Cỏ mần trầu (tên khoa học Eleusine indica) là loài thực vật thuộc họ Lúa, thường mọc ven đường, bờ ruộng, bãi đất trống hoặc những vùng đất khô cằn. Với khả năng sinh trưởng mạnh, đây được xem là một trong những loại cỏ dại khó diệt trong sản xuất nông nghiệp.
Tuy nhiên, theo Lương y Nguyễn Đình Cự, trong y học cổ truyền, cỏ mần trầu còn có tên dã kê thảo, tất suất thảo hoặc thanh tâm thảo. Dược liệu này có vị ngọt, hơi đắng, tính mát, quy vào kinh can, được sử dụng trong nhiều bài thuốc với mục đích thanh nhiệt, lợi tiểu, giải độc và hỗ trợ tăng cường sức khỏe.
Đến nay, nước cỏ mần trầu vẫn được nhiều gia đình nấu uống, đặc biệt trong những ngày nắng nóng.
Hỗ trợ thanh nhiệt, giải khát
Theo Lương y Nguyễn Đình Cự, công dụng được biết đến nhiều nhất của cỏ mần trầu là thanh nhiệt, giải khát.
Theo quan niệm y học cổ truyền, với tính mát, cỏ mần trầu giúp làm dịu cảm giác nóng trong cơ thể, hỗ trợ cân bằng cơ thể khi thời tiết oi bức. Người dân thường nấu cỏ mần trầu lấy nước uống như một loại trà thảo dược.
Theo kinh nghiệm dân gian, để tăng tác dụng thanh nhiệt, còn kết hợp cỏ mần trầu với rau má, mã đề, diếp cá hoặc rễ cỏ tranh.
Lương y Nguyễn Đình Cự cho biết cỏ mần trầu từ lâu đã xuất hiện trong nhiều bài thuốc dân gian dành cho người bị cảm sốt nhẹ hoặc cảm nắng.
Theo kinh nghiệm dân gian, khi xuất hiện các triệu chứng như sốt nhẹ, mệt mỏi hoặc say nắng, cỏ mần trầu thường được sắc cùng rau má hoặc diếp cá để uống.
Hỗ trợ lợi tiểu
Theo y học cổ truyền, cỏ mần trầu còn có tác dụng lợi tiểu nhẹ.
Lương y Nguyễn Đình Cự cho biết nước cỏ mần trầu thường được sử dụng trong các bài thuốc dành cho người có biểu hiện nóng trong, tiểu ít hoặc cảm giác tích nhiệt.
Việc bổ sung đủ nước kết hợp với đặc tính lợi tiểu của dược liệu có thể hỗ trợ quá trình đào thải các chất chuyển hóa trong cơ thể.
Dùng để chăm sóc tóc
Không chỉ dùng để uống, cỏ mần trầu còn được nhiều người sử dụng để chăm sóc tóc.
Theo Lương y Nguyễn Đình Cự, dân gian thường kết hợp cỏ mần trầu với bồ kết, vỏ bưởi hoặc hương nhu để nấu nước gội đầu, giúp làm sạch da đầu và hỗ trợ giảm gãy rụng tóc.
Một số bài thuốc cổ truyền còn phối hợp cỏ mần trầu với thục địa, đỗ trọng hoặc lá dâu nhằm hỗ trợ nuôi dưỡng mái tóc từ bên trong.
Lưu ý khi sử dụng nước cỏ mần trầu
Lương y Nguyễn Đình Cự khuyến cáo, để đảm bảo an toàn, người dân chỉ nên sử dụng cỏ mần trầu được thu hái ở khu vực sạch, tránh nơi có thuốc trừ sâu, hóa chất hoặc nguồn nước ô nhiễm.
Cần rửa sạch dược liệu trước khi nấu, không nên lạm dụng hoặc sử dụng thay hoàn toàn nước lọc trong thời gian dài.
Phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng thuốc điều trị nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc trước khi dùng thường xuyên.
“Nước cỏ mần trầu chỉ có vai trò hỗ trợ chăm sóc sức khỏe, không thể thay thế thuốc điều trị hay các biện pháp y tế khi mắc bệnh. Cùng với đó, ngừng sử dụng nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường”, Lương y Nguyễn Đình Cự nhấn mạnh.
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, vừa tiếp nhận và điều trị thành công cho bệnh nhân N.V.T. (66 tuổi, Hà Nội) nhập viện trong tình trạng suy hô hấp, khó thở nghiêm trọng.
Theo người nhà, ông T. có thói quen nhai đá viên sau mỗi lần đi đánh bóng hoặc đi ngoài trời nắng về. Hai ngày trước khi nhập viện, ông bắt đầu đau họng, đau amidan kèm sốt cao.
Chỉ sau một ngày, tình trạng nhanh chóng chuyển nặng, xuất hiện triệu chứng khó nuốt, khó thở, gia đình đưa ông đến bệnh viện cấp cứu.
Bác sĩ Trịnh Thùy Liên, chuyên khoa Tai Mũi Họng, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế cho biết: "Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng niêm mạc họng viêm đỏ, lưỡi gà nề mọng.
Khối phồng có điểm mủ trắng đẩy phồng thành bên họng, viêm phù nề lan tỏa toàn bộ thanh quản. Nắp thanh thiệt phù nề hình ‘mõm cá mè’, khiến khe thở thanh môn chít hẹp, ứ đọng nhiều đờm dãi".
Kết quả xét nghiệm cho thấy tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng: số lượng bạch cầu tăng cao, định lượng CRP (chỉ số viêm) tăng lên 55.1 mg/L. Chụp cắt lớp vi tính ghi nhận ổ áp xe quanh amidan trái kích thước 16x41 mm, kèm các tổn thương vôi hóa gây hẹp vùng hầu họng và đường thở. Bệnh nhân được chẩn đoán áp xe quanh amidan trái thể dưới, viêm phù nề thanh thiệt cấp.
Theo BS Trịnh Thùy Liên, đây là ca bệnh khó do bệnh nhân lớn tuổi, ổ áp xe nằm ở vị trí phức tạp thể dưới, đường thở đã chít hẹp gần như hoàn toàn.
Việc đặt ống thở qua đường miệng để gây mê phẫu thuật đối mặt nguy cơ thất bại cao.
"Nếu không đặt được ống thở, chúng tôi buộc phải mở nội khí quản qua da để hỗ trợ thở máy. Rất may, nhờ kinh nghiệm xử trí, ê-kíp đặt nội khí quản thành công, tạo điều kiện thuận lợi để chích rạch, dẫn lưu ổ áp xe", BS Liên chia sẻ.
Sau 5 ngày điều trị tích cực và thực hiện thủ thuật chích dẫn lưu ổ áp xe, sức khỏe ông T. hồi phục ổn định và được xuất viện.
Thói quen nhiều người mắc nhưng ít ai cảnh giác
Các bác sĩ cảnh báo, khi cơ thể đang nóng sau vận động hoặc đi nắng, uống nước đá lạnh đột ngột tạo ra sự chênh lệch nhiệt độ lớn tại vùng họng. Niêm mạc họng và amidan bị kích thích mạnh, vi khuẩn dễ phát triển, gây viêm và hình thành ổ áp xe.
Chuyên gia y tế khuyến cáo người dân nên từ bỏ thói quen nhai đá, uống nước lạnh thường xuyên vì điều này ảnh hưởng đến răng miệng, tăng nguy cơ viêm họng, viêm amidan kéo dài và các biến chứng nguy hiểm như áp xe quanh amidan.
Người dân không nên uống nước quá lạnh khi vừa đi nắng về. Thay vào đó, uống nước ấm hoặc nước lọc ở nhiệt độ phòng, từng ngụm nhỏ để cơ thể thích nghi.
Với ông T., sau một tháng khi tình trạng viêm ổn định, ông cần thực hiện phẫu thuật cắt amidan để phòng nguy cơ tái phát.
Áp xe amidan thể dưới là biến chứng nguy hiểm. Nếu thấy các dấu hiệu: đau họng kèm khó nuốt, khó thở, sốt cao, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa ngay để được xử lý, tránh nguy cơ suy hô hấp dẫn đến tử vong.
Nhiều người chủ quan, tự mua thuốc điều trị tại nhà hoặc chịu đựng khiến ổ áp xe lan rộng, đường thở bị tắc. Trường hợp người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc viêm amidan mạn tính, biến chứng tiến triển nhanh và nguy hiểm hơn.
