Ngày 16.7, HĐND tỉnh Gia Lai thông qua nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ đối với lưu học sinh Lào và Campuchia học tập tại các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn tỉnh và thành phố Đà Nẵng (Trường đại học Quảng Nam).
Theo nghị quyết, đối tượng được hưởng chính sách là lưu học sinh Lào và Campuchia được cử sang học theo các thỏa thuận hợp tác giữa tỉnh Gia Lai với các địa phương của hai nước. Thời gian hỗ trợ được tính theo thời gian học dự bị tiếng Việt, đào tạo chính thức và không bao gồm học kéo dài do không hoàn thành chương trình.
Lưu học sinh được hỗ trợ học phí theo mức thu của cơ sở đào tạo nhưng không vượt mức quy định của Chính phủ; được hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế theo quy định.
Ngoài ra, mỗi lưu học sinh được hỗ trợ 3,1 triệu đồng/tháng để chi trả chi phí sinh hoạt gồm tài liệu học tập, tiền ăn, đi lại và chỗ ở. Mỗi người còn được hỗ trợ 3,4 triệu đồng tiền làm thị thực một lần trong toàn khóa học.
Vào dịp Tết cổ truyền Bunpimay của Lào và Tết Chol Chnam Thmay của Campuchia (ngày 14.4 hằng năm), mỗi lưu học sinh được hỗ trợ 600.000 đồng để tham gia các hoạt động đón tết tại Việt Nam. Trường hợp ở lại trường trong dịp Tết Nguyên đán của Việt Nam, sẽ được hỗ trợ 600.000 đồng/ngày, tối đa 5 ngày, tương đương 3 triệu đồng.
Theo UBND tỉnh Gia Lai, việc ban hành chính sách nhằm cụ thể hóa các thỏa thuận hợp tác giữa Gia Lai với các địa phương của Lào và Campuchia giai đoạn 2026 – 2030, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để triển khai chương trình tiếp nhận, đào tạo lưu học sinh.
Theo kế hoạch hợp tác đã được UBND tỉnh ban hành cuối năm 2025, Gia Lai cam kết cấp 400 suất học bổng toàn phần cho sinh viên Lào và 300 suất học bổng toàn phần cho sinh viên Campuchia theo học tại các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn tỉnh và tại thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn 2026 – 2030.
Kinh phí thực hiện chính sách được bảo đảm từ ngân sách tỉnh và các nguồn vốn hợp pháp khác. Dự kiến tổng kinh phí giai đoạn 2026 – 2030 là hơn 135,3 tỉ đồng, tăng khoảng 106,7 tỉ đồng so với giai đoạn 2021 – 2025.
Theo tỉnh Gia Lai, mức kinh phí tăng do quy mô tiếp nhận lưu học sinh được mở rộng. Nếu giai đoạn 2021 – 2025 tỉnh tiếp nhận 237 lưu học sinh Lào, thì giai đoạn 2026 – 2030 dự kiến tiếp nhận 700 lưu học sinh, gồm 400 Lào và 300 Campuchia.
Sáng 4-5, Tuổi Trẻ Online nhận được nhiều thắc mắc của phụ huynh liên quan việc điều chỉnh nguyện vọng tuyển sinh vào lớp 10 ở TP.HCM. Trong đó nhiều phụ huynh hỏi có thể đổi trường đã đăng ký không?
"Tôi được biết ngày 4-5 Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM sẽ công bố số thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào lớp 10 của từng trường THPT công lập. Từ số liệu trên, học sinh lớp 9 sẽ cân nhắc để đổi nguyện vọng, thời gian đổi nguyện vọng từ ngày 4 đến 8-5. Lúc này học sinh có được đổi trường đăng ký không?
Sau ngày 8-5, Sở có công bố số liệu thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 nữa không? Sau khi học sinh thi xong và biết điểm thi thì có được đổi trường THPT cho phù hợp với điểm thi không?", một phụ huynh băn khoăn.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, một lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cho biết: "Từ ngày 4 đến 8-5-2026, học sinh được thay đổi các nguyện vọng đã đăng ký trước đó chứ không được đăng ký thêm nguyện vọng. Ví dụ trước đó học sinh không đăng ký thi lớp 10 chuyên mà chỉ đăng ký 3 nguyện vọng vào lớp 10 thường thì lần này chỉ có thể thay đổi trường THPT ở 3 nguyện vọng lớp 10 thường.
