Sự thiếu hụt trầm trọng nhân lực ngành điều dưỡng đặt ra yêu cầu cấp bách về việc thu hút tuyển sinh và đào tạo người học trong các trường ĐH và CĐ.
Chia sẻ về vấn đề này, tiến sĩ Vương Ánh Dương, Phó cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế, cho biết VN hiện chỉ có khoảng 14-15 điều dưỡng/1 vạn dân trong khi Nghị quyết 20 của Ban Chấp hành T.Ư năm 2017 đặt ra mục tiêu đến năm 2025 phải có 25 điều dưỡng/1 vạn dân và năm 2030 là 33 điều dưỡng/1 vạn dân.
"Tỷ lệ này đang thuộc nhóm thấp của ASEAN. Thái Lan có khoảng 20-25 điều dưỡng/1 vạn dân, Malaysia khoảng 30-35, Singapore trên 70; các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế OECD trung bình từ 80-120. Chúng ta đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt điều dưỡng cả về số lượng, cơ cấu và chất lượng chuyên môn so với yêu cầu thực tế và so với mặt bằng chung của khu vực cũng như thế giới", tiến sĩ Dương nhận định.
Theo khảo sát của Cục Quản lý khám chữa bệnh, trong cùng một ca trực, trung bình một điều dưỡng tại khoa hồi sức tích cực phải chăm sóc từ 3-4 bệnh nhân.
"Khi số lượng điều dưỡng không đủ, người bệnh không được theo dõi và chăm sóc toàn diện, liên tục. Tại nhiều khoa lâm sàng, đặc biệt là hồi sức tích cực, một tỷ lệ lớn bệnh viện (BV) vẫn phải huy động người nhà người bệnh tham gia hỗ trợ chăm sóc thường ngày", ông Dương cho hay.
Hiện nay, VN có trên 100 cơ sở tham gia đào tạo điều dưỡng, tuy nhiên không phải trường nào cũng tuyển được đủ chỉ tiêu hằng năm. Năm 2025, hàng loạt trường phải tuyển bổ sung ngành điều dưỡng như Trường ĐH Y Dược (ĐH Huế, 65 chỉ tiêu), Trường ĐH Y Dược Thái Bình (86 chỉ tiêu), Trường ĐH Y Dược Hải Phòng (60 chỉ tiêu)… Trường ĐH Tây Nguyên tuyển 34 chỉ tiêu ngành điều dưỡng ở phương thức xét điểm thi tốt nghiệp thì không có thí sinh (TS) nào nhập học, tổng chỉ tiêu của các phương thức là 48 thì có khoảng 41 TS nhập học.
Các cơ sở đào tạo như ĐH Phenikaa, ĐH Duy Tân, các trường ĐH Văn Lang, Quốc tế Hồng Bàng, Nguyễn Tất Thành, Tân Tạo... đều phải tuyển bổ sung ngành này.
Ở bậc CĐ, số lượng người học ngành điều dưỡng cũng giảm nhiều so với những năm trước. Tiến sĩ Lê Lâm, Hiệu trưởng Trường CĐ Đại Việt Sài Gòn, cho biết: "Cách đây khoảng chục năm, TS đăng ký ngành này rất đông. Thời điểm hiện tại, nhu cầu nhân lực cần nhiều do hệ thống BV tư phát triển, BV công nâng cấp mở rộng, nhưng tại trường, người học điều dưỡng giảm từ 50-70%".
Trong một nghiên cứu của giảng viên Phạm Dương Thanh Tâm và Nguyễn Thị Thảo Ngọc, Khoa Điều dưỡng - Kỹ thuật y học Trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch, hầu hết sinh viên các ngành điều dưỡng, dược và y khoa được phỏng vấn đều cho rằng nghề điều dưỡng vất vả và áp lực nhất trong hệ thống y tế.
"Định kiến về ngành điều dưỡng còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các yếu tố gia đình, truyền thông và môi trường. Sinh viên cả 3 ngành trên đều nhận định ngành điều dưỡng thiếu vai trò lãnh đạo và cơ hội thăng tiến trong bộ máy quản lý. Hình ảnh người điều dưỡng bị lu mờ, ít được ghi nhận những đóng góp. Các gia đình có xu hướng thiên vị các ngành y đa khoa, dược hơn là điều dưỡng", nhóm nghiên cứu chia sẻ.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Phương Uyên, Phó khoa Điều dưỡng - Hộ sinh Trường ĐH Quốc tế Hồng Bàng, nêu sự thiếu hụt điều dưỡng tại VN đến từ nhiều nguyên nhân. Thứ nhất, chế độ đãi ngộ và mức lương chưa tương xứng khi lương khởi điểm của một điều dưỡng mới ra trường tại các BV công lập hiện nay còn thấp.
"Thứ hai là áp lực công việc. Vì thiếu nguồn điều dưỡng nên một số điều dưỡng phải chăm sóc số lượng bệnh nhân nhiều hơn so với tiêu chuẩn khuyến cáo. Bên cạnh đó là áp lực từ người nhà bệnh nhân cùng với trực đêm dẫn đến dễ kiệt sức. Vị thế xã hội chưa được nhìn nhận đúng khi trong tâm thức của nhiều người dân, bác sĩ là người ra y lệnh, còn điều dưỡng chỉ là người làm theo", tiến sĩ Uyên nhận định.
Tuy nhiên, theo tiến sĩ Uyên, hiện nay có 2 nhóm TS nhận thức theo 2 hướng. Một là e ngại vì vẫn còn định kiến, coi điều dưỡng là công việc phục vụ, vất vả, trực đêm hôm nhưng thu nhập không tương xứng. Do đó, tỷ lệ TS chọn ngành điều dưỡng có xu hướng sụt giảm. Nhiều trường gặp khó khăn trong việc tuyển sinh đủ chỉ tiêu.
"Trong khi đó, nhóm còn lại vẫn yêu ngành do được xã hội trọng dụng và dễ kiếm việc làm do cầu cao, đặc biệt cơ hội chuyển dịch lao động quốc tế. Các em có thể tới các thị trường lớn như Đức, Nhật Bản, Canada, Úc, Đài Loan với nhiều chương trình học bổng, tuyển dụng với mức lương rất cao và cơ hội định cư rõ ràng", tiến sĩ Uyên thông tin.
Tiến sĩ Lưu Nguyễn Đức Hạnh, Phó khoa Điều dưỡng Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, cũng cho hay bên cạnh nhóm TS e ngại thì vẫn có nhiều bạn trẻ nhận thấy điều dưỡng là công việc có tính ổn định cao, nhu cầu xã hội lớn và vị thế của người điều dưỡng trong hệ thống y tế hiện đại đã được nâng tầm, không còn đơn thuần là người hỗ trợ mà là một cộng sự quan trọng trong quá trình chăm sóc người bệnh.
Để giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực và giữ chân sinh viên với nghề, tiến sĩ Đức Hạnh nêu: "Chương trình học của các trường phải bám sát thực tế, chú trọng kỹ năng lâm sàng. Giảng viên giàu kinh nghiệm và tâm huyết để truyền lửa nghề cho sinh viên. Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa đơn vị đào tạo và cơ sở thực tập. Khi sinh viên nhìn thấy cơ hội việc làm rộng mở, thu nhập ổn định và môi trường làm việc chuyên nghiệp ngay sau khi tốt nghiệp, các em sẽ tự tin theo đuổi nghề".
Trong khi đó, tiến sĩ Nguyễn Thị Anh, Phó khoa Điều dưỡng - Hộ sinh Trường ĐH Quốc tế Hồng Bàng, cho rằng Bộ Y tế và các cơ quan ban ngành cần ban hành chính sách tăng lương cơ bản, tăng phụ cấp ưu đãi nghề, đặc biệt là phụ cấp trực đêm, phụ cấp độc hại riêng cho khối điều dưỡng để họ yên tâm sống được với nghề.
"Phải đẩy mạnh truyền thông để xã hội hiểu rằng điều dưỡng là một ngành khoa học chăm sóc độc lập, phối hợp bình đẳng với bác sĩ chứ không phải nghề phụ thuộc. Môi trường làm việc cũng nên được cải thiện, giảm tải thủ tục hành chính bằng cách ứng dụng công nghệ thông tin để họ có nhiều thời gian tập trung vào chuyên môn chăm sóc người bệnh, giảm áp lực tâm lý", tiến sĩ Ánh chia sẻ thêm.
Theo tiến sĩ Ánh, nhà nước cũng có thể cân nhắc áp dụng chính sách miễn giảm học phí hoặc cấp học bổng cho sinh viên theo học ngành điều dưỡng nhằm thu hút học sinh nộp hồ sơ.
Tin Gốc: Thanh Niên
