộ Y tế, cho biết thông qua khám chữa bệnh, khám sức khỏe định kỳ và các hoạt động chăm sóc sức khỏe sẽ tạo nền tảng để đồng bộ với cơ sở dữ liệu dân cư và tích hợp trên ứng dụng VNeID.
“Khi đó người dân có thể tra cứu ngay kết quả khám bệnh trên VNeID, sử dụng sổ sức khỏe điện tử thay thế nhiều loại giấy tờ khi đi khám. Đồng thời giúp ngành y tế theo dõi tình trạng sức khỏe của mỗi người trong suốt vòng đời”, ông Nam nói.
Theo đó, Bộ Y tế sẽ triển khai Chiến dịch 100 ngày tạo lập, cập nhật sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID trên phạm vi toàn quốc, từ ngày 8-7 đến 15-10.
Chiến dịch hướng tới từng bước hình thành cơ sở dữ liệu sức khỏe cá nhân thống nhất và bảo đảm mỗi người dân đều có một sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID.
Theo kế hoạch, chiến dịch sẽ kết nối, liên thông dữ liệu khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc và các dữ liệu sức khỏe liên quan từ các cơ sở khám chữa bệnh, Bảo hiểm xã hội Việt Nam lên Cổng dữ liệu sức khỏe của Bộ Y tế.
Đây sẽ là nền tảng phục vụ quản lý sức khỏe toàn dân theo vòng đời, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành ngành y tế trên nền tảng dữ liệu số.
Chiến dịch được triển khai trên phạm vi toàn quốc với sự tham gia của Bộ Y tế, Bộ Công an và UBND các tỉnh, thành phố, đến tận cấp xã, thôn, tổ dân phố.
Bộ Y tế cũng bổ sung quy định về Cổng dữ liệu sức khỏe của Bộ Y tế – hệ thống có chức năng thu thập, lưu trữ, cập nhật, đồng bộ và chia sẻ dữ liệu sức khỏe của người dân; hỗ trợ tạo lập, cập nhật sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID và kết nối với các cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin liên quan.
Trong quá trình triển khai, các địa phương sẽ phối hợp tuyên truyền, hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng VNeID, kích hoạt tài khoản định danh điện tử, đăng ký nhu cầu khám sức khỏe định kỳ và sử dụng sổ sức khỏe điện tử.
Sau khi sổ sức khỏe điện tử được tạo lập thành công, người dân có thể tra cứu các thông tin khám chữa bệnh trên VNeID một cách dễ dàng.
Theo phản ánh của người nhà bệnh nhân mắc đa u tủy xương (mã bệnh C90.0), người bệnh được chỉ định sử dụng hai loại thuốc là Lenalidomide 25mg và Ixazomib 4mg.
Trong đó do có thuốc chưa thuộc danh mục được bảo hiểm y tế (BHYT) thanh toán nên gia đình phải tự chi trả toàn bộ chi phí, với số tiền gần 50 triệu đồng cho mỗi đợt điều trị.
Gia đình cho biết khoản chi phí kéo dài vượt quá khả năng tài chính, gây áp lực lớn trong quá trình điều trị bệnh.
Vì vậy người nhà bệnh nhân đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét đưa các thuốc nêu trên vào danh mục được BHYT chi trả toàn bộ hoặc một phần, đồng thời có chính sách hỗ trợ đối với người mắc bệnh hiểm nghèo có hoàn cảnh khó khăn.
Trả lời kiến nghị này, Bộ Y tế cho biết đối với thuốc Lenalidomide 25mg, hiện hoạt chất Lenalidomide dạng uống đã nằm trong danh mục thuốc thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia BHYT.
Thuốc đã được quy định tại Thông tư số 20/2022 của Bộ Y tế về danh mục, tỉ lệ và điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia BHYT, với số thứ tự 421 trong danh mục.
Theo Bộ Y tế, danh mục thuốc được quỹ BHYT chi trả hiện chỉ quy định theo tên hoạt chất, không quy định cụ thể về nồng độ hoặc hàm lượng thuốc. Do đó thuốc Lenalidomide hàm lượng 25mg đường uống hiện thuộc phạm vi thanh toán của quỹ.
Tuy nhiên việc người bệnh có được sử dụng thuốc cụ thể nào còn phụ thuộc vào kế hoạch mua sắm, đấu thầu của từng cơ sở khám chữa bệnh. Các bệnh viện có trách nhiệm xây dựng nhu cầu, tổ chức đấu thầu và cung ứng thuốc theo quy định nhằm đáp ứng yêu cầu điều trị cho người bệnh.