Đặc biệt, giai đoạn này chúng tôi vừa đưa thêm 5 trường THPT mới vào hệ thống tuyển sinh lớp 10 https://ts10.hcm.edu.vn). Phụ huynh và học sinh có thể cân nhắc để lựa chọn vào các trường mới".
Vị này cũng cho hay sau ngày 8-5-2026, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM sẽ không công bố số liệu thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào từng trường THPT nữa. Thay vào đó, sở chỉ công bố số liệu thí sinh dự thi lớp 10 của toàn thành phố ở các hệ: lớp 10 thường, lớp 10 chuyên, lớp 10 tích hợp.
"Sau ngày 8-5, học sinh không được thay đổi nguyện vọng cũng như thay đổi trường THPT dù với bất kỳ lý do nào", vị lãnh đạo cho hay.
Tờ Forbes tuần trước công bố danh sách "New Ivies" - các đại học Mỹ được nhà tuyển dụng đánh giá cao về chất lượng cử nhân, ngoài nhóm 8 trường Ivy League truyền thống.
Forbes ghi nhận điểm chung nổi bật của 20 trường này là đều lấy khả năng sử dụng thành thạo AI làm mục tiêu đào tạo cốt lõi.
Ví dụ, Đại học Purdue là trường công đầu tiên coi "năng lực làm việc với AI" là điều kiện tốt nghiệp bắt buộc. Tại Đại học Rice, sinh viên khoa học dữ liệu chuyên sâu phải cho các mô hình AI như ChatGPT và Claude tranh biện với nhau, sau đó đánh giá lập luận của chúng.
Các trường này còn mở rộng chương trình và đội ngũ đào tạo AI. Đại học Case Western đã tăng gấp ba số khóa học, lên hơn 100 lớp, ghép nhóm cho sinh viên thực hành trực tiếp ở các công ty. Một loạt trường khác như Florida, Notre Dame, Wisconsin-Madison hay Texas-Austin có kế hoạch tuyển 40-50 vị trí giảng dạy mới về AI.
Phần lớn trường nằm trong top 50 của Mỹ, theo xếp hạng năm 2026 của US News. Học phí với du học sinh trong khoảng 30.900-71.300 USD/năm (khoảng 0,8-1,8 tỷ đồng).
20 đại học Mỹ được doanh nghiệp săn đón nhất, theo Forbes:
Đây là năm thứ ba Forbes công bố danh sách này. Dữ liệu được tổng hợp từ khảo sát hơn 100 giám đốc điều hành cấp cao và các nhà tuyển dụng.
Để được đánh giá, các trường phải nằm ngoài khối Ivy (như Harvard, Yale, Princeton,...) và Ivy Plus (như Johns Hopkins, MIT, Chicago). Họ cần tối thiểu 3.000 sinh viên, có tính chọn lọc đầu vào cao, và phải có một nửa thí sinh nộp điểm SAT hoặc ACT.
Danh sách "New Ivies" ra đời trong bối cảnh các nhà tuyển dụng ngày càng hoài nghi về việc liệu tấm bằng từ các trường Ivy League có còn là bảo chứng tốt nhất cho chất lượng nhân sự hay không.
Thay vào đó, họ tin rằng những sinh viên thông minh và chăm chỉ nhất có thể được tìm thấy tại các trường công lập danh tiếng, hoặc các trường tư thục ít nổi tiếng bằng nhưng có chương trình đào tạo khắt khe.
Theo Forbes, 37% nhà tuyển dụng cho biết ít mặn mà với việc tuyển sinh viên tốt nghiệp Ivy League hơn so với 5 năm trước. Chỉ 6% chọn cử nhân từ nhóm này nhiều hơn. Ngược lại, 42% có xu hướng ưu tiên sinh viên từ trường công.
