Cuộc đối đầu mới nhất giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và giới truyền thông bùng lên quanh bài phát biểu giờ vàng tối 16.7 về an ninh bầu cử. Trước giờ lên sóng, kêu gọi các đài truyền hình phát trực tiếp toàn bộ, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết ông Trump có thể đề cập thêm tình hình Iran, kinh tế và nhiều vấn đề quan trọng khác.
Tuy nhiên, các hãng truyền thông chọn cách xử lý khác nhau, theo Reuters. Fox News phát toàn bộ bài phát biểu. CBS lên sóng một phần rồi chuyển sang phân tích, kiểm chứng thông tin trong bài phát biểu. Các đài ABC, NBC và CNN không truyền nguyên văn trên các kênh chính, nhưng vẫn cập nhật qua nền tảng số hoặc các chương trình bình luận.
Cách đưa tin này phản ánh thế lưỡng nan của truyền thông Mỹ khi bài phát biểu của tổng thống có giá trị tin tức, nhưng phát trực tiếp không qua thẩm định có thể giúp lan rộng những cáo buộc chưa được kiểm chứng. Vì vậy, nhiều đài chọn dung hòa giữa quyền tiếp cận thông tin của công chúng và trách nhiệm đặt phát ngôn của Nhà Trắng trong bối cảnh, theo tờ USA Today.
Tổng thống Trump ngày 17.7 phản ứng gay gắt, cáo buộc những đài không phát bài nói của ông tham gia một “âm mưu”. “Hành vi gian lận như thế này đáng lẽ phải dẫn đến việc thu hồi giấy phép hoạt động của họ”, ông nói khi chỉ trích ABC và NBC. Chủ tịch Ủy ban Truyền thông liên bang Mỹ (FCC) Brendan Carr cũng cho rằng đây là nội dung “người dân Mỹ hoàn toàn có quyền được tiếp cận”.
Vụ việc trở nên nhạy cảm hơn vì lời đe dọa được đưa ra giữa lúc một số tập đoàn truyền thông chịu sức ép quản lý. FCC đang xem xét giấy phép của 8 đài địa phương thuộc ABC, điều tra chương trình “The View”, đồng thời xem xét Comcast và NBC liên quan các chính sách đa dạng hóa, theo báo The Guardian.
Tuy nhiên, Chủ tịch FCC không thể đơn phương tước giấy phép phát sóng. Mọi quyết định thu hồi đều phải qua quy trình pháp lý theo Đạo luật Truyền thông và chịu sự ràng buộc của Tu chính án thứ nhất của hiến pháp Mỹ về tự do ngôn luận, tự do báo chí.
Lời dọa thu hồi giấy phép phát sóng của ông Trump không phải diễn biến đơn lẻ. Trong nhiệm kỳ thứ 2, cuộc đối đầu giữa ông chủ Nhà Trắng và truyền thông Mỹ đã mở rộng từ công kích công khai sang kiện tụng, điều tra, hạn chế quyền tiếp cận và truy tìm nguồn tin báo chí.
Gần đây, Bộ Tư pháp Mỹ gửi trát triệu tập cho ít nhất 4 phóng viên The New York Times, yêu cầu họ ra làm chứng trước bồi thẩm đoàn liên bang tại Manhattan (bang New York). Nguyên nhân là những người này từng đưa tin về mối lo ngại an ninh xung quanh chuyên cơ do Qatar tặng Mỹ để cải tạo thành Không lực Một. Theo tờ The New York Times, trước khi bài báo được công bố, một quan chức Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI) đã đề nghị tòa soạn trì hoãn đăng tải và tiết lộ nguồn tin với lý do an ninh quốc gia. Tuy nhiên, tờ báo đã từ chối đề nghị này.
Bộ Tư pháp Mỹ khẳng định các phóng viên không phải mục tiêu, mà cuộc điều tra nhằm xác định những người làm rò rỉ thông tin mật. Sau đó, Lầu Năm Góc cũng thông báo thành lập lực lượng đặc nhiệm nhằm xác định và truy tố những người tiết lộ thông tin mật, theo Reuters. Trước đó, chính quyền ông Trump cũng từng gửi trát triệu tập cho phóng viên các báo The Washington Post và The Wall Street Journal, đồng thời siết quyền tiếp cận báo chí tại một số cơ quan liên bang.
Tranh chấp giữa các bên hiện tập trung vào ranh giới giữa bảo vệ bí mật nhà nước và bảo vệ hoạt động báo chí. Phía chính quyền ông Trump lập luận tự do báo chí không đồng nghĩa nhân viên chính phủ được phép tiết lộ thông tin mật. Ngược lại, báo The New York Times cùng các tổ chức bảo vệ nhà báo cảnh báo việc buộc phóng viên làm chứng có thể làm lộ nguồn tin, tạo hiệu ứng răn đe và khiến người nắm thông tin ngần ngại lên tiếng về những vấn đề công chúng cần biết, theo tờ The Hill.
