Cỏ mần trầu (tên khoa học Eleusine indica) là loài thực vật thuộc họ Lúa, thường mọc ven đường, bờ ruộng, bãi đất trống hoặc những vùng đất khô cằn. Với khả năng sinh trưởng mạnh, đây được xem là một trong những loại cỏ dại khó diệt trong sản xuất nông nghiệp.
Tuy nhiên, theo Lương y Nguyễn Đình Cự, trong y học cổ truyền, cỏ mần trầu còn có tên dã kê thảo, tất suất thảo hoặc thanh tâm thảo. Dược liệu này có vị ngọt, hơi đắng, tính mát, quy vào kinh can, được sử dụng trong nhiều bài thuốc với mục đích thanh nhiệt, lợi tiểu, giải độc và hỗ trợ tăng cường sức khỏe.
Đến nay, nước cỏ mần trầu vẫn được nhiều gia đình nấu uống, đặc biệt trong những ngày nắng nóng.
Hỗ trợ thanh nhiệt, giải khát
Theo Lương y Nguyễn Đình Cự, công dụng được biết đến nhiều nhất của cỏ mần trầu là thanh nhiệt, giải khát.
Theo quan niệm y học cổ truyền, với tính mát, cỏ mần trầu giúp làm dịu cảm giác nóng trong cơ thể, hỗ trợ cân bằng cơ thể khi thời tiết oi bức. Người dân thường nấu cỏ mần trầu lấy nước uống như một loại trà thảo dược.
Theo kinh nghiệm dân gian, để tăng tác dụng thanh nhiệt, còn kết hợp cỏ mần trầu với rau má, mã đề, diếp cá hoặc rễ cỏ tranh.
Lương y Nguyễn Đình Cự cho biết cỏ mần trầu từ lâu đã xuất hiện trong nhiều bài thuốc dân gian dành cho người bị cảm sốt nhẹ hoặc cảm nắng.
Theo kinh nghiệm dân gian, khi xuất hiện các triệu chứng như sốt nhẹ, mệt mỏi hoặc say nắng, cỏ mần trầu thường được sắc cùng rau má hoặc diếp cá để uống.
Hỗ trợ lợi tiểu
Theo y học cổ truyền, cỏ mần trầu còn có tác dụng lợi tiểu nhẹ.
Lương y Nguyễn Đình Cự cho biết nước cỏ mần trầu thường được sử dụng trong các bài thuốc dành cho người có biểu hiện nóng trong, tiểu ít hoặc cảm giác tích nhiệt.
Việc bổ sung đủ nước kết hợp với đặc tính lợi tiểu của dược liệu có thể hỗ trợ quá trình đào thải các chất chuyển hóa trong cơ thể.
Dùng để chăm sóc tóc
Không chỉ dùng để uống, cỏ mần trầu còn được nhiều người sử dụng để chăm sóc tóc.
Theo Lương y Nguyễn Đình Cự, dân gian thường kết hợp cỏ mần trầu với bồ kết, vỏ bưởi hoặc hương nhu để nấu nước gội đầu, giúp làm sạch da đầu và hỗ trợ giảm gãy rụng tóc.
Một số bài thuốc cổ truyền còn phối hợp cỏ mần trầu với thục địa, đỗ trọng hoặc lá dâu nhằm hỗ trợ nuôi dưỡng mái tóc từ bên trong.
Lưu ý khi sử dụng nước cỏ mần trầu
Lương y Nguyễn Đình Cự khuyến cáo, để đảm bảo an toàn, người dân chỉ nên sử dụng cỏ mần trầu được thu hái ở khu vực sạch, tránh nơi có thuốc trừ sâu, hóa chất hoặc nguồn nước ô nhiễm.
Cần rửa sạch dược liệu trước khi nấu, không nên lạm dụng hoặc sử dụng thay hoàn toàn nước lọc trong thời gian dài.
Phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng thuốc điều trị nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc trước khi dùng thường xuyên.
“Nước cỏ mần trầu chỉ có vai trò hỗ trợ chăm sóc sức khỏe, không thể thay thế thuốc điều trị hay các biện pháp y tế khi mắc bệnh. Cùng với đó, ngừng sử dụng nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường”, Lương y Nguyễn Đình Cự nhấn mạnh.