Đặc biệt, Nghị định 179/2026/NĐ-CP về học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược đã mở ra cơ hội thu hút nhiều học sinh giỏi vào các ngành nghề then chốt cho sự phát triển quốc gia.
Thực tế cho thấy, chính sách học bổng đã bắt đầu tạo ra tác động tích cực. Ngành sư phạm 2 năm gần đây có điểm chuẩn thuộc nhóm cao nhất cả nước. Số lượng người học lựa chọn các ngành STEM cũng tăng lên đáng kể.
Tuy nhiên, học bổng và hỗ trợ tài chính chỉ giải quyết một phần bài toán đào tạo nhân lực chất lượng cao. Điều quyết định hơn là chất lượng đào tạo, môi trường làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp lâu dài.
Thực tế cho thấy nhiều sinh viên chọn ngành vì được hỗ trợ tài chính hơn là vì năng lực và đam mê. Không ít người bỏ học giữa chừng hoặc chuyển nghề sau tốt nghiệp do thu nhập và triển vọng phát triển chưa hấp dẫn. Điều đó cho thấy hỗ trợ tài chính cần thiết nhưng chưa đủ để giữ chân người giỏi.
Ngành sư phạm là ví dụ rõ nhất. Dù được miễn học phí nhiều năm, ngành này vẫn khó thu hút học sinh giỏi. Chỉ khi vị thế nghề nghiệp, thu nhập và cơ hội phát triển của nhà giáo được cải thiện, sức hút mới tăng lên.
Khoa học cơ bản và công nghệ cao cũng đối mặt tình trạng tương tự. Nếu thiếu phòng thí nghiệm hiện đại, hệ sinh thái nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ đủ mạnh để thu hút nhân tài, người học khó theo đuổi lâu dài. Thực tế cho thấy miền Trung là nơi có nhiều học sinh giỏi STEM nhờ truyền thống hiếu học và trường chuyên mạnh, nhưng tỷ lệ theo học STEM tại ĐH vẫn thấp vì cơ hội việc làm và thu nhập chưa hấp dẫn.
Một hạn chế khác là chính sách còn dàn trải, chú trọng mở rộng số lượng hỗ trợ hơn là đầu tư chiều sâu cho chất lượng đào tạo và hiệu quả đầu ra. Trong bối cảnh nguồn lực quốc gia có hạn, đầu tư thiếu trọng tâm sẽ khó tạo được đội ngũ nhân lực tinh hoa thực sự.
Vì vậy, học bổng cần gắn trực tiếp với chiến lược phát triển nhân lực quốc gia và nhu cầu thực tế của nền kinh tế. Những lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, công nghệ sinh học, năng lượng mới hay khoa học vật liệu cần được ưu tiên đầu tư dài hạn và đồng bộ.
Quan trọng hơn, hỗ trợ tài chính phải đi cùng nâng cao chất lượng đào tạo. Một sinh viên được miễn học phí nhưng học trong môi trường thiếu thực hành nghiên cứu, thiếu kết nối với doanh nghiệp thì khó trở thành nhân lực trình độ cao. Chính sách học bổng vì vậy không thể tách rời đầu tư cho ĐH nghiên cứu, đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất.
Bên cạnh đó, cần gắn đào tạo với thị trường lao động. Doanh nghiệp phải tham gia xây dựng chương trình, cấp học bổng, hỗ trợ thực tập và tuyển dụng để người học nhìn thấy con đường nghề nghiệp, từ đó yên tâm theo đuổi các lĩnh vực khó như khoa học cơ bản, công nghệ.
Chiến lược phát triển nhân lực chất lượng cao cũng không thể bắt đầu muộn ở bậc ĐH. Nhiều quốc gia thành công về khoa học - công nghệ đều đầu tư mạnh cho giáo dục STEM từ phổ thông. VN cần phát hiện, bồi dưỡng năng lực nghiên cứu và sáng tạo của học sinh từ THCS, THPT thông qua phòng thí nghiệm học đường, câu lạc bộ khoa học, học bổng và môi trường nghiên cứu trung thực.