NYTimes ngày 5/4 dẫn các nguồn thạo tin trong chính phủ Mỹ cho biết khi thông tin Iran bắn hạ tiêm kích F-15E khiến hai phi công phải phóng ghế thoát hiểm xuống lãnh thổ đối phương được chuyển về trụ sở Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) tại Langley, các sĩ quan tình báo hàng đầu của Mỹ lập tức vào cuộc.
Các nguồn tin của NYTimes đề nghị giấu danh tính do tính chất nhạy cảm của chiến dịch và công tác tình báo.
Phi công thứ nhất trên chiếc F-15E được giải cứu tương đối nhanh chóng ngay trong ngày 3/4, nhưng quân đội Mỹ không thể xác định được vị trí thành viên tổ lái còn lại, một đại tá giữ vai trò sĩ quan điều khiển vũ khí trên tiêm kích. Hai phi công phóng dù gần như cùng một lúc, nhưng bị tách nhau ra do hướng gió và các yếu tố địa hình khi tiếp đất.
Một chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn được tiến hành, với hàng trăm binh sĩ, hàng chục máy bay từ các quân chủng cùng lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ, nhằm chạy đua với thời gian để giải cứu phi công trước khi lực lượng Iran tiếp cận.
Là cơ quan tình báo hàng đầu của Mỹ, CIA thường xuyên tham gia hỗ trợ các chiến dịch giải cứu phi công Mỹ mắc kẹt sau phòng tuyến đối phương. Theo các nguồn tin, lần này, CIA đã xây dựng một kế hoạch đánh lạc hướng lực lượng Iran để có thêm thời gian tìm ra vị trí phi công mất tích.
Cơ quan này đã cố tình rò rỉ thông tin với một số cơ quan truyền thông ở Trung Đông rằng Mỹ đã tìm thấy phi công thứ hai và đang hộ tống ông này khỏi lãnh thổ Iran bằng đường bộ, dù lúc đó quân đội Mỹ chưa biết phi công mất tích đang ở đâu.
Mục tiêu của kế hoạch nghi binh này là khiến Iran chuyển hướng lực lượng truy lùng tại vùng được xác định là nơi phi công đang ẩn náu, sang các tuyến đường rời khỏi khu vực.
Theo một nguồn tin là quan chức cấp cao giấu tên trong chính phủ Mỹ, chiêu tung hỏa mù này dường như đã khiến lực lượng Iran đang truy lùng phần nào bị bối rối.
Phi công mất tích đã né tránh được lực lượng Iran truy đuổi trong hơn 24 giờ, rồi men theo một ngọn núi cao hơn 2.100 m và ẩn náu trong khe núi ở phía nam thành phố Isfahan, miền trung Iran.
Các phi công Mỹ đều được trang bị thiết bị phát tín hiệu định vị, kèm một thiết bị liên lạc bảo mật để dùng trong trường hợp cần phối hợp với lực lượng giải cứu. Tuy nhiên, họ cũng được huấn luyện để không liên tục phát tín hiệu định vị, đề phòng nguy cơ đối phương lần ra dấu vết.
Quan chức Nhà Trắng từ chối mô tả chi tiết về công nghệ đã giúp CIA tìm ra vị trí của phi công, nhưng cho hay đây là loại "thiết bị đặc biệt", chỉ được cơ quan này sử dụng. Đây được coi là lý do quân đội Mỹ phải dựa vào CIA để xác định vị trí phi công.
CIA sau đó chuyển thông tin vị trí phi công đến Nhà Trắng và Lầu Năm Góc, dẫn tới quyết định triển khai một trong những chiến dịch táo bạo và tốn kém nhất lịch sử quân đội Mỹ để giải cứu phi công trên đất Iran.
Khi tiến hành chiến dịch, quân đội Mỹ ném bom dữ dội vào khu vực để ngăn lực lượng Iran tiếp cận dãy núi. Không có giao tranh trực diện giữa hai bên, nhưng binh sĩ Mỹ được cho là đã nổ súng để ngăn đối phương áp sát điểm giải cứu.
Quân đội Mỹ cũng hứng tổn thất khí tài trong nỗ lực giải cứu. Bên cạnh hai vận tải cơ MC-130J và trực thăng AH/MH-6 bị phá hủy, một cường kích A-10 đã bị phòng không Iran bắn rơi khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng vẫn hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Sau 36 giờ mắc kẹt trên lãnh thổ Iran với chỉ một khẩu súng ngắn để tự vệ, đại tá phi công Mỹ cuối cùng được các đặc nhiệm giải cứu thành công, đưa tới Kuwait điều trị vết thương khi nhảy dù.
Tổng thống Donald Trump hôm 5/4 cho hay những chiến dịch đột kích, giải cứu phi công như vậy "rất hiếm khi được tiến hành" bởi mối đe dọa đối với nhân lực và khí tài của quân đội Mỹ.