Rau muống, loại rau quen thuộc trên mâm cơm hàng ngày của nhiều gia đình, không chỉ có giá thành rẻ, vị giòn ngon mà còn là một kho báu dinh dưỡng. Theo Li Wanping, chuyên gia dinh dưỡng hơn 20 năm kinh nghiệm ở Đài Loan (Trung Quốc), rau muống chứa hàm lượng nước lớn, giàu canxi cùng hàng loạt chất chống oxy hóa mạnh mẽ.
Dưới góc nhìn của y học cổ truyền, loại rau này có tác dụng thanh nhiệt giải độc, lợi tiểu trừ thấp. Trong khi đó, khoa học dinh dưỡng hiện đại cũng khẳng định rau muống sở hữu khả năng điều hòa toàn diện các chức năng sinh lý của cơ thể.
Trong bài đăng trên trang cá nhân, bà Li, hiện làm việc tại phòng khám Rongxin ở thành phố Đài Bắc, chia sẻ về những lợi ích sức khỏe vượt trội của loại rau này. Nhờ hàm lượng kali dồi dào, rau muống hỗ trợ cơ thể đào thải lượng natri dư thừa, từ đó giảm áp lực lên thành mạch.
Bên cạnh đó, sự kết hợp giữa niacin (vitamin B3), vitamin C và chất diệp lục trong rau muống còn giúp điều hòa lượng cholesterol, tăng cường độ đàn hồi của mạch máu, đồng thời giảm nguy cơ viêm mạch và xơ vữa động mạch. Đây được xem là "trợ thủ xanh" lý tưởng cho những người thường xuyên ăn ngoài hoặc ưa thích các món ăn đậm vị muốn ổn định huyết áp và bảo vệ tim mạch.
Theo chuyên gia, hàm lượng canxi vượt trội trong rau muống là yếu tố thường bị xem nhẹ. Cứ mỗi 100 gram rau muống chứa tới 105 miligam canxi, thậm chí cao hơn lượng canxi trong một thể tích sữa tương đương. Điều này biến rau muống thành nguồn bổ sung canxi tuyệt vời cho người ăn chay hoặc người bất dung nạp đường lactose.
Tuy nhiên, do tỷ lệ hấp thụ canxi thực vật thường thấp hơn, chuyên gia khuyến nghị người tiêu dùng nên ăn các loại trái cây giàu vitamin C như ổi, kiwi hoặc dứa sau bữa ăn để tối ưu hóa khả năng hấp thụ canxi của cơ thể.
Không dừng lại ở việc bảo vệ tim mạch và xương khớp, rau muống còn mang lại nhiều giá trị cho thị lực và hệ tiêu hóa. Bà Li phân tích lượng carotenoid và vitamin A phong phú trong rau muống giúp duy trì sức khỏe của niêm mạc mắt, giảm áp lực oxy hóa cho những người phải làm việc liên tục trước màn hình điện tử. Thành phần lignin và chất xơ thực phẩm đặc trưng trong loại rau này cũng kích thích nhu động ruột, cải thiện hiệu quả chứng táo bón.
Ngoài ra, rau muống còn chứa hàm lượng axit folic thiết yếu cho quá trình tạo máu và phòng ngừa thiếu máu, với chỉ một phần ăn đã đáp ứng được 1/5 nhu cầu khuyến nghị hàng ngày cho người trưởng thành.
Đối với hệ tiêu hóa, các thành phần pectin và vitamin B2 trong rau muống có công dụng bảo vệ niêm mạc dạ dày. Dù vậy, do rau có tính hàn, những người tỳ vị hư nhược hoặc dễ bị tiêu chảy không nên tiêu thụ quá nhiều. Khi chế biến, có thể cho thêm gừng già, tỏi hoặc dầu mè để trung hòa tính hàn của rau.
