Tại các chợ truyền thống, nhiều loại cá quen thuộc chỉ có giá vài chục nghìn đồng mỗi kilogam nhưng giá trị dinh dưỡng không hề thấp. Trong đó, cá mòi, cá nục và cá trích là những lựa chọn dễ mua, dễ chế biến, phù hợp với bữa cơm của nhiều gia đình.
Cá mòi – “cá hồi của người nghèo”
Cá mòi là loại cá nhỏ nhưng được đánh giá cao về giá trị dinh dưỡng.
Theo Health, so với nhiều loại cá biển khác, cá mòi có giá khá bình dân nhưng lại cung cấp nhiều axit béo omega-3, đặc biệt là EPA và DHA.
Loại cá này còn chứa protein chất lượng cao, vitamin D, vitamin B12 cùng nhiều khoáng chất như canxi, selen và phốt pho. Nhờ hàm lượng dinh dưỡng đáng chú ý trong khi giá thành dễ tiếp cận, cá mòi thường được ví là “cá hồi của người nghèo”.
Nếu được chế biến để ăn cả phần xương mềm, cá mòi còn cung cấp thêm lượng canxi đáng kể, có lợi cho việc duy trì sức khỏe xương và răng.
Omega-3 trong cá có vai trò hỗ trợ hoạt động của tim mạch, não bộ và tham gia vào quá trình điều hòa phản ứng viêm trong cơ thể.
Tuy nhiên, giá trị dinh dưỡng của món ăn còn phụ thuộc vào cách chế biến. Cá mòi đóng hộp hoặc cá được kho quá mặn có thể chứa nhiều natri, vì vậy người bị tăng huyết áp, bệnh tim hoặc bệnh thận cần chú ý khẩu phần.
Cá nục giàu đạm, giá dễ tiếp cận
Cá nục là thực phẩm quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình Việt. Tùy mùa vụ và địa phương, loại cá này thường có giá thấp hơn đáng kể so với nhiều loại hải sản khác.
Theo Nutrients, bên cạnh lượng protein tương đối cao, cá nục còn cung cấp omega-3, vitamin B12, selen, iốt và nhiều vi chất cần thiết.
Những dưỡng chất này tham gia vào hoạt động của hệ thần kinh, hệ miễn dịch, tuyến giáp và quá trình chuyển hóa năng lượng trong cơ thể.
Cá nục thuộc nhóm cá có kích thước nhỏ đến trung bình. Nhìn chung, các loại cá nhỏ thường có xu hướng tích lũy ít thủy ngân hơn những loài cá săn mồi lớn và sống lâu năm.
Để hạn chế lượng chất béo không cần thiết, có thể chế biến cá nục bằng cách hấp, kho, nấu canh hoặc nướng thay vì chiên ngập dầu. Khi kho cá, người nội trợ cũng nên kiểm soát lượng muối, nước mắm và đường.
Cá trích – nguồn omega-3 đáng chú ý
Khi nhắc đến thực phẩm giàu omega-3, nhiều người nghĩ ngay đến cá hồi. Tuy nhiên, cá trích cũng là nguồn cung cấp loại axit béo này đáng chú ý trong khi giá thành dễ tiếp cận hơn.
Ngoài omega-3, cá trích còn chứa protein, vitamin D, vitamin B12, selen cùng nhiều khoáng chất cần thiết. Các dưỡng chất này góp phần hỗ trợ sức khỏe tim mạch, não bộ, thị lực và hệ miễn dịch.
Do nằm ở vị trí tương đối thấp trong chuỗi thức ăn, cá trích thường có nguy cơ tích lũy thủy ngân thấp hơn các loài cá săn mồi lớn như cá kiếm hoặc một số loại cá ngừ.
Dù vậy, người tiêu dùng cần thận trọng với cá trích muối, cá hun khói hoặc các sản phẩm chế biến sẵn vì chúng có thể chứa nhiều muối.
Chọn cá tươi như thế nào?
Khi mua cá, nên chọn những con có mắt trong, mang màu đỏ hoặc hồng tươi, thân săn chắc, vảy bám chặt và không xuất hiện mùi bất thường.
Sau khi mua, cá nên được chế biến sớm hoặc bảo quản lạnh đúng cách để hạn chế nguy cơ hư hỏng và giữ được chất lượng.
