Suốt gần hai năm, bà Hoa, ở Hoàng Mai, kê chiếc gối nghiêng sang một bên hông, không dám ngồi một cách thoải mái, vì cơn đau sẽ ập đến buốt nhói.
Bà thuộc lòng lịch trình của các con. Đứa lớn vừa trả xong khoản vay mua nhà, đứa nhỏ gồng gánh học phí cho cháu. Mỗi lần định mở lời về bệnh tình, người phụ nữ lại nhẩm tính con số viện phí rồi im lặng.
Với bà, một ca phẫu thuật đồng nghĩa các con phải xin nghỉ làm, rút tiền tiết kiệm, thức đêm canh giường bệnh. Người mẹ thà chịu đau còn hơn nhìn thấy vẻ mệt mỏi trên gương mặt chúng.
Ngày bước vào Khoa Ngoại, Bệnh viện Bưu điện hồi tháng 7, bà không thể ngồi mà phải đứng khom người chờ đến lượt. Bác sĩ Hoàng Việt Hưng sững lại khi thăm khám. Búi trĩ sa hẳn ra ngoài, to như bông cải, ở độ 4, giai đoạn nặng nhất với nguy cơ hoại tử. “Sao bác để đến mức này mới đến?”, bác sĩ hỏi. Bà cúi mặt, giọng nhỏ đi: “Tôi sợ phiền các cháu”.
Người phụ nữ không lường trước sự chịu đựng ấy biến một ca tiểu phẫu đơn giản thành cuộc mổ phức tạp, kéo dài ngày nằm viện và khiến các con lo lắng gấp bội so với những gì bà cố tránh né.
Cùng hoàn cảnh, ông Hòa, 67 tuổi, không còn nhớ nổi lần cuối cùng mình có thể bước đi mà không phải bám vào tường là khi nào. Mỗi lần con trai hay con dâu gõ cửa hỏi thăm, ông lại vội vàng với lấy tờ báo, cố nở nụ cười gượng gạo: “Bố vẫn khỏe, chỉ là mỏi người do thời tiết thôi”.
Sự im lặng của ông không xuất phát từ việc thiếu hiểu biết y khoa, mà từ nỗi sợ vô hình là trở thành gánh nặng tài chính cho các con. Vài năm nay, con ông làm ăn khó khăn, mỗi tháng phải gồng gánh lãi ngân hàng, cả nhà thắt chặt chi tiêu, không khí gia đình bức bối.
Trong khi đó, một ca mổ thay khớp háng nhân tạo tiêu tốn hàng trăm triệu đồng là điều ông không bao giờ dám nghĩ tới. Người đàn ông chọn cách làm bạn với những viên thuốc giảm đau không nhãn mác mua ở tiệm thuốc đầu ngõ, âm thầm chịu đựng sự tàn phá của bệnh tật.
Việt Nam thuộc nhóm quốc gia già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Người cao tuổi thường mang trong mình nhiều bệnh mạn tính cùng lúc như tăng huyết áp, đái tháo đường, viêm khớp, suy tim, bệnh thận mạn tính, trầm cảm hay Alzheimer. Thay vì tìm kiếm điều trị sớm, không ít người chọn giấu bệnh cho đến khi thân thể không còn chịu đựng nổi.
Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc Điều hành Trung tâm Tham vấn Trị liệu Tâm lý Lumos, gọi đây là tâm lý “sợ lụy” con cái. Người bệnh lo con phải thắt lưng buộc bụng, vay mượn khắp nơi hoặc cắt xén quỹ nuôi dạy cháu để chạy chữa cho mình. Họ sợ trở thành nỗi phiền toái bất đắc dĩ, làm đảo lộn cuộc sống của cả gia đình.
Gốc rễ của hành vi này nằm ở lòng tự trọng. Người từng đóng vai trò che chở, chăm sóc con giờ khó chấp nhận việc đảo ngược vị thế thành người cần được hỗ trợ. Khi sức khỏe và thu nhập suy giảm, họ dựng lên vỏ bọc “vẫn ổn” để con yên tâm làm ăn. Nhiều người còn tự nhủ đau nhức, mệt mỏi thuộc về “chuyện bình thường của tuổi già”, nên trì hoãn thăm khám.