Đối với thuốc Ixazomib 4mg, Bộ Y tế cho biết cơ quan này đang tiến hành rà soát, sửa đổi và bổ sung danh mục thuốc hóa dược được BHYT thanh toán nhằm đáp ứng nhu cầu điều trị và bảo đảm quyền lợi cho người tham gia BHYT.
Theo dự kiến trong đợt cập nhật danh mục sắp tới sẽ có thêm nhiều loại thuốc thế hệ mới, hiệu quả điều trị cao được xem xét đưa vào phạm vi chi trả của quỹ. Trong số đó có thuốc Ixazomib.
Hiện Bộ Y tế đang lấy ý kiến rộng rãi từ các cơ quan, đơn vị và người dân để hoàn thiện dự thảo thông tư cùng danh mục thuốc đi kèm trước khi ban hành.
Bộ Y tế cũng nhấn mạnh việc bổ sung thuốc mới vào danh mục BHYT phải được cân nhắc kỹ lưỡng nhằm bảo đảm khả năng cân đối của quỹ BHYT.
Với những thuốc có chi phí điều trị cao, cơ quan quản lý sẽ tiến hành đánh giá toàn diện trước khi quyết định phạm vi thanh toán.
Trong một số trường hợp, thuốc có thể chỉ được thanh toán khi đáp ứng các điều kiện nhất định hoặc được quỹ BHYT chi trả theo một tỉ lệ cụ thể thay vì thanh toán toàn bộ.
Theo tìm hiểu của Tuổi Trẻ Online, tại dự thảo danh mục thuốc hóa dược và sinh phẩm chi trả BHYT, dự kiến bổ sung 84 thuốc. Trong đó có 30 thuốc điều trị ung thư, chiếm 35,7% số lượng thuốc bổ sung mới.
Đây là nhóm có số lượng đề xuất bổ sung nhiều nhất, chủ yếu là thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng, thuốc miễn dịch...
Trong đó dự thảo trong danh mục lần này có nhiều loại thuốc miễn dịch và thuốc nhắm trúng đích thế hệ mới như hoạt chất Pembrolizumab, Osimertinib, Olaparib, Palbociclib, Atezolizumab hay Durvalumab...
Đây đều là những thuốc có hiệu quả điều trị cao đối với nhiều loại ung thư phổ biến như ung thư phổi, ung thư vú, ung thư gan, ung thư buồng trứng,… nhưng chi phí điều trị rất lớn, khiến nhiều bệnh nhân trước đây gặp khó khăn trong tiếp cận.
Việc được quỹ BHYT chi trả từ 30 - 70%, thậm chí cao hơn trong một số trường hợp, nhằm giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh và gia đình.
Trong dự phòng sỏi thận, yếu tố cốt lõi cần lưu tâm không chỉ là lượng nước nạp vào, mà chính là thể tích nước tiểu bài tiết mỗi ngày. Theo Hiệp hội Tiết niệu Mỹ, người trưởng thành cần duy trì thể tích nước tiểu đạt ít nhất 2,5 lít một ngày để phòng ngừa sỏi hiệu quả. Để đạt được cột mốc này, lượng chất lỏng tiêu thụ từ các nguồn thường phải dao động 2,5-3 lít.
Các nghiên cứu cho thấy ngay cả với một cá nhân khỏe mạnh bình thường, nếu lượng nước tiểu trong ngày giảm xuống mức 900 ml do thiếu hụt dịch, nguy cơ hình thành sỏi thận sẽ tăng cao. Đặc biệt, ở những trường hợp có cơ địa dễ tạo sỏi, nguy cơ này đã bắt đầu xuất hiện ngay khi thể tích nước tiểu dưới mức 1,6 lít một ngày.
Tuy nhiên, định mức này cần được điều chỉnh linh hoạt theo thời tiết, cường độ vận động và tình trạng sức khỏe. Trong trường hợp chưa thể đo lường định lượng, chuyên gia dinh dưỡng Jessica Clancy-Strawn ở Houston, Mỹ, khuyên người dân có thể quan sát màu sắc để đánh giá sơ bộ. Cụ thể, nước tiểu màu vàng nhạt hoặc trong chứng tỏ cơ thể đã đủ nước; ngược lại, nếu có màu vàng sẫm hoặc đục thì cần phải bổ sung dịch ngay.
Thể tích nước tiểu thấp có thể dẫn đến tình trạng "quá bão hòa" (supersaturation). Đây là trạng thái môi trường nước tiểu không còn khả năng giữ các khoáng chất đã hòa tan ở nồng độ cao, khiến chúng bị lắng đọng và kết tinh thành các hạt tinh thể. Một khi các khoáng chất này đã kết tinh, chúng sẽ bắt đầu liên kết với nhau để hình thành nên sỏi thận.
Ngược lại, khi nạp đủ chất lỏng, thể tích nước tiểu tăng lên sẽ làm loãng nồng độ các khoáng chất này. Dòng nước tiểu nhiều và mạnh khi ấy hoạt động như một dòng nước xối, nhanh chóng cuốn trôi các cặn khoáng ra khỏi thận trước khi chúng kịp kết tụ thành những viên sỏi lớn gây đau đớn.
Bên cạnh thể tích dòng chảy, độ pH (tính axit - kiềm) của nước tiểu cũng là yếu tố môi trường quyết định sự hình thành sỏi. Thạc sĩ Khoa học về Thực phẩm và Dinh dưỡng Whitney Stuart cho biết việc bổ sung đủ nước giúp dòng lưu thông liên tục qua thận, giữ độ pH ổn định, từ đó giảm đáng kể nguy cơ tạo sỏi. Theo chuyên gia về dinh dưỡng thận tại Dallas, sử dụng nước lọc là giải pháp an toàn nhất để giữ nước tiểu ở trạng thái cân bằng lý tưởng, ngăn môi trường nước tiểu trở nên quá axit, tình trạng không chỉ gây kích ứng niêm mạc đường tiết niệu mà còn thúc đẩy tạo sỏi.
Tuy nhiên, không phải loại thức uống nào cũng có tác động giống nhau lên cơ thể. Ví dụ nước ép nam việt quất (cranberry) có thể làm tăng tính axit trong nước tiểu, dễ hình thành sỏi canxi oxalat và sỏi axit uric. Ngược lại, các loại nước ép từ cam, táo, bưởi, nước thể thao như Gatorade hay một số loại nước khoáng lại làm tăng tính kiềm.
Điều này vô tình tạo điều kiện cho các loại sỏi khác phát triển như sỏi canxi photphat, sỏi struvite và sỏi brushite. Vì vậy, nếu có cơ địa dễ mắc một loại sỏi nhất định, người bệnh cần được bác sĩ tư vấn riêng về việc nên bổ sung loại nước có tính kiềm hay tính axit để chủ động phòng ngừa.
Chuyên gia khuyên nên tập thói quen bổ sung 1-2 cốc nước ngay sau khi thức dậy nhằm làm loãng lượng nước tiểu bị cô đặc sau một đêm dài, trước khi dùng trà hoặc cà phê. Việc chủ động theo dõi lượng nước nạp vào bằng bình chia vạch dung tích hoặc các ứng dụng công nghệ giúp kiểm soát mục tiêu trực quan hơn.
Đồng thời, hãy luôn mang theo đồ uống bên mình bằng cách đặt bình nước ở các vị trí dễ thấy như túi xách, ôtô, bàn làm việc hay đầu giường. Để thay đổi khẩu vị, bà Campbell gợi ý thêm chanh, dâu tây, bạc hà hoặc sử dụng các loại trà thảo mộc nhằm tăng trải nghiệm thưởng thức và hỗ trợ điều hòa thân nhiệt theo thời tiết.
Bổ sung nước là chiến lược quan trọng nhưng cần kết hợp đồng bộ với các can thiệp dinh dưỡng khác. Chế độ ăn giàu rau củ quả có khả năng giảm tới 45% nguy cơ mắc sỏi thận nhờ cung cấp hàm lượng kali dồi dào. Tỷ lệ natri trên kali cao trong khẩu phần ăn liên quan trực tiếp đến việc gia tăng nguy cơ hình thành sỏi, do natri kích thích thận tăng bài tiết canxi vào nước tiểu, trong khi kali lại hỗ trợ tăng tái hấp thu khoáng chất này.
Do đó, các chuyên gia khuyến nghị cần giảm lượng natri nạp vào mức 1.500 đến 2.300 mg một ngày, đồng thời tăng cường thực phẩm giàu canxi trong bữa ăn để giảm thiểu sỏi canxi oxalat. Nguyên nhân là do canxi từ thực phẩm sẽ chủ động liên kết với oxalat ngay tại đường tiêu hóa, từ đó làm giảm tỷ lệ oxalat hấp thụ vào máu và bài tiết qua nước tiểu.