"Trong chưa đầy một tuần, một chiến dịch quốc gia mạnh mẽ đang lan rộng khắp đất nước đã thu hút khoảng 7 triệu người Iran xung phong, tuyên bố sẵn sàng cầm vũ khí bảo vệ đất nước", Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf hôm 2/4 tuyên bố. Quốc gia này có dân số xấp xỉ 90 triệu người.
Ông nhấn mạnh Iran không muốn chiến tranh, song sẽ kiên quyết tự vệ nếu bị tấn công. Quan chức này thêm rằng khi đất nước bị đe dọa, tất cả người dân Iran đều sẵn sàng hành động như những người lính.
"Người dân không nói suông về việc bảo vệ đất nước, mà đã từng hy sinh mạng sống của mình trong quá khứ và sẵn sàng làm điều đó một lần nữa", Chủ tịch Quốc hội Iran nói. "Bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Iran đều sẽ vấp phải phản ứng mang tính tập thể, giống như đối đầu với cả một gia đình. Chúng tôi đang trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu, được vũ trang đầy đủ và có quyết tâm cao độ".
Theo hãng thông tấn AP, thông tin 7 triệu người Iran sẵn sàng cầm súng đã được lan truyền trên mạng xã hội trong nhiều ngày qua, song ông Ghalibaf là quan chức cấp cao đầu tiên của Tehran đề cập đến số liệu trên.
Không rõ số liệu này được lấy từ đâu, song người dân Iran đã được kêu gọi tình nguyện thông qua truyền thông nhà nước và các chiến dịch nhắn tin. Chính phủ nước này cũng vận động các cựu quân nhân bày tỏ nguyện vọng tham gia chiến đấu.
Thông tin được công bố sau khi ông Ghalibaf ngày 29/3 cáo buộc Mỹ bí mật chuẩn bị kế hoạch tấn công trên bộ trong lúc phát đi thông điệp về đàm phán.
Báo Washington Post dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết nội bộ chính quyền Tổng thống Trump đã thảo luận về khả năng chiếm đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu mỏ quan trọng của Iran, cũng như tiến hành đột kích vào những khu vực ven biển nhằm gỡ bỏ phong tỏa với eo biển Hormuz.
Hãng thông tấn Reuters hôm 30/3 nói binh sĩ thuộc Sư đoàn Dù số 82 Mỹ đã đến Trung Đông để chuẩn bị cho các kịch bản tác chiến trong tương lai. Quân đội Mỹ trước đó thông báo tàu đổ bộ tấn công USS Tripoli, chở theo 2.500 lính thủy quân lục chiến, cũng đã tới khu vực này. Đây là hai lực lượng có thể được sử dụng cho nhiệm vụ chiếm đảo Kharg.
Tư lệnh quân đội Iran Abdolrahim Hatami hôm 2/4 ra lệnh cho các đơn vị "không để kẻ tấn công nào sống sót" trong trường hợp đối phương mở chiến dịch trên bộ.
Sự việc xảy ra sáng 29/4, khoảng 90 phút sau khi máy bay Boeing 737 của hãng hàng không United Airlines cất cánh từ San Francisco và đang chuẩn bị hạ cánh xuống thành phố San Diego. Máy bay khi đó chở theo 48 hành khách và 6 thành viên tổ bay.
Tổ bay tin rằng phi cơ đã va chạm với một thiết bị bay không người lái (drone) cỡ nhỏ ở độ cao khoảng 900 m. "Nó quá nhỏ nên tôi không thể xác định rõ. Vật thể đó màu đỏ và sáng bóng", phi công nói trong bản ghi âm điện đàm được giới chức Mỹ công bố.
Trước đó vài phút, tổ bay United Airlines cũng liên lạc với đài kiểm soát không lưu để hỏi liệu các phi công khác có phát hiện điều gì bất thường trên bầu trời hay không. "Tôi nghĩ rằng mình vừa thấy một vật thể nhỏ màu đỏ, chếch về phía bên phải và thấp hơn chúng tôi khoảng 300 m", người này cho biết.
Phát ngôn viên United Airlines xác nhận máy bay có thể đã va chạm với drone, nhấn mạnh sự việc không gây thiệt hại và thương vong.
"Chuyến bay số hiệu 1980 của United Airlines đã báo cáo nghi vấn drone xuất hiện trước khi hạ cánh xuống San Diego. Phi cơ đã hạ cánh an toàn, hành khách rời máy bay bình thường. Đội ngũ bảo trì đã kiểm tra kỹ lưỡng và không tìm thấy dấu vết hư hại nào", hãng hàng không Mỹ cho hay.
Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) nghiêm cấm sử dụng drone ở độ cao trên 120 m, trừ khi có giấy phép đặc biệt. Người điều khiển cũng phải tránh những vùng trời hạn chế, trong đó có khu vực xung quanh các sân bay.