“Chính sự hy sinh thầm lặng nhưng sai cách này đẩy họ vào vòng lặp nguy hiểm, giấu bệnh khiến bệnh chuyển nặng, rồi tạo ra gánh nặng lớn hơn nhiều lần cho con cái khi phải điều trị biến chứng muộn”, ông Trung nói.
Bên cạnh tâm lý, rào cản từ chính hệ thống y tế cũng đẩy người già xa dần bệnh viện. PGS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế Công cộng, Đại học Y Dược TP HCM, chỉ ra những trải nghiệm tiêu cực trong quá khứ nuôi dưỡng nỗi e dè: thủ tục hành chính rườm rà, thời gian chờ đợi kéo dài, chi phí điều trị chồng chất. Từ đó, họ dễ sa vào bẫy thực phẩm chức năng hay thuốc gia truyền không rõ nguồn gốc. Văn hóa y tế hiện hành cũng nặng tư duy chờ triệu chứng mới đi khám, thay vì tầm soát chủ động. Thói quen hút thuốc, rượu bia và lối sống thiếu lành mạnh càng đẩy nhanh diễn tiến bệnh, tạo nên gánh nặng kép cho người cao tuổi.
Theo các bác sĩ, cái giá của sự im lặng đắt hơn nhiều so với những gì người bệnh hình dung. Phát hiện muộn khiến việc điều trị phức tạp, kéo dài và ngốn nhiều chi phí. Trong điều trị ung thư, phát hiện trễ trở thành điểm nghẽn lớn nhất, buộc bác sĩ can thiệp đa mô thức mà cơ hội sống vẫn thấp. Người bệnh sống trong lo âu kéo dài, vừa chịu đựng triệu chứng vừa thấp thỏm không biết bệnh nghiêm trọng đến đâu. Cảm giác bất lực và mất quyền kiểm soát lớn dần. Họ thu mình, ngại chia sẻ, rồi trượt vào cô đơn, buồn chán và trầm cảm.
“Càng giấu bệnh thì sức khỏe càng giảm, sức khỏe càng giảm thì họ càng phụ thuộc con cái; càng phụ thuộc, họ lại càng thấy có lỗi và tiếp tục che giấu nhu cầu của mình”, ông Trung phân tích.
Lối ra không dừng ở việc thúc giục người già đi khám, mà nằm ở cách gia đình gỡ bỏ mặc cảm cho họ. Con cái cần giúp cha mẹ hiểu rằng được chăm sóc không đồng nghĩa với trở thành gánh nặng. Phát hiện sớm vừa nâng tỷ lệ chữa khỏi, vừa bảo vệ túi tiền gia đình về lâu dài.
“Sự lắng nghe, tôn trọng và đồng hành của con cái mang ý nghĩa lớn trong việc giảm mặc cảm và củng cố cảm giác an toàn tâm lý cho người cao tuổi”, ông Trung nói.
Với bà Hoa, câu nói “tôi sợ phiền các cháu” cuối cùng lại dẫn đến điều bà lo sợ nhất. Ca mổ phức tạp, những đêm dài các con thay nhau túc trực, khoản viện phí đội lên gấp nhiều lần.
“Giá như bà lên tiếng sớm hơn hai năm, bà đã có thể ngồi thẳng lưng trong bữa cơm gia đình, thay vì đứng khom người chịu đựng cơn đau lẽ ra được chữa lành từ lâu”, bác sĩ Hưng chia sẻ.
Nhiều nền tảng số gần đây xuất hiện cơn sốt "bánh bao squishy", món đồ chơi dẻo mô phỏng bánh bao nhỏ, được ví như hiện tượng búp bê Labubu năm 2026. Trong các video, giới trẻ hào hứng mở hộp dim sum bằng nhựa để săn các phiên bản lấp lánh quý hiếm. Nhiều cửa hàng tại Anh đổ xô nhập hàng.
