Vào những ngày nắng đẹp, ông Joben Ilagan, trợ lý giáo sư tại Đại học Ateneo de Manila, sạc chiếc xe điện mới của gia đình tại nhà riêng ở Pasig, Metro Manila, Philippines. Ông sạc xe bằng nguồn điện do các tấm pin mặt trời trên mái nhà tạo ra.
Gia đình ông lắp đặt các tấm pin vào năm 2023, sau khi hóa đơn tiền điện tăng vọt trong thời gian họ phải ở nhà vì đại dịch Covid-19. Họ cũng đã dành khoảng 2 năm nghiên cứu về xe điện, mặc dù không vội thay thế hai chiếc ô tô chạy xăng tuy đã cũ nhưng vẫn sử dụng tốt.
Sau đó, cuộc chiến tại Iran khiến giá nhiên liệu tăng vọt.
“Đó là thời điểm mang tính bước ngoặt”, ông Ilagan nói với báo Straits Times.
Con trai ông, Joe, cũng là giảng viên tại Ateneo, cho biết gia đình quyết định thay đổi khi các đại lý ô tô vẫn còn đưa ra chương trình giảm giá và trước khi xung đột đẩy giá xe lên cao hơn.
Họ mua một chiếc xe điện với giá gần 1,4 triệu peso (khoảng 22.660 USD), thấp hơn mức giá niêm yết 1,498 triệu peso.
Vì gia đình thường làm việc tại nhà, họ có thể sạc xe vào ban ngày. “Phần lớn thời gian, (điện) gần như miễn phí”, ông Joben Ilagan nói.
Trải nghiệm của gia đình Ilagan phản ánh cách một cuộc chiến cách hàng nghìn km đang thúc đẩy các quyết định về năng lượng sạch tại một trong những nền kinh tế dễ bị tổn thương nhất về năng lượng ở châu Á.
Xung đột đã góp phần đẩy nhanh các quyết định đầu tư vào năng lượng mặt trời và xe điện, trong bối cảnh giá nhiên liệu và điện biến động khiến nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu ngày càng trở nên đắt đỏ.
Philippines nhập khẩu khoảng 98% tổng lượng dầu thô từ Trung Đông, trong khi 2% còn lại từ Malaysia và Brunei.
Theo phân tích của Ember, một tổ chức nghiên cứu về năng lượng, công suất điện mặt trời trên mái nhà tại Philippines có thể đã gần tăng gấp đôi trong một năm tính đến tháng 4 năm nay.
“Điều này cho thấy lượng hàng tồn kho đã tăng mạnh và sẽ chuyển thành các hệ thống được lắp đặt trong tương lai”, Ember nhận định.
Đối với gia đình của Chris Josef de Jesus, một sinh viên ngành báo chí ở tỉnh Cavite, phía nam Manila, cuộc chiến Iran đã đẩy nhanh kế hoạch lắp đặt các tấm pin mặt trời trên ngôi nhà mới xây.
Gia đình de Jesus từng cân nhắc đầu tư vào hệ thống điện mặt trời trên mái nhà, nhưng quyết tâm thực hiện khi hóa đơn tiền điện hằng tháng tăng từ mức 4.000-6.000 peso lên khoảng 10.000 peso trong giai đoạn cuộc chiến Iran diễn ra căng thẳng nhất. Chi phí khí đốt nấu ăn cũng gần như tăng gấp đôi, trong khi giá dầu diesel tăng lên tới 85 peso/lít.
De Jesus đã liên hệ với khoảng 15 đơn vị lắp đặt trước khi gia đình quyết định tự mua thiết bị và thuê một kỹ sư điện. Hệ thống có chi phí khoảng 575.000 peso, trong khi các báo giá trọn gói dao động từ 750.000 peso đến 1 triệu peso.
Sau khi được cung cấp điện bằng năng lượng mặt trời, gia đình de Jesus kỳ vọng hóa đơn tiền điện sẽ giảm xuống còn khoảng 3.600 peso, giúp tiết kiệm khoảng 6.400 peso mỗi tháng. De Jesus dự kiến khoản đầu tư lắp đặt sẽ hoàn vốn trong vòng 3-4 năm.
Doanh số xe điện tăng mạnh
Một sự chuyển dịch tương tự cũng đang diễn ra trên các tuyến đường ở Philippines.
Theo Phòng Thương mại các nhà sản xuất ô tô Philippines và Hiệp hội các nhà sản xuất xe tải, doanh số xe điện đạt 24.356 chiếc trong 5 tháng đầu năm 2026, tăng hơn gấp đôi so với 10.431 chiếc được bán ra trong cùng kỳ năm 2025.
Kết quả này diễn ra trong bối cảnh tổng doanh số ô tô giảm từ 190.429 chiếc xuống còn 167.324 chiếc. Theo thống kê của Straits Times, tỷ trọng xe điện và xe sử dụng các công nghệ điện trên thị trường đã tăng từ khoảng 5,5% lên 14,6%.
Rico Severino, nhà sáng lập kiêm chủ tịch Cộng đồng Xe điện Philippines, cho biết sự quan tâm đến xe điện đã tăng “mạnh” kể từ khi xung đột Iran bắt đầu. Nhóm của ông đã phát triển lên gần 65.000 thành viên kể từ năm 2022.
Ông cho biết một chiếc ô tô chạy hoàn toàn bằng điện có chi phí vận hành dưới 2 peso/km, so với khoảng 5-6 peso/km đối với xe chạy xăng.
“Động lực để mua xe điện không hẳn là vì môi trường. Chủ yếu là vì tiết kiệm”, ông nói.
Rào cản chi phí đầu tư ban đầu
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này hiện vẫn chủ yếu giới hạn ở những hộ gia đình có khả năng chi trả khoản đầu tư ban đầu.
Trong bối cảnh ngày càng có nhiều mẫu xe sử dụng công nghệ điện gia nhập thị trường, các doanh nghiệp trong ngành cho rằng việc giảm chi phí ban đầu và mở rộng hạ tầng sạc là những yếu tố then chốt nếu muốn xe điện trở nên dễ tiếp cận hơn với những người Philippines có thu nhập trung bình.
Gia đình Ilagan đã chi khoảng 280.000 peso cho hệ thống điện mặt trời, trong khi các mẫu xe điện và xe hybrid thường có giá từ 1,4 triệu peso trở lên, cao hơn hàng trăm nghìn peso so với nhiều mẫu xe chạy xăng phổ thông, vốn có giá dưới 1 triệu peso.
Cư dân tại các tòa nhà căn hộ và chung cư cũng có thể gặp khó khăn trong việc lắp đặt bộ sạc xe điện, trong khi những người di chuyển bằng ô tô ra ngoài các thành phố lớn vẫn phải đối mặt với tình trạng thiếu điểm sạc.
Trong khi đó, những người sử dụng điện mặt trời phải đối mặt với chi phí lưu trữ điện bằng pin đắt đỏ và các yêu cầu phức tạp khi bán lượng điện dư thừa trở lại lưới điện.
Rico Severino cho rằng chính phủ cần đơn giản hóa các thủ tục cấp phép tại địa phương, mở rộng khả năng tiếp cận các trạm sạc và hỗ trợ đưa giá xe điện xuống gần hơn với mức giá của các loại xe truyền thống.
Chính quyền Tổng thống Marcos đã triển khai một loạt ưu đãi nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi. Theo Đạo luật Phát triển ngành công nghiệp xe điện, các phương tiện chạy hoàn toàn bằng điện tiếp tục được miễn thuế tiêu thụ đặc biệt và không bị áp dụng quy định hạn chế lưu thông theo biển số tại Metro Manila.
Chính phủ cũng mở rộng các ưu đãi dành cho các dự án năng lượng tái tạo và thúc đẩy các hộ gia đình lắp đặt hệ thống điện mặt trời trên mái nhà, dù các doanh nghiệp trong ngành cho rằng thủ tục cấp phép rườm rà và chi phí đầu tư ban đầu cao vẫn tiếp tục hạn chế việc áp dụng rộng rãi hơn.
Dù vậy, nhiều người tin rằng cuộc chiến Iran đã làm thay đổi cách người dân Philippines nhìn nhận về năng lượng.
“Thói quen của người tiêu dùng sẽ dần thay đổi. Mọi người bắt đầu lắp bộ sạc treo tường tại nhà. Mọi người bắt đầu lắp các tấm pin mặt trời tại nhà. Tôi nghĩ họ nhận ra rằng họ thực sự có thể không phải tốn chi phí điện nếu lắp các tấm pin mặt trời rồi sạc xe ngay tại nhà”, Tan cho biết.
Theo dữ liệu của công ty theo dõi hàng hải Kpler, tổng số tàu hàng di chuyển qua eo biển Hormuz trong ngày 27/6 và 28/6 lần lượt là 29 và 12, giảm mạnh so với một tuần trước đó. Xu hướng di chuyển cũng đảo ngược, với số tàu đi vào vịnh Ba Tư nhiều hơn số tàu rời khỏi khu vực.
Sau khi Tehran và Washington ký thỏa thuận vào ngày 15/6 và mở lại eo biển Hormuz, lưu lượng tàu qua khu vực đã tăng dần trở lại và lên cao nhất kể từ đầu chiến sự vào ngày 24/6, với 70 lượt phương tiện đi qua.
Những tàu này đi qua eo biển theo nhiều cung đường khác nhau, bất chấp việc Iran cảnh báo không đảm bảo an toàn với những lộ trình mà họ chưa phê duyệt, trong đó có tuyến đường ở phía nam Hormuz, đi qua lãnh hải Oman.
Sáng 27/6, tàu hàng Ever Lovely treo cờ Singapore bị tấn công bằng UAV trong lúc di chuyển dọc theo bờ biển Oman để rời Hormuz. Vài giờ sau, lưu lượng tàu thuyền qua Hormuz bắt đầu giảm.
Vụ tấn công vào tàu Ever Lovely khiến căng thẳng ở Hormuz leo thang trở lại. Quân đội Mỹ đã không kích loạt mục tiêu ở miền nam Iran để trả đũa, Tehran sau đó phản ứng bằng cách tấn công mục tiêu của Washington tại khu vực.
Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 28/6 tuyên bố Iran sẽ kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz trong 30 ngày tới và không cần bên nào khác tham gia. Ông cảnh báo mọi hành động đơn phương đi ngược thỏa thuận hiện hành sẽ chỉ khiến tình hình thêm phức tạp và làm chậm tiến trình mở lại eo biển.
Iran ngày 29/6 cho biết họ đã tổ chức cuộc họp đầu tiên với Oman để thảo luận về việc quản lý eo biển Hormuz, trong bối cảnh Washington cảnh báo sẽ không chấp nhận việc phải trả phí quá cảnh để sử dụng tuyến đường thủy mà Mỹ coi là vùng biển quốc tế.
Trong ngày 29/6, Mỹ và Iran dường như đã dừng các đợt tấn công qua lại nhắm vào nhau, nhưng lưu lượng tàu qua Hormuz chưa có dấu hiệu khôi phục.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trên mạng xã hội rằng Iran đã đề nghị gặp các đối tác Mỹ, thêm rằng cuộc gặp sẽ diễn ra ở Doha, Qatar ngày 30/6. Tuy nhiên, Kazem Gharibabadi, nhà đàm phán cấp cao của Iran, bác bỏ thông tin, cho hay không có bất kỳ cuộc thảo luận nào với phía Mỹ được lên lịch.
"Giờ đây, sau 40 ngày chiến sự, khi Mỹ đã hết hy vọng đạt được bất kỳ mục tiêu nào trong cuộc chiến với Iran, họ lại đề xuất đàm phán", Ngoại trưởng Abbas Araghchi hôm nay nói trước báo giới tại thủ đô New Delhi, Ấn Độ. "Chúng tôi không có chút niềm tin nào vào người Mỹ. Đây chính là trở ngại lớn nhất trên con đường thực hiện mọi nỗ lực ngoại giao. Chúng tôi có đủ lý do để không tin tưởng Mỹ, trong khi họ không có lý do gì để không tin tưởng chúng tôi".
Dù mô tả lệnh ngừng bắn hiện nay giữa Iran với Mỹ đang "rất chông chênh", ông Araghchi khẳng định Tehran vẫn cố gắng duy trì nó nhằm tạo không gian cho các nỗ lực ngoại giao.
Người đứng đầu Bộ Ngoại giao Iran cho biết thêm Tehran đã "nhận được các thông điệp" từ phía Washington về việc tiếp tục các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột.
"Những tin đồn về việc Mỹ bác bỏ đề xuất từ Iran hay Iran từ chối đề xuất của Mỹ, thực ra là chuyện của vài ngày trước, khi ông Trump đăng bài nói rằng điều đó là không thể chấp nhận được", ông Araghchi phát biểu trước các phóng viên. "Tuy nhiên, sau đó chúng tôi lại nhận được thông điệp từ phía Mỹ nói rằng họ sẵn sàng tiếp tục đàm phán và duy trì mối tương tác này", ông cho hay.
Ngoại trưởng Araghchi nhấn mạnh tất cả tàu thuyền hiện nay đều có thể đi qua eo biển Hormuz với điều kiện họ phải phối hợp cùng hải quân Iran, ngoại trừ những tàu thuộc các nước "đang có xung đột" với Iran.
Tuy nhiên, ông lưu ý tình hình xung quanh tuyến đường thủy huyết mạch này đang "rất phức tạp".
Khi được hỏi liệu Tehran có sẵn sàng đón nhận Bắc Kinh trong vai trò trung gian hòa giải hay không, ông Araghchi cho hay Iran trân trọng nỗ lực của bất kỳ quốc gia nào có khả năng giúp đỡ.
"Chúng tôi có mối quan hệ rất tốt đẹp với Trung Quốc", ông nói. "Chúng tôi là đối tác chiến lược và chúng tôi biết người Trung Quốc có thiện chí. Vì vậy, bất cứ điều gì họ có thể làm để hỗ trợ ngoại giao đều được hoan nghênh".