Các bác sĩ nhấn mạnh, khi đau họng kéo dài kèm sốt cao, nói khó, nuốt đau hoặc khó thở, cần đi khám sớm, tránh tự điều trị khiến bệnh diễn biến nặng, đe dọa tính mạng.
Do đó, người mắc tiểu đường không chỉ cần kiểm tra đường huyết mà còn cả chức năng thận định kỳ. Tần suất kiểm tra không cố định mà điều chỉnh theo từng người, dựa trên nguy cơ và kết quả xét nghiệm trước đó, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Đối với người tiểu đường chưa có dấu hiệu tổn thương thận, khuyến nghị chung là nên kiểm tra thận ít nhất 1 lần/năm. Cụ thể, với tiểu đường loại 2, kiểm tra nên bắt đầu ngay từ khi được chẩn đoán. Còn với tiểu đường loại 1, thường bắt đầu kiểm tra sau khoảng 5 năm mắc bệnh.
Nếu kết quả xét nghiệm bình thường và các yếu tố nguy cơ được kiểm soát tốt, kiểm tra hằng năm là đủ. Tuy nhiên, nếu người bệnh có huyết áp cao, kiểm soát đường huyết kém hoặc đã mắc bệnh lâu năm, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra thường xuyên hơn.
Trong trường hợp đã xuất hiện dấu hiệu tổn thương thận, tần suất kiểm tra cần tăng lên để theo dõi sát tiến triển của bệnh. Nếu tổn thương mức độ nhẹ, chẳng hạn khi bắt đầu có albumin trong nước tiểu, người bệnh thường cần kiểm tra thận khoảng 2 lần/năm. Mục tiêu là theo dõi xem tình trạng có ổn định hay đang tiến triển.
Nếu bệnh nặng hơn, tức là vừa có albumin niệu vừa có suy giảm chức năng lọc rõ rệt, tần suất có thể tăng lên 3 - 4 lần/năm. Trong những trường hợp nguy cơ cao hoặc bệnh tiến triển nhanh, bác sĩ có thể yêu cầu kiểm tra 1 - 3 tháng/lần.
Ngoài ra, một điều quan trọng là không nên kết luận bệnh thận chỉ dựa trên 1 lần xét nghiệm bất thường. Một số yếu tố tạm thời như nhiễm trùng, mất nước hoặc vận động mạnh cũng có thể làm kết quả sai lệch.
Vì vậy, nếu phát hiện albumin trong nước tiểu, bác sĩ thường yêu cầu xét nghiệm lại 2 - 3 lần trong vòng vài tháng để xác nhận. Cách tiếp cận này giúp tránh chẩn đoán sai và đảm bảo quyết định điều trị được đưa ra dựa trên dữ liệu chính xác.
Kiểm tra thận định kỳ quan trọng vì nếu không phát hiện kịp thời, tổn thương thận có thể tiến triển âm thầm đến giai đoạn nặng. Khi đó, điều trị trở nên khó khăn hơn và có thể phải phụ thuộc vào lọc máu. Ngoài ra, bệnh thận do tiểu đường còn làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch và tử vong, theo Medical News Today.
Đeo bao cao su giúp giảm nguy cơ lây bệnh tình dục, nhưng không phải bảo vệ 100%. Bao cao su che phủ dương vật nhưng không che toàn bộ vùng da sinh dục. Nếu tổn thương nằm ở gốc dương vật, bìu, vùng mu, môi lớn..., nam giới vẫn có nguy cơ tiếp xúc và lây.
Một số bệnh lây qua tiếp xúc da – da, không chỉ qua tinh dịch hay dịch tiết. Ví dụ như sùi mào gà vẫn có thể lây nếu nốt sùi ở vùng không được bao che. Herpes sinh dục có thể lây từ vùng da có tổn thương hoặc thậm chí giai đoạn thải virus. Nếu vết loét nằm ngoài vùng được bao che vẫn có nguy cơ mắc giang mai.
Lưu ý oral sex cũng nên dùng bao cao su hoặc màng chắn miệng nếu quan hệ với người chưa rõ tình trạng sức khỏe.
Cách tốt nhất để tránh mắc các bệnh tình dục ở cả hai giới là quan hệ chung thủy, tránh những đối tượng có nguy cơ cao như người có nhiều bạn tình, gái mại dâm. Đặc biệt, khi có biểu hiện bất thường ở vùng sinh dục, bệnh nhân cần đi khám để được điều trị kịp thời.