Mặt khác, vì rau muống có chứa axit oxalic và axit tannic, người dùng cần tránh kết hợp lượng lớn rau muống cùng lúc với các thực phẩm giàu canxi hoặc hải sản để không làm giảm hiệu suất hấp thụ canxi, đồng thời ngăn ngừa tình trạng đầy bụng, khó tiêu ở những người có hệ tiêu hóa kém.
Để phát huy tối đa công dụng trị liệu của rau muống, chuyên gia dinh dưỡng gợi ý một số công thức kết hợp thực phẩm tối ưu. Cụ thể, món rau muống xào đậu phụ hỗ trợ giảm cholesterol, trong khi kết hợp rau muống với thịt bò hoặc gan lợn sẽ giúp tăng cường đáng kể khả năng hấp thụ sắt. Đối với những người có răng nướu yếu, việc băm nhỏ thân rau muống để xào với thịt băm sẽ là nguồn bổ sung canxi tuyệt vời.
Sau cùng, chuyên gia nhắn nhủ người tiêu dùng nên tận dụng nguồn nông sản tươi ngon, giá rẻ ngay trong mùa vụ thay vì tìm kiếm các loại thực phẩm bổ sung đắt đỏ, dùng chính những thực phẩm bình dân và lành mạnh này để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
Trong các hình thức vận động, đi bộ được xem là bài tập đơn giản, dễ duy trì và phù hợp với nhiều người bị thoái hóa khớp. Dù vậy, người bệnh không nên đi bộ tùy ý hoặc cố gắng tập quá sức, theo chuyên trang sức khỏe Verywell Health (Mỹ).
Tốc độ đi, thời gian đi, mặt đường và tư thế đi đều ảnh hưởng đến khớp. Nếu thực hiện đúng cách, đi bộ sẽ giúp khớp vận động linh hoạt hơn mà không làm tăng áp lực quá mức lên vùng khớp bị tổn thương.
Chuyên gia vật lý trị liệu người Mỹ Heather Broach cho biết đi bộ chậm và đều giúp các cơ quanh khớp hoạt động ổn định hơn, đồng thời hỗ trợ lưu thông dịch khớp, vốn là chất giúp nuôi dưỡng sụn. Người mới bắt đầu có thể đi khoảng 10 - 15 phút mỗi lần rồi tăng dần thời gian theo khả năng chịu đựng của cơ thể.
Một điều cần lưu ý là bề mặt đi bộ sẽ ảnh hưởng khá nhiều đến khớp gối và cột sống. Đi lâu trên nền bê tông cứng hoặc mặt đường gồ ghề có thể khiến khớp chịu lực nhiều hơn, dễ gây đau hoặc khó chịu sau khi vận động.
Người bị thoái hóa khớp nên ưu tiên đi ở công viên, đường chạy bộ có bề mặt mềm hơn hoặc sử dụng máy đi bộ có khả năng giảm chấn. Ngược lại, nên hạn chế leo dốc liên tục, đi cầu thang quá nhiều hoặc đi trên mặt đường trơn trượt vì dễ làm khớp bị quá tải và tăng nguy cơ té ngã.
Một sai lầm khá phổ biến là cố gắng chịu đau để luyện khớp. Thực tế, đau kéo dài hoặc đau tăng mạnh sau khi đi bộ có thể là dấu hiệu khớp đang bị quá tải.
Nếu cảm giác đau nhẹ xuất hiện lúc mới vận động rồi giảm dần khi đi, tình trạng này thường không quá đáng lo. Tuy nhiên, nếu đau tăng rõ rệt, khớp sưng hoặc đau kéo dài nhiều giờ sau khi tập, người bệnh nên giảm cường độ hoặc nghỉ ngơi hợp lý.
Nhiều chuyên gia phục hồi chức năng cho rằng người bị thoái hóa khớp chỉ nên vận động ở ngưỡng đau có thể chịu được, không nên tập đến mức đi khập khiễng hoặc đau quá mức.
Ngoài ra, khớp thoái hóa thường dễ bị cứng sau khi ngủ dậy hoặc ngồi lâu. Nếu đứng lên đi ngay với cường độ cao, khớp có thể khó thích nghi và dễ gây đau.