Sức hút của dòng sản phẩm gốc do tập đoàn RMS International thiết kế kéo theo làn sóng hàng giả tràn lan. Ngày 22/6, Hội đồng hạt Northumberland phát cảnh báo an toàn sau khi thu giữ nhiều lô đồ chơi squishy nghi chứa độc tố nguy hiểm. Trước đó, cơ quan quản lý thị trường thành phố Swansea và Glasgow mở chiến dịch kiểm tra diện rộng, tịch thu gần 6.000 sản phẩm giả tại một kho hàng ở Glasgow
"Những sản phẩm bị thu hồi tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng với bất kỳ ai sử dụng hoặc chơi cùng chúng", bà Laura Doherty, Ủy viên Hội đồng thành phố Glasgow, nói.
Theo cơ quan chức năng, các phiên bản nhái của dòng Squishy Dumplings và NeeDoh thường không có thương hiệu, thiếu thông tin truy xuất nguồn gốc của nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu hợp pháp. Kết quả kiểm nghiệm cho thấy nhiều mẫu chứa nồng độ cao các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs) như ethyl benzene, styrene, xylene, đặc biệt là benzene.
Chuyên gia y tế cảnh báo các hóa chất này có thể gây tổn thương gan, thận, thính giác, đồng thời gây buồn nôn, đau đầu, kích ứng da và đường hô hấp. Với trẻ nhỏ, sản phẩm còn tiềm ẩn nguy cơ hóc dị vật. Việc làm đồ chơi giống thực phẩm cũng khiến trẻ dễ nhầm lẫn với đồ ăn thật, vi phạm luật về các sản phẩm giả mạo thực phẩm.
Mối lo ngại gia tăng khi mạng xã hội lan truyền trò chơi cho squishy vào lò vi sóng để làm mềm. Nhiệt độ cao khiến lớp silicone giữ nhiệt phát nổ hoặc rò rỉ hóa chất, gây bỏng nghiêm trọng. Điển hình là Bella, bé gái 10 tuổi ở ngoại ô Hartcliffe, Bristol, tổn thương nặng vùng mặt sau khi đồ chơi phát nổ, có nguy cơ mang sẹo co rút suốt đời.
Nhiều trẻ nhập viện chỉ sau khi tiếp xúc qua da với sản phẩm lậu. Một số phụ huynh cho biết con họ bị sốc phản vệ, bỏng hóa chất, sưng phù mặt hoặc nổi bọng nước ngay sau khi mở hộp đồ chơi có mùi hóa chất nồng như xăng.
Ông Rhys Harries, cán bộ Quản lý Thị trường thuộc Hội đồng thành phố Swansea, cho biết mùi hóa chất nồng và thiếu nhãn an toàn trên sản phẩm là dấu hiệu cảnh báo rõ ràng đối với phụ huynh lẫn nhà bán lẻ. "Phụ huynh nên mua hàng từ nhà bán lẻ uy tín, đồng thời kiểm tra kỹ nhãn an toàn và thông tin nhà cung cấp", ông nói.
Ông Gordon Stewart, ủy viên phụ trách an toàn công cộng của hạt Northumberland, kêu gọi phụ huynh nâng cao cảnh giác. Ông cho rằng những món squishy giá rẻ trông có vẻ vô hại nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro với trẻ em, cơ quan quản lý thị trường đang kiểm tra cửa hàng trên toàn hạt để đảm bảo các nhà bán lẻ loại bỏ hoàn toàn những mặt hàng này khỏi kệ.
Bộ Kinh doanh và Thương mại Anh nhấn mạnh mọi đồ chơi bán tại nước này đều phải đáp ứng quy định an toàn nghiêm ngặt. Cơ quan chức năng khuyến cáo người tiêu dùng chỉ mua sản phẩm chính hãng từ các chuỗi bán lẻ uy tín.
Đồ chơi bánh bao squishy chính hãng của RMS phải hiển thị đầy đủ chứng nhận CE hoặc UKCA, giới hạn độ tuổi sử dụng, hướng dẫn và cảnh báo an toàn, cùng thông tin nhà sản xuất. Những sản phẩm thiếu các thông tin này có nguy cơ cao là hàng giả, hàng lậu.