Cá mòi, cá nục và cá trích đều là những lựa chọn kinh tế, giàu protein cùng nhiều vi chất. Tuy nhiên, không có một loại thực phẩm nào đáp ứng toàn bộ nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể.
Do đó, người dân nên duy trì chế độ ăn uống đa dạng, kết hợp rau xanh, ngũ cốc, đậu, thịt, trứng và các nguồn thực phẩm khác, thay vì phụ thuộc vào một vài món ăn được cho là “bổ”.
Cụ thể, từ ngày 10/6 đến ngày 20/6 (tức 11 ngày), y bác sĩ của Trung tâm Y tế khu vực Hồ Tràm (Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) cùng 10 bác sĩ, điều dưỡng chuyên khoa được tăng cường từ các bệnh viện tuyến trên của TPHCM đã khám bệnh, cấp cứu, hội chẩn cho hơn 660 lượt người dân.
Trong đó, có 258 lượt khám chuyên khoa Ngoại - Chấn thương chỉnh hình, 96 lượt điều trị Nội khoa - Hồi sức cấp cứu cùng hàng trăm lượt khám chữa bệnh Nhi khoa, chuyên khoa Mắt... Đặc biệt, các ê-kíp đã thực hiện thành công 22 ca phẫu thuật, gồm 7 ca cấp cứu và 15 ca phẫu thuật chương trình.
Đáng chú ý, trong toàn bộ thời gian triển khai chỉ ghi nhận duy nhất 1 trường hợp phải chuyển tuyến. Đây là kết quả rất đáng khích lệ đối với một cơ sở y tế vốn còn nhiều khó khăn về nhân lực chuyên môn như Trung tâm Y tế khu vực Hồ Tràm.
Theo Sở Y tế TPHCM, trước đây do thiếu bác sĩ chuyên khoa, Trung tâm Y tế khu vực Hồ Tràm chủ yếu đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh thông thường và điều trị ngoại trú.
Nhiều trường hợp cần can thiệp chuyên sâu hoặc phẫu thuật phải chuyển đến các bệnh viện tuyến trên, khiến người dân phải đi xa và làm giảm khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng ngay tại địa phương.
Nhằm xử lý tình trạng trên, từ tháng 6, Sở Y tế TPHCM đã triển khai mô hình luân phiên các bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm từ các bệnh viện thành phố (gồm Bệnh viện An Bình, Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức, Bệnh viện Nhi đồng 1 và Bệnh viện Mắt Bà Rịa - Vũng Tàu) đến trực tiếp hỗ trợ Hồ Tràm.
Các chuyên khoa được lựa chọn đều xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của địa phương, gồm chấn thương chỉnh hình, nội khoa, hồi sức cấp cứu, nhi khoa và mắt.
Sau vài tuần triển khai, Sở Y tế TPHCM ghi nhận sự thay đổi rõ nét trong năng lực khám chữa bệnh của cơ sở y tế khu vực này.
Không chỉ trực tiếp khám và điều trị, các bác sĩ hỗ trợ còn tham gia hội chẩn, hướng dẫn và chuyển giao chuyên môn tại chỗ. Nhiều kỹ thuật trước đây chưa thực hiện được, nay đã được triển khai thường quy ngay tại Hồ Tràm.
Cụ thể, các ca phẫu thuật cấp cứu như viêm ruột thừa cấp, viêm phúc mạc ruột thừa, đa chấn thương, gãy hở xương bánh chè, thoát vị bẹn nghẹt hay các trường hợp vết thương phức tạp có đứt gân, đứt mạch máu đã được xử trí thành công ngay tại địa phương.
Bên cạnh đó, nhiều phẫu thuật chương trình như kết hợp xương, cắt trĩ, phẫu thuật rò hậu môn và điều trị thoát vị bẹn cũng đã được triển khai.
Thông qua hình thức "cầm tay chỉ việc", các bác sĩ chuyên khoa vừa trực tiếp khám chữa bệnh, vừa hỗ trợ xây dựng quy trình chuyên môn, hướng dẫn hội chẩn và xử trí các tình huống khó. Từ đó giúp đội ngũ y tế tại Hồ Tràm từng bước làm chủ kỹ thuật và tự tin hơn trong thực hành nghề nghiệp.
"Quan trọng hơn là niềm tin của người dân đối với cơ sở y tế địa phương đang dần được củng cố. Đó cũng chính là nền tảng để nâng cao năng lực y tế cơ sở, giảm chuyển tuyến không cần thiết và từng bước thu hẹp khoảng cách về chất lượng khám chữa bệnh giữa các tuyến", lãnh đạo Sở Y tế TPHCM nhận định.