Do các loại sỏi có đặc tính khác nhau, người bệnh được khuyến nghị nên thực hiện xét nghiệm nước tiểu 24 giờ bằng dụng cụ bô đo chuyên dụng. Kết quả này sẽ giúp xác định chính xác các loại khoáng chất cấu thành sỏi, từ đó hợp tác cùng một chuyên gia dinh dưỡng chuyên sâu về sỏi thận để xây dựng một phác đồ ăn uống, bổ sung dưỡng chất được cá nhân hóa tối ưu nhất.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết giá trị dinh dưỡng của trái cây phụ thuộc nhiều yếu tố như độ tươi, mùa vụ, giống cây, cách bảo quản, thời gian vận chuyển, phương pháp canh tác..., chứ không nằm ở nguồn gốc nhập khẩu hay nội địa.
Một ví dụ điển hình:
Dinh dưỡng
Năng lượng (kcal)
Chất xơ (g)
Vitamin C (mg)
Theo bác sĩ Châu Thị Anh, có thể thấy ổi nội địa giàu vitamin C vượt trội, cao gấp nhiều lần táo nhập khẩu, hàm lượng chất xơ và kali của ổi cũng cao hơn.
Tương tự đu đủ, thanh long, xoài, cam, bưởi nội địa có giá trị dinh dưỡng rất tốt. Nhiều loại trái cây nhiệt đới của Việt Nam giàu carotenoid, vitamin C và polyphenol hơn một số loại trái cây ôn đới nhập khẩu. Điều quan trọng là sự đa dạng và độ tươi, không phải "nhập khẩu" hay "nội địa".
Trái cây nhập khẩu
Ưu điểm: Đa dạng chủng loại quanh năm, một số loại có tiêu chuẩn bảo quản và truy xuất nguồn gốc tốt, hình thức đẹp, đồng đều.
Nhược điểm: Giá thành cao, có thể giảm độ tươi do vận chuyển dài ngày. Trái cây nhập khẩu thường phải thu hoạch sớm, bảo quản lạnh dài ngày, vận chuyển đường biển hoặc đường hàng không, lưu kho trước khi bán. Quá trình này có thể làm giảm một số chất dinh dưỡng nhạy cảm như vitamin C, folate, một số chất chống oxy hóa. Ví dụ vitamin C giảm dần theo thời gian bảo quản, trái cây càng để lâu càng giảm độ tươi và hương vị tự nhiên.
Không phải mọi trái cây nhập khẩu đều "nhiều hóa chất", nhưng để kéo dài thời gian bảo quản, nhiều loại có thể được phủ sáp thực phẩm, xử lý chống nấm mốc, bảo quản khí quyển điều chỉnh, dùng chất làm chậm chín. Các biện pháp này được phép trong giới hạn an toàn ở nhiều quốc gia, nhưng người tiêu dùng nên rửa kỹ, gọt vỏ khi cần, mua từ nguồn uy tín.
Trái cây nội địa theo mùa
Ưu điểm: Trong khi đó, trái cây địa phương theo mùa thường được thu hoạch gần thời điểm tiêu thụ, ít thời gian lưu kho, giữ được độ tươi và mùi vị tốt hơn, giá hợp lý. Nhiều loại rất giàu vitamin và chất chống oxy hóa, hương vị tự nhiên đậm hơn khi đúng mùa.
Nhược điểm: Chất lượng không đồng đều nếu nguồn cung kém kiểm soát, một số nơi có nguy cơ lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, khó bảo quản lâu.
Theo bác sĩ Châu Thị Anh, trái cây nhập khẩu không mặc nhiên giàu dinh dưỡng hơn trái cây nội địa. Trong nhiều trường hợp, trái cây địa phương theo mùa có thể tươi hơn, giữ vitamin tốt hơn, giá hợp lý hơn, phù hợp nhu cầu dinh dưỡng hằng ngày. Điều quan trọng nhất không phải "hàng ngoại hay hàng nội", mà là độ tươi, sự đa dạng, khẩu phần hợp lý và nguồn thực phẩm an toàn.
"Do đó dù là trái cây nội địa hay nhập khẩu thì cũng đều chú ý mua nơi uy tín, rửa kỹ dưới vòi nước, tránh chạy theo hình thức quá bóng đẹp bất thường", bác sĩ Châu Thị Anh khuyến cáo.