Tàu thuyền di chuyển đông đúc tại eo biển Hormuz chưa?

Phát biểu trước cuộc họp Hội đồng Chính trị châu Âu (EPC) ở Armenia hôm nay, Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho rằng Mỹ đã cảm thấy "thất vọng" với phản ứng của các nước châu Âu trong xung đột Trung Đông. "Giới lãnh đạo châu Âu đã lắng nghe và hiểu rõ thông điệp đó", ông nói.

Lãnh đạo NATO khẳng định các nước thành viên châu Âu đang tăng cường nỗ lực để giúp châu lục đóng vai trò lớn hơn, cũng như giúp NATO trở nên mạnh mẽ hơn.

Tuyên bố được đưa ra sau khi Tổng thống Donald Trump chỉ trích một số nước NATO chưa hỗ trợ đủ cho Mỹ trong cuộc chiến với Iran. Giới chức Mỹ hôm 1/5 công bố kế hoạch rút 5.000 binh sĩ đồn trú khỏi Đức, dấu hiệu nữa cho thấy sự không hài lòng của ông Trump đối với đồng minh tại châu Âu.

Tây Ban Nha, thành viên NATO, đã tuyên bố không cho phép sử dụng các căn cứ trên lãnh thổ nước này cho chiến dịch tấn công Iran. Dù vậy, ông Rutte cho biết những nước như Montenegro, Croatia, Romania, Bồ Đào Nha, Hy Lạp, Italy, Anh, Pháp và Đức đang đáp ứng đề nghị của Mỹ về sử dụng căn cứ và cung cấp hỗ trợ hậu cần.

"Họ đang đảm bảo rằng tất cả thỏa thuận song phương về căn cứ quân sự đều được thực hiện", Tổng thư ký NATO cho biết.

Ông Rutte thêm rằng ngày càng nhiều quốc gia châu Âu bố trí phương tiện như tàu quét mìn gần eo biển Hormuz để chuẩn bị cho "giai đoạn tiếp theo". Một số nước cũng sẵn sàng tham gia sứ mệnh đảm bảo tự do hàng hải ở eo biển Hormuz sau khi xung đột kết thúc.

Cũng tại sự kiện, đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Kaja Kallas cho rằng động thái rút binh sĩ Mỹ khỏi châu Âu đã được đề cập trong thời gian dài, nhưng khẳng định thời điểm Washington công bố quyết định "vẫn gây bất ngờ".

"Tôi nghĩ điều đó cho thấy chúng ta cần củng cố trụ cột châu Âu trong NATO và làm nhiều hơn nữa", bà Kallas nói, nhấn mạnh rằng binh sĩ Mỹ triển khai ở châu Âu không chỉ nhằm bảo vệ châu lục này mà còn cả những lợi ích của Washington.

Các nước châu Âu đang tăng cường chi tiêu quốc phòng do lo ngại về nguy cơ xung đột Ukraine lan rộng và cam kết của Mỹ đối với NATO.

"Châu Âu cần tự nắm lấy vận mệnh bản thân, tăng chi tiêu quốc phòng, an ninh và xây dựng các giải pháp chung của riêng mình", Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tuyên bố.

Chủ tịch Uỷ ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen cũng cho rằng châu lục phải tăng cường năng lực quân sự để có thể tự bảo vệ bản thân.

Tin Gốc: Vnexpress

Trong một bức thư gửi Đại sứ Ukraine Vasyl Bodnar, ông Kaminski liên kết quyết định của mình với "các hành động và tuyên bố của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, lại được tất cả các cựu tổng thống Ukraine và đại đa số giới chính trị Ukraine ủng hộ".

Ông Kaminski, thành viên của đảng Liên minh Dân chủ châu Âu (UPA) theo khuynh hướng tự do-bảo thủ, cho hay sẽ trả lại 2 huân chương do quan điểm của Ukraine về các vấn đề lịch sử. Ông đã được Kyiv trao tặng các huy chương này để ghi nhận đóng góp của ông trong nỗ lực gia nhập Liên minh châu Âu của Ukraine.

"Tôi đã nhận những huân chương này như một biểu hiện của các giá trị chung nhằm củng cố mối quan hệ giữa Ba Lan và Ukraine. Ngày nay, tôi không thể giữ lại, vì những quan chức cấp cao nhất của Ukraine và một phần đáng kể giới tinh hoa chính trị của nước này vẫn chưa thể lên án những kẻ gây ra vụ thảm sát Volyn và những vụ giết người hàng loạt đối với công dân Ba Lan", ông Kaminski viết trong thư.

Quyết định của ông Kaminski được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang sau khi Tổng thống Zelensky đặt tên một đơn vị quân đội theo tên Quân Kháng chiến Ukraine (UPA), một tổ chức thời Thế chiến 2 mà Ba Lan lên án vì tiến hành vụ thảm sát Volyn, theo trang tin The Kyiv Independent.

Việc ông Zelensky đặt tên một đơn vị quân đội theo tên UPA đã gây ra sự phản đối rộng rãi ở Ba Lan. Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki hôm 19.6 tước bỏ Huân chương Đại bàng Trắng đã được trao tặng cho ông Zelensky. Đây là huân chương nhà nước cao nhất của Ba Lan.

Đáp lại, một số quan chức Ukraine đương nhiệm và cựu quan chức, bao gồm cả các cựu tổng thống, đã trả lại các huân chương nhà nước do Ba Lan trao tặng.

Cuộc tranh cãi mới nhất đánh dấu một trong những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất giữa hai nước láng giềng trong nhiều năm, bắt nguồn từ những quan điểm khác nhau về UPA.