Ca ghép thận được thực hiện bởi ê kíp gồm các chuyên gia đầu ngành, vận hành quy trình ghép tạng đồng bộ trong hệ thống phòng mổ vô khuẩn hiện đại - Ảnh: BVĐK Tâm Anh
Đầu tư đồng bộ
Hai ca ghép cách nhau 4 ngày, đều được ghép thận từ người hiến sống, với người hiến thận là cha, mẹ ruột.
Trước khi xuất viện vào chiều 1-6, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội đã gặp mặt, chúc mừng bệnh nhân, đồng thời quyết định hỗ trợ toàn bộ chi phí ghép thận, mở ra hy vọng để những người trẻ có thể trở lại học tập, làm việc và tiếp tục cuộc sống phía trước.
PGS.TS.BS.CKII Trần Văn Hinh, Trưởng khoa Tiết niệu - Nam học, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, một trong những chuyên gia đã thực hiện thành công hơn 1500 ca ghép thận, cho biết thành công này là kết quả của quá trình chuẩn bị trong nhiều tháng với sự hỗ trợ của các chuyên gia tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cùng sự đầu tư đồng bộ về nhân lực chất lượng cao, hệ thống kỹ thuật và năng lực vận hành chuyên sâu.
Bệnh nhân và người hiến nắm tay động viên nhau trước giờ ghép thận - Ảnh: BVĐK Tâm Anh
Đại diện đơn vị hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật ghép thận, PGS.TS.BS Nguyễn Quang Nghĩa, Giám đốc Trung tâm ghép tạng, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội) đánh giá Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là một trong số ít cơ sở y tế hội tụ các chuyên gia nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực ghép tạng, cụ thể về ghép thận như PGS.TS.BSCKII Trần Văn Hinh, TTND.PGS.TS.BS.CKII Nguyễn Hữu Ước, PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên,...
Trước phẫu thuật, người hiến và người nhận được đánh giá chuyên sâu bằng các hệ thống máy xét nghiệm chuẩn quốc tế và thăm dò với CT Somatom Force VB30 (Đức) hiện đại hàng đầu thế giới nhằm khảo sát chi tiết hệ động mạch, tĩnh mạch và niệu quản của thận với độ phân giải cao, giúp loại trừ nguy cơ bệnh lý tiềm ẩn, qua đó xác định mức độ tương thích miễn dịch, chức năng tim mạch - hô hấp, khả năng dung nạp phẫu thuật cũng như tiên lượng sau ghép.
Kế hoạch phẫu thuật được xây dựng với sự tham gia của 4 kíp chuyên biệt. Các khu vực lấy thận, bảo quản tạng và ghép thận được bố trí liên hoàn trong cùng hệ thống phòng mổ khép kín, vô khuẩn, diện tích phòng mổ lớn cho phép các ê-kíp triển khai liên hoàn, không gián đoạn giữa 3 thì phẫu thuật: lấy thận - rửa thận và ghép thận.
Hai bệnh nhân được ghép thận với sự hỗ trợ 100% toàn bộ chi phí từ Hệ thống BVĐK Tâm Anh - Ảnh: BVĐK Tâm Anh
Sự chuẩn bị kỹ càng từ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khi triển khai kỹ thuật ghép tạng được thể hiện qua số liệu thực tế, thời gian thiếu máu lạnh được kiểm soát trong chỉ khoảng hơn 1 tiếng. Những tín hiệu tích cực đến ngay lập tức: nước tiểu bài tiết ngay sau tái tưới máu, chức năng thận cải thiện tích cực, thận ghép hoạt động tốt.
Sau phẫu thuật, người bệnh được theo dõi tại hệ thống hồi sức tích cực hiện đại với hệ thống ECMO (tim phổi nhân tạo ngoài cơ thể) hệ thống CRRT (lọc máu liên tục) hỗ trợ xử trí trong tình huống khẩn, tối ưu hiệu quả điều trị và nâng cao khả năng hồi phục.
Hai tuần sau ghép, hai bệnh nhân được đánh giá chức năng thận ghép ổn định, đáp ứng tốt với phác đồ điều trị sau ghép, đủ điều kiện xuất viện.
Đánh dấu sự hoàn thiện năng lực
Theo thống kê của Bộ Y tế, Việt Nam đang có khoảng 10 triệu người mắc bệnh thận mạn tính. Giữa bối cảnh đó, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh triển khai ghép thận thành công, giúp người bệnh có thêm lựa chọn điều trị chuẩn quốc tế, giảm thời gian chờ đợi được ghép thận.
Đây cũng là mốc đánh dấu sự hoàn thiện năng lực của Bệnh viện Đa Khoa Tâm Anh trong điều trị bệnh thận toàn diện, chuyên sâu, từ tầm soát công nghệ cao, điều trị nội khoa, lọc máu hiện đại, ghép thận, chăm sóc sau ghép và quản lý bệnh thận lâu dài.
Hiện toàn Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh có khoảng 50 máy chạy thận - lọc máu, bao gồm cả hệ thống thận nhân tạo ứng dụng công nghệ HDF Online (Hemodiafiltration Online)- thế hệ lọc máu tiên tiến hiện nay, kết nối với các trung tâm lọc máu tại nhiều nước như Mỹ, Anh, Canada,... triển khai mô hình chạy thận "xuyên biên giới" dành cho Việt kiều, du khách nước ngoài có nhu cầu đến Việt Nam chạy thận ngắn ngày.
Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tiên phong ứng dụng robot Robot Da Vinci Xi thế hệ mới và các thiết bị hỗ trợ phẫu thuật ít xâm lấn với độ chính xác cao, hạn chế biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục cho người bệnh thận và nhiều bệnh lý khác.
Bác sĩ Ngô Chính Triết, Khoa Thận - Nội tiết, Bệnh viện Quách Tổng hợp (Đài Loan), chia sẻ trên nền tảng Threads bảng xếp hạng Những combo ăn ngoài khiến quả thận sụp đổ nhất. Dưới đây là những cặp thực phẩm không nên ăn cùng nếu không muốn hại thận.
Mì ăn liền thêm pudding
Bác sĩ Triết giải thích lý do combo này xếp vị trí đầu bảng là bởi một tô mì ăn liền chứa khoảng 2.000 mg natri. Chỉ cần ăn một tô mì là đã vượt quá giới hạn hấp thụ muối khuyến nghị hàng ngày của người trưởng thành.
Khi ăn mì kèm pudding - món tráng miệng giàu đường và calo - tổng năng lượng nạp vào tăng mạnh, đồng thời làm gia tăng áp lực chuyển hóa cho cơ thể.
Gà rán muối ớt kết hợp trà sữa trân châu
Combo này hội tụ đủ các yếu tố bất lợi cho thận như nhiều muối, nhiều đường và hàm lượng phosphate cao. Dùng thường xuyên có thể ảnh hưởng đến huyết áp, rối loạn chuyển hóa và làm tăng gánh nặng cho cầu thận.
Lẩu thêm nhiều sa tế và uống nước lẩu
Một thìa sa tế chứa khoảng 200 mg natri và 100 kcal. Thêm 2-3 thìa sa tế rồi uống nhiều nước lẩu - vốn đã rất mặn - lượng natri và calo nạp vào cơ thể dễ vượt ngưỡng cho phép.
Đồ nướng kèm bia
Đây là lựa chọn quen thuộc trong các buổi tụ tập hoặc ăn đêm. Tuy nhiên, cồn có tác dụng lợi tiểu, dễ khiến cơ thể mất nước. Trong khi đó, nước sốt ướp và chấm đồ nướng thường chứa nhiều natri, phosphate, làm tăng gánh nặng lọc thải cho thận.
Bác sĩ Ngô Chính Triết lưu ý rằng những sự kết hợp thực phẩm như trên không phải hoàn toàn không thể ăn, mà điều quan trọng là kiểm soát tần suất và khẩu phần.
Ông khuyến cáo sau khi dùng các combo này nên uống đủ nước, bổ sung nước ngay khi thấy khát, đồng thời ăn nhạt hơn trong 1-2 ngày tiếp theo để cơ thể sớm cân bằng trở lại.