Trước khi đi bộ, người bệnh nên dành vài phút để xoay cổ chân, co duỗi gối nhẹ nhàng hoặc kéo giãn cơ đùi và bắp chân. Khởi động giúp tăng lưu thông máu đến cơ và khớp, từ đó giúp giảm cảm giác cứng khớp khi bắt đầu vận động, theo Verywell Health.
Tại hội thảo khoa học Lọc máu chu kỳ tại Bệnh viện Bạch Mai - chặng đường 54 năm phát triển và định hướng cho tương lai, ngày 19/6, TS.BS Nghiêm Trung Dũng, Giám đốc Trung tâm Thận - Tiết niệu và Lọc máu, cho biết đơn vị ghi nhận ngày càng nhiều bệnh nhân trẻ mắc bệnh thận mạn, trong đó lối sống hiện đại là một yếu tố đáng lo ngại.
"Ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn mặn, ít vận động, thức khuya và sinh hoạt thiếu điều độ làm gia tăng béo phì, rối loạn chuyển hóa từ sớm, kéo theo nguy cơ tổn thương thận", ông Dũng nói.
Tại Việt Nam, bệnh cầu thận và các bệnh lý chuyển hóa như đái tháo đường, thừa cân, béo phì là hai nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận giai đoạn cuối. Cùng với sự gia tăng của béo phì và tiểu đường ở người trẻ, bệnh suy thận cũng có xu hướng xuất hiện ở độ tuổi ngày càng thấp hơn.
Một trong những thách thức lớn nhất của bệnh thận mạn là diễn biến âm thầm trong thời gian dài. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng. Theo TS Dũng, các dấu hiệu sớm thường rất dễ bị bỏ qua, như nước tiểu có bọt kéo dài, tiểu ra máu, thay đổi lượng nước tiểu hoặc tiểu đêm nhiều lần. Khi xuất hiện phù, tăng huyết áp khó kiểm soát, suy tim, thiếu máu, buồn nôn hoặc nôn, bệnh thường đã ở giai đoạn nặng.
Tại hội thảo, PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, nhìn nhận bệnh thận mạn đang trở thành gánh nặng y tế ngày càng lớn khi phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Hiện bệnh viện quản lý khoảng 300 bệnh nhân lọc máu chu kỳ. Trước đây, số lượng bệnh nhân từng lên tới gần 700 người. Việc chuyển giao kỹ thuật lọc máu cho các bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến huyện đã góp phần giảm tải đáng kể cho bệnh viện tuyến cuối.
Theo PGS Cơ, các phương pháp điều trị thay thế thận, đặc biệt là lọc máu, đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong điều trị suy thận giai đoạn cuối ở Việt Nam cũng như trên thế giới. Mục tiêu của lọc máu không chỉ là để loại bỏ các chất độc hại tích tụ trong cơ thể, duy trì cân bằng nội môi, kéo dài sự sống mà còn phải quan tâm tới vấn đề chất lượng cuộc sống ở người bệnh.
Hiện, bệnh viện triển khai đầy đủ các phương pháp điều trị thay thế thận hiện đại như ghép thận, lọc máu HDF Online, lọc máu hấp phụ, lọc máu bằng quả lọc hiệu năng cao và lọc màng bụng tự động. Nhờ tiến bộ y học, nhiều bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối vẫn duy trì cuộc sống ổn định sau 25-30 năm lọc máu chu kỳ.
"Trước đây, suy thận giai đoạn cuối được xem là bản án nặng nề. Hiện nay, với các kỹ thuật điều trị hiện đại, người bệnh có thể kéo dài tuổi thọ và duy trì chất lượng sống tốt hơn", TS Dũng nói.
Các chuyên gia khuyến cáo mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm. Những xét nghiệm đơn giản như xét nghiệm nước tiểu và kiểm tra chức năng thận có thể giúp phát hiện sớm tổn thương thận trước khi bệnh tiến triển nặng. Đặc biệt, những người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, thừa cân béo phì hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận cần được tầm soát định kỳ để phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm.
Để phòng bệnh, cần hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn nhiều muối, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên, kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết, đồng thời tránh tự ý sử dụng thuốc kéo dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