Tại hội thảo "Thẩm mỹ an toàn: Từ pháp lý đến thực hành y khoa", do báo Tiền Phong tổ chức ngày 12/5, BSCKII Đào Văn Sinh, Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Y tế tại TPHCM cho biết, ước tính, quy mô thị trường làm đẹp tại Việt Nam đã đạt hàng tỷ USD và tiếp tục tăng trưởng ở mức hai con số mỗi năm.
Đây là tín hiệu phản ánh sự phát triển của xã hội và nhu cầu nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Nhưng đi cùng với sự phát triển đó là những vấn đề đáng lo ngại. Theo các báo cáo chuyên ngành, mỗi năm Việt Nam ghi nhận 25.000-35.000 ca biến chứng liên quan đến thẩm mỹ.
Đáng chú ý, nhiều trường hợp tai biến xảy ra tại các cơ sở không được cấp phép, hoặc do người thực hiện không có chuyên môn y khoa. Những hậu quả không chỉ dừng lại ở tổn thương sức khỏe, mà còn ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý, kinh tế của người dân, thậm chí có trường hợp để lại di chứng suốt đời.
Theo ông Sinh, có một vấn đề cần nhìn nhận thẳng thắn. Đó là sự tồn tại của các cơ sở thẩm mỹ hoạt động "chui", núp bóng dưới danh nghĩa chăm sóc sắc đẹp nhưng lại thực hiện các thủ thuật xâm lấn.
Đây không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật mà còn là mối nguy trực tiếp đối với sức khỏe cộng đồng, đồng thời ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín chung của ngành y tế.
Xác định rõ việc phát triển ngành thẩm mỹ phải đi đôi với đảm bảo an toàn và tuân thủ pháp luật, Bộ Y tế đang tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.
Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý, rà soát và cập nhật các quy định liên quan đến cấp phép, hành nghề và quản lý hoạt động thẩm mỹ, đảm bảo phù hợp với thực tiễn.
Thứ hai, tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm, đặc biệt là các cơ sở hoạt động không phép, quảng cáo sai sự thật, hoặc vượt quá phạm vi chuyên môn được cấp phép.
Thứ ba, nâng cao chuẩn chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ bác sĩ.
Thứ tư, đẩy mạnh truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng, giúp người dân hiểu đúng về dịch vụ thẩm mỹ, biết lựa chọn cơ sở uy tín và không chạy theo những quảng cáo thiếu kiểm chứng.
Phẫu thuật thẩm mỹ luôn tồn tại nguy cơ biến chứng
Trao đổi tại hội thảo, BSCKI Thái Như Ngọc, chuyên khoa da liễu chia sẻ, tại hệ thống thẩm mỹ nơi cô làm việc từng ghi nhận nhiều trường hợp bị các biến chứng sau khi tiêm filler/botox trôi nổi như vón cục, nhiễm trùng hay tắc mạch.
Như trường hợp một chàng trai 24 tuổi (ngụ TPHCM), mong có "đôi tai Phật" cho hợp phong thủy nên nhờ nhân viên spa mua filler hơn 1 triệu đồng về tiêm tại nhà. Một ngày sau, dái tai của bệnh nhân đau nhức, căng cứng, phải đi cấp cứu trong trường hợp hoại tử dái tai.
"Đó là ca may mắn. Nhiều trường hợp khác sau khi tiêm filler vùng mũi, vùng giữa hai chân mày gặp biến chứng nặng không thể cứu vãn. Chỉ một mũi kim sai vị trí có thể gây mù mắt, thậm chí đột quỵ.
Có 4 nguyên nhân gây ra tình trạng này, bao gồm: người thực hiện không có chuyên môn, cơ sở không phép; sản phẩm trôi nổi; kỹ thuật sai", BSCKI Thái Như Ngọc chia sẻ.
PGS.TS.BSCKII Lê Hành, Chủ tịch Hội Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ Việt Nam khẳng định, phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ là một chuyên ngành ngoại khoa đúng nghĩa. Và đã là ngoại khoa thì luôn tồn tại nguy cơ biến chứng.