"Chúng tôi hy vọng với tiến triển của các cuộc đàm phán, chúng ta sẽ đạt được một kết quả tốt đẹp để Hormuz được bảo đảm an toàn và chúng ta có thể đẩy nhanh việc bình thường hóa hoạt động giao thông qua eo biển", Ngoại trưởng Iran nói thêm.
Trung Quốc có quan hệ thân thiết với Iran và cũng là khách hàng tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất của quốc gia Tây Á. Trước khi Tổng thống Mỹ lên đường thăm Trung Quốc, nhiều người dự đoán ông sẽ hối thúc Bắc Kinh gây áp lực lên Tehran để nước này chấp nhận thỏa thuận hòa bình và mở lại eo biển Hormuz.
Vài giờ trước khi ông Araghchi phát biểu, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng ông đang cạn dần kiên nhẫn với Iran. Ông cho biết đã đạt được đồng thuận trong các cuộc hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình rằng Tehran phải mở cửa trở lại eo biển Hormuz.
Ngay trước khi lãnh đạo Mỹ - Trung gặp nhau để dùng trà chiều hôm nay, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã ra một tuyên bố thẳng thắn bày tỏ thất vọng về cuộc chiến của Mỹ - Israel với Iran: "Cuộc xung đột đáng lẽ không nên xảy ra này không có lý do gì để tiếp tục".
Trên chuyến bay trở về Mỹ, ông Trump nói với các phóng viên rằng ông không "yêu cầu bất kỳ sự hỗ trợ nào" từ Trung Quốc về vấn đề Iran.
Mỹ và Israel phát động chiến dịch chống lại Iran vào ngày 28/2, kéo theo các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào Israel cũng như đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh. Iran cũng gần như phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch đối với vận chuyển dầu và năng lượng của thế giới, từ khi chiến sự bùng phát. Trong khi đó, Mỹ cũng áp phong tỏa với các cảng của Iran.
Lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4 thông qua vai trò trung gian của Pakistan. Iran ngày 10/5 chuyển cho Pakistan phản hồi của họ đối với đề xuất hòa bình của Mỹ, trọng tâm là yêu cầu kết thúc chiến sự ở mọi mặt trận, đặc biệt là Lebanon. Iran muốn được bồi thường thiệt hại do xung đột và nhấn mạnh "quyền chủ quyền" của họ đối với eo biển Hormuz. Tổng thống Trump mô tả phản hồi của Iran là "hoàn toàn không thể chấp nhận được".
Trưởng đoàn đàm phán Iran ngày 12/5 tuyên bố Mỹ phải chấp nhận kế hoạch hòa bình mới nhất của Tehran, nếu không sẽ đối mặt thất bại.
Ngày 8-4, Đài CNN đưa tin: Dữ liệu vận tải biển đang cho thấy ít hoạt động di chuyển qua eo biển Hormuz, hơn sáu giờ sau khi Mỹ và Iran thông báo đạt được thỏa thuận ngừng bắn.
"Thỏa thuận ngừng bắn là bước đi cần thiết đầu tiên, nhưng không có nghĩa là hoạt động vận tải thương mại sẽ lập tức trở lại bình thường trên các tuyến hàng hải quốc tế tại eo biển Hormuz" - ông Charlie Brown, cố vấn cấp cao chuyên theo dõi "đội tàu bóng tối" tại Tổ chức ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân (UANI) và là cựu sĩ quan Hải quân Mỹ, nhận định.
Ông Brown nói: "Các chủ tàu vẫn đang chờ hướng dẫn có thẩm quyền từ các kênh an ninh hàng hải, quốc gia treo cờ tàu, và đặc biệt là các công ty bảo hiểm rủi ro chiến tranh trước khi đưa tàu quay lại eo biển".
"Tín hiệu thực sự cần theo dõi là 'những bên tiên phong' - các tàu đầu tiên sẵn sàng thử nghiệm tuyến đường này. Nếu những chuyến quá cảnh đó diễn ra an toàn, niềm tin sẽ nhanh chóng được xây dựng, và nhóm đông hơn đang trong trạng thái chờ đợi sẽ nhanh chóng nối bước" - ông Brown bình luận.
Kể từ khi xung đột nổ ra giữa Mỹ, Israel với Iran hôm 28-2, Iran đã tấn công ít nhất 19 tàu gần eo biển Hormuz, tuyến đường nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman, theo Đài CNN.
Việc Iran gần như đóng cửa eo biển Hormuz trong gần sáu tuần qua đã làm tắc nghẽn nguồn cung dầu thô ra thế giới và đẩy giá dầu tăng vọt.
Sáng 8-4, Ngoại trưởng Iran cho biết "việc lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz sẽ được bảo đảm thông qua sự phối hợp với các lực lượng vũ trang Iran và có tính đến các hạn chế về kỹ thuật".
Hãng tin Tasnim của Iran đưa tin Iran và Oman sẽ thu phí các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn 2 tuần.