Trong khi Ukraine nhấn mạnh di sản của UPA trong việc chống lại sự kiểm soát của Moscow, thì ở Ba Lan, nhóm này được xem là thủ phạm gây ra nhiều vụ thảm sát mà Warsaw cho là diệt chủng ở Volyn năm 1943-1945, khi khu vực này bị Đức Quốc xã chiếm đóng. Volyn hiện nay là miền tây Ukraine.

Kyiv cho rằng hàng ngàn người Ukraine đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công trả đũa. Vụ thảm sát Volyn vẫn là một trong những chương đau thương nhất trong lịch sử quan hệ Ba Lan - Ukraine, theo The Kyiv Independent.

Tin Gốc: Thanh Niên

Giới chức Mỹ và Iran ngày 17/6 cùng xác nhận Tổng thống hai nước đã ký thỏa thuận hướng đến chấm dứt chiến sự đã kéo dài gần 4 tháng qua. Theo bản ghi nhớ được hai bên công bố, ngay sau khi ký kết, Bộ Tài chính Mỹ sẽ cấp lệnh miễn trừ, cho phép Iran nối lại hoạt động xuất khẩu dầu và nhiên liệu.

Đây được cho là một cú hích lớn đối với ngành công nghiệp dầu mỏ của Iran, mở ra cơ hội khôi phục huyết mạch kinh tế cho nước này, đồng thời tạo ra nguồn doanh thu có thể lên tới hơn 60 tỷ USD mỗi năm.

Theo Wall Street Journal, việc Mỹ cam kết cho phép Iran bán dầu đã giúp tháo gỡ phần cốt lõi trong các lệnh trừng phạt được Washington thiết lập hơn một thập kỷ trước nhằm cô lập và dập tắt tham vọng hạt nhân của Tehran. Động thái trên sẽ mang lại cơ hội để các khách hàng lớn tiếp tục mua dầu Iran mà không cần lo ngại về lệnh trừng phạt của Mỹ. Trước xung đột, Iran sản xuất 4% sản lượng dầu thô toàn cầu.

Trong hơn một thập kỷ chịu lệnh trừng phạt của Mỹ, Iran chỉ có thể xuất khẩu dầu qua "đội tàu bóng tối" và thường phải chiết khấu mạnh so với giá thế giới.

Cánh cửa cơ hội

"Bản ghi nhớ chưa chắc đã mở toang mọi cánh cửa cho nền kinh tế Iran. Tuy nhiên, Iran có thể tạo ra nguồn thu đáng kể và nhiều khả năng sẽ tiếp cận được nguồn tiền đó", Richard Nephew, cựu quan chức cấp cao phụ trách các lệnh trừng phạt của Mỹ hiện làm việc tại Đại học Columbia, nhận xét. Ông ước tính Iran có khả năng thu về 8 tỷ USD trong hai tháng đầu thực hiện thỏa thuận.

Những quyền lợi ngành dầu mỏ Iran nhận được cho thấy áp lực mà chính quyền Tổng thống Donald Trump đã đối mặt để đạt được thỏa thuận. Thỏa thuận này, trong đó có cả khoản tái thiết tiềm năng trị giá 300 tỷ USD, được nhìn nhận như một cú đặt cược của Washington với hy vọng rằng nguồn lợi về tài chính sẽ khiến Tehran giảm đi khuynh hướng gây bất ổn.

Tuy nhiên, mối lo ngại đặt ra là nguồn thu nhập mới từ dầu mỏ sẽ giúp chính quyền Iran tái thiết quân đội và củng cố hơn nữa vị thế của mình ở khu vực.

"Rủi ro là bạn đang tiếp sức cho chính quyền Iran bằng một lượng tiền mặt lớn", Michael Singh, cựu giám đốc cấp cao phụ trách Trung Đông thuộc Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ dưới thời chính quyền George W. Bush, nhận định. "Hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm hay thậm chí chế tạo tên lửa, máy bay không người lái (UAV) nhìn chung vẫn còn rẻ. Việc điều hành đất nước ổn thỏa mới là thứ thực sự ngốn tiền của Iran".

Một quan chức cấp cao Mỹ hôm 16/6 cho biết dù Iran trước mắt sẽ được nới lỏng trừng phạt để xuất khẩu dầu mỏ, việc duy trì biện pháp này còn phụ thuộc liệu Tehran có đáp ứng các yêu cầu từ Washington về hoạt động hạt nhân và mở cửa eo biển Hormuz không.

Phần lớn doanh thu từ dầu mỏ mà Iran tích lũy qua nhiều năm đã bị đóng băng ở nước ngoài do các lệnh trừng phạt tài chính. Tehran từng lách luật để tiếp cận một phần nguồn tiền trên qua các kênh ngân hàng phức tạp, thường chạy qua những quốc gia vùng Vịnh hoặc sử dụng tiền điện tử. Tuy nhiên, các giao dịch rất rườm rà, chậm chạp, thiếu ổn định và Tehran trong đa số trường hợp đành phải chấp nhận để tiền nằm lại ở nước ngoài.

Nhưng giờ đây, mọi chuyện có thể sẽ thay đổi. Theo thỏa thuận, Mỹ hứa mở lại các kết nối ngân hàng để cho phép Iran mang doanh thu bán dầu về nước.

Các nhà trung gian Arab nhận định thỏa thuận hòa bình mới nhất là một thắng lợi rõ ràng cho Iran. Nó cũng biến Iran thành một đối thