Tôi rối loạn lo âu vì nhảy việc ở tuổi 39

Mùa tuyển sinh năm nay, không khó để tôi bắt gặp những dòng tâm sự của học sinh trên Threads. Có em hỏi nên học ngành gì? Có em hỏi ngành nào dễ xin việc? Có em hỏi liệu mình có chọn sai hay không? Khi một quyết định quan trọng của tuổi 18 đang được đem hỏi những người xa lạ trên mạng, nhiều người cho rằng đó là biểu hiện của sự thiếu định hướng. Tuy nhiên, vấn đề có lẽ phức tạp hơn.

Thế hệ trước bước vào đại học với lượng thông tin rất hạn chế. Chúng tôi chỉ có vài cuốn cẩm nang tuyển sinh, những bài báo giấy và lời khuyên từ thầy cô, cha mẹ. Sự lựa chọn không nhiều. Áp lực cũng đơn giản hơn. Trong khi đó, học sinh ngày nay có thể tiếp cận hàng nghìn video, bài viết và lời khuyên chỉ bằng một cú chạm. Các em biết nhiều hơn thế hệ trước. Nhưng chính sự phong phú ấy lại tạo ra một nghịch lý mới. Các em không biết nên tin ai?

Báo cáo "The State of Global Teenage Career Preparation" do OECD công bố năm 2025 cho thấy học sinh tại nhiều quốc gia đang thể hiện mức độ bất định nghề nghiệp rất cao. Nghiên cứu dựa trên dữ liệu của gần 700.000 học sinh tại 81 quốc gia và vùng lãnh thổ. Báo cáo cũng chỉ ra kỳ vọng nghề nghiệp của thanh thiếu niên thường không phản ánh nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Điều đó cho thấy sự hoang mang của học sinh Việt không phải là một hiện tượng cá biệt. Đây là vấn đề toàn cầu.

Điều đáng chú ý là càng nhiều thông tin, việc ra quyết định càng không dễ dàng. Các em phải đối diện với hàng trăm ngành học, những nghề nghiệp mới xuất hiện liên tục và vô số lời khuyên trái chiều trên mạng xã hội. Chỉ cần một video nói về ngành "hot" hay mức lương hấp dẫn, lựa chọn của học sinh có thể dao động.

>> 'Tốn 450 triệu đồng học Quản trị kinh doanh nhưng ra trường không biết làm gì'

Trong bối cảnh ấy, Threads hay TikTok đang trở thành nơi tư vấn hướng nghiệp bất đắc dĩ. Tuy nhiên, một người lạ trên mạng chỉ nhìn thấy điểm thi và vài dòng mô tả ngắn. Họ không biết năng lực, tính cách, điều kiện gia đình hay giá trị sống của người hỏi. Vì vậy, những lời khuyên nhận được thường mang tính kinh nghiệm cá nhân hơn là định hướng dài hạn.

Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội Ireland công bố năm 2023 cho thấy quyết định nghề nghiệp của thanh niên chịu ảnh hưởng rất lớn từ cha mẹ, giáo viên, các hoạt động trải nghiệm và tư vấn hướng nghiệp. Những học sinh được tiếp cận nhiều hơn với các nguồn hỗ trợ này có xu hướng đưa ra quyết định tự tin và phù hợp hơn.

Có lẽ, vấn đề của học sinh hiện nay không nằm ở chỗ thiếu thông tin. Điều các em thiếu là những cuộc đối thoại có chất lượng. Chúng ta thường nghĩ rằng chỉ cần cung cấp thêm thông tin là đủ. Nhưng hướng nghiệp không phải là việc đưa ra một đáp án đúng. Hướng nghiệp là quá trình giúp một người hiểu chính mình. Các em cần được trò chuyện với cha mẹ, cần được lắng nghe từ thầy cô, cần cơ hội trải nghiệm thực tế và tiếp xúc với những người đang làm nghề.

Tuổi 18 không cần phải biết chính xác mình sẽ trở thành ai trong 30 năm tới. Ngay cả người trưởng thành cũng có thể thay đổi nghề nghiệp nhiều lần trong đời. Sai lầm lớn nhất không phải là chọn nhầm ngành mà là để những quyết định quan trọng của tuổi trẻ được dẫn dắt bởi thuật toán và những bình luận từ những người chưa từng biết mình.

Tôi tin điều học sinh cần nhất lúc này không phải là thêm một video "top 10 ngành lương cao". Thứ các em cần là một người đồng hành đủ kiên nhẫn để cùng đi qua giai đoạn nhiều hoang mang nhất của tuổi 18.

Tin Gốc: Vnexpress

Tôi có đứa em họ học hành làng nhàng, thi lớp 10 trường công trượt nên cha mẹ chạy vạy học phí để vào một trường tư. Rồi cũng cố "lết" qua cấp III. Đóng tiền học một trường cao đẳng nhưng rồi cũng bỏ dở. Đã mấy năm không có việc làm ổn định. Hay tụ tập với đám bạn ở quán cà phê suốt ngày.

Gần đây, nhờ người quen giới thiệu, buổi tối em đi làm thời vụ cho một công ty đóng gói thực phẩm trong khu công nghiệp gần nhà, lương 500 nghìn một ca đêm.

Như vậy là em hài lòng vì không bằng cấp, không nghề ngỗng, làm công việc ai nhìn qua là cũng làm được, với thu nhập như vậy đủ để mua thuốc lá, cà phê, không tốn tiền cơm, tiền nhà, không phải chu cấp cho ai cả? Vậy động lực ở đâu để cố gắng?

Quý 1/2026, cả nước ghi nhận gần 1,6 triệu người 15-24 tuổi không có việc làm, không học tập và không tham gia đào tạo. Con số này phản ánh một thực tế đáng lo khi thanh niên đang đứng ngoài guồng quay phát triển, không kỹ năng, không định hướng và cũng không chịu thay đổi.

Trong khi đó, một vấn đề liên quan đó là thị trường xây dựng lại thiếu lao động nghiêm trọng. Nhiều đội thầu "khát người".

Không nói đến những kỹ sư xây dựng, nhân công được đào tạo bài bản qua trường lớp. Tôi chỉ muốn bàn một chút về vấn đề của những lao động xây dựng tự do.

Trước đây, từng có người chia sẻ rằng trả ngày công 400 nghìn vẫn không tuyển được thanh niên làm phụ hồ. Nhiều nhà thầu xây dựng 'khát' lao động. Lý do không phải không có.

Công việc phụ hồ, nhìn từ bên ngoài, là việc tay chân, ai cũng làm được. Tương tự cái việc đóng gói thực phẩm thời vụ mà tôi nói ở trên. Nhưng thực tế lại khắc nghiệt hơn nhiều.

Nắng gắt, mưa dầm, môi trường bụi bặm, nguy cơ tai nạn luôn rình rập. Nhiều công trình thiếu đồ bảo hộ, không hợp đồng lao động rõ ràng, không bảo hiểm, không có cơ chế đền bù thỏa đáng nếu xảy ra sự cố.

Công việc không đều, phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ công trình và chủ thầu. Có những ngày nghỉ việc vì trời mưa, thiếu vật liệu, hoặc chờ công đoạn tiếp theo. Những ngày đó, đồng nghĩa với không có thu nhập. Chưa kể việc ăn ở tạm bợ, phải di chuyển liên tục theo công trình, đời sống thiếu ổn định.

Nếu nhìn toàn cảnh, việc một số người trẻ không mặn mà với nghề phụ hồ là điều có thể hiểu. Nhưng điều đáng bàn không nằm ở việc họ từ chối một công việc cụ thể, mà là thái độ sống phía sau lựa chọn đó.

Từ chối làm phụ hồ vì công việc nặng nhọc, độc hại là một lý do hợp lý. Nhưng từ chối tất cả cơ hội lao động, chấp nhận sống lay lắt qua ngày bằng những công việc tạm bợ, không tích lũy kỹ năng, không hướng đến tương lai đó lại là một vấn đề khác.

>> Tôi làm thợ thu nhập gấp ba lần người bạn chạy xe ôm công nghệ

Lao động phổ thông có thể vất vả, nhưng ít nhất đó là một con đường rõ ràng để kiếm sống. Từ đó, người ta có thể tích lũy kinh nghiệm, chuyển sang công việc tốt hơn, hoặc học thêm một nghề khác. Không ai bắt buộc phải làm phụ hồ cả đời, nhưng từ chối mọi khởi đầu thì sẽ không có điểm đến nào.

Không thể viện lý do công việc vất vả để biện minh cho việc sống không mục tiêu. Cũng không thể đòi hỏi một công việc nhẹ nhàng, lương cao khi bản thân không có kỹ năng hay kỷ luật.

Nhưng theo tôi điều quan trọng nhất, vấn đề khi một ngành nghề nào đó khó tuyển nhân sự thì ngành nghề đó nên xem lại chính mình. Nếu những bất cập không được cải thiện, việc thu hút lao động trẻ sẽ ngày càng khó.

Tin Gốc: Vnexpress

"Tôi thuộc thế hệ 6X, sinh ra và lớn lên ở một vùng quê ven biển. Học xong, chưa kịp lấy bằng tốt nghiệp, tôi khăn gói theo bác họ vào vùng biển Khánh Hòa - Phú Yên để lập nghiệp. Nhờ bác xin giúp, tôi trở thành công nhân cầu đường.

Tuổi trẻ của tôi trôi qua trên những công trình, hết tháng này sang năm khác. Tôi xa quê, xa cha mẹ, miệt mài lao động với mong muốn có cuộc sống ổn định và cũng để có điều kiện lo cho gia đình. Trong quãng thời gian đó, tôi luôn cố gắng làm ăn để các em có điều kiện học hành. Khi cha mẹ đau ốm, tôi cũng gửi tiền về phụ giúp trong khả năng của mình. Tôi chưa từng nghĩ mình đang làm để sau này được nhận lại điều gì. Với tôi, đó đơn giản là trách nhiệm của một người con.

Đến nay tôi đã ngoài 60 tuổi, nghỉ hưu. Cha mẹ tôi cũng đều đã ngoài 100 tuổi. Ngôi nhà cấp bốn ngày xưa cùng gần 1.000 m2 đất ở quê đã đứng tên vợ chồng em trai tôi. Ở tuổi này, tôi chỉ mong có thể trở về quê sinh sống những năm cuối đời. Vì thế, tôi đề nghị em trai cắt cho mình 5 m ngang đất và làm giấy tờ để có một chỗ ở.

>> 'Tài sản thừa kế sớm giúp tôi ngẩng cao đầu với nhà chồng'

Nhưng điều tôi nhận được là câu trả lời khiến bản thân rất buồn. Em tôi nói đất đã chia và làm sổ riêng cho các con hết rồi. Đau lòng hơn, vợ chồng em còn nói rằng ngày trước khi tôi mua đất trong Nam, bố mẹ đã cho tiền, dù không nói là bao nhiêu; khi tôi làm nhà, bố mẹ cũng từng hỗ trợ, cũng không rõ số tiền. Vì thế, theo em, ngôi nhà và mảnh đất ở quê phải thuộc về em.

Tôi biết có những chuyện đã qua rất lâu, không còn giấy tờ hay bằng chứng để chứng minh ai đúng, ai sai? Điều khiến tôi buồn không hẳn là 5 m đất kia, mà là cảm giác bản thân đã rời quê đi làm ăn, dành cả tuổi trẻ bươn chải, cố gắng đỡ đần gia đình, đến khi muốn trở về lại không còn một chỗ nào cho mình.

Có lẽ nhiều người sẽ cho rằng ai chăm sóc cha mẹ nhiều hơn thì nên được hưởng nhiều hơn. Tôi cũng không phủ nhận công sức của người ở gần cha mẹ. Nhưng tôi nghĩ, người con đi xa không có nghĩa là đã quên gia đình. Mỗi người có một cách báo hiếu khác nhau. Người ở gần bỏ công chăm sóc. Người ở xa cố gắng làm lụng, gửi tiền về khi cha mẹ đau ốm, giúp các em có điều kiện học hành. Những sự hy sinh ấy đều đáng được ghi nhận".

Đó là chia sẻ của độc giả Phan Phan về những trăn trở trong chuyện phân chia tài sản thừa kế giữa các thành viên trong gia đình. Thực tế, khi cha mẹ già đi, câu chuyện nhà đất và tài sản không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn trở thành phép thử đối với tình cảm anh em. Không ít gia đình giữ được hòa khí nhờ sự minh bạch, công bằng ngay từ đầu, nhưng cũng có những trường hợp nảy sinh mâu thuẫn kéo dài vì mỗi người có một cách nhìn khác nhau về công sức đóng góp, trách nhiệm chăm sóc cha mẹ và quyền được hưởng di sản.

Nhiều người cho rằng người con ở gần, trực tiếp phụng dưỡng cha mẹ xứng đáng được hưởng phần nhiều hơn. Trong khi đó, không ít ý kiến lại cho rằng những người con đi làm ăn xa, âm thầm gửi tiền về phụ giúp gia đình, tạo điều kiện để các em học hành hay hỗ trợ cha mẹ lúc đau ốm cũng có những đóng góp không thể chỉ đo đếm bằng thời gian ở cạnh.

Tin Gốc: Vnexpress