Các bệnh viện lớn hiện tiếp nhận rất nhiều ca tai biến từ các cơ sở thẩm mỹ bên ngoài chuyển tới, với mức độ ngày càng phức tạp. Có những trường hợp bị nhiễm trùng, hoại tử nặng, thậm chí bệnh nhân phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật kéo dài nhiều năm chỉ để khắc phục hậu quả của một lần làm đẹp.
Các chuyên gia nhấn mạnh, để một ca phẫu thuật thẩm mỹ diễn ra an toàn, cần hội đủ nhiều điều kiện.
Đó là bác sĩ phải được đào tạo bài bản; bệnh nhân phải được thăm khám, đánh giá đầy đủ; kỹ thuật thực hiện phải đúng chuyên môn; cơ sở vật chất đạt chuẩn. Đồng thời, cần phải có hệ thống quản lý, giám sát hiệu quả.
Tại tọa đàm Hành trình hy vọng do báo Nhân dân tổ chức hôm 19/5 hưởng ứng Ngày Hiến tặng mô, tạng Việt Nam hôm 19/5, PGS Đồng Văn Hệ, Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, cho biết trước năm 2023 tỷ lệ hiến tạng từ người chết não tại Việt Nam chỉ dưới 5%. Năm 2024, con số tăng lên 12,9% và năm 2025 đạt 18,9%, tương đương mức tăng gấp 3-4 lần. Thành quả này là nhờ công tác vận động hiến tạng được đẩy mạnh tại các bệnh viện và nhiều gia đình hiểu về ý nghĩa hiến tạng hơn trước.
"Tuy nhiên, đây vẫn là mức rất thấp nếu so với nhiều quốc gia khác", ông Hệ nói, thêm rằng ở Trung Quốc và Thái Lan tỷ lệ này khoảng 80%, trong khi Việt Nam hiện chưa đạt 20% số ca hiến ghép tạng. Số ca ghép còn lại chủ yếu từ người hiến còn sống hoặc ghép tự thân.
Ông Hệ nhìn nhận rào cản lớn nhất hiện nay không phải kỹ thuật ghép mà ở nhận thức xã hội về hiến tạng và chết não. Một số nơi vẫn có thông tin chưa chính xác về chết não, khiến nhiều gia đình chưa sẵn sàng đồng ý hiến tạng dù người bệnh không còn khả năng cứu chữa. Vì vậy, ông mong muốn truyền thông góp phần lan tỏa thông tin khoa học, chính xác và nhân văn về hiến mô, tạng, từ đó từng bước hình thành văn hóa hiến tạng trong cộng đồng.
TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Khám chữa bệnh, Bộ Y tế, nói hiện trình độ ghép tạng ở Việt Nam tiệm cận nhiều nước tiên tiến trong khu vực. Từ ca ghép thận đầu tiên năm 1992, đến nay ngành y tế đã làm chủ nhiều kỹ thuật khó như ghép đa tạng, ghép tim - gan đồng thời, ghép từ người cho chết não.
Tính đến năm 2025, cả nước đã thực hiện thành công 10.878 ca ghép tạng. Năm 2024 tiến hành 1.212 ca ghép, năm 2025 tăng lên 1.368 ca. Riêng quý I/2026 đã tiến hành 308 ca ghép. Số người chết não hiến tạng cũng tăng dần qua từng năm, từ 41 ca năm 2024 lên 66 ca năm 2025. Tuy nhiên, điểm nghẽn của Việt Nam hiện nay vẫn là nguồn tạng hiến.
Việt Nam có 34 trung tâm vận động hiến tặng mô, tạng nhưng con số hiến tặng mô tạng còn rất khiêm tốn. Trong 10 năm, Việt Nam có 300 ca hiến tặng mô tạng, không bằng con số một năm của Thái Lan.
Một người chết não hiến tạng có thể cứu sống được 8-10 người, giúp giảm gánh nặng bệnh tật cho người bệnh và xã hội. Để bảo đảm nguồn mô, tạng cứu người, Việt Nam cần những giải pháp tổng thể, từ hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy hoạt động hiến, lấy, ghép mô tạng, đến tăng cường công tác truyền thông.
Tại sự kiện, các đơn vị đã ký kết chương trình phối hợp truyền thông, vận động hiến tặng mô, tạng giai đoạn 2026-2031. Chương trình hướng tới xây dựng mạng lưới truyền thông đồng bộ, khuyến khích người dân đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi qua đời, đồng thời chăm lo, động viên gia đình người hiến.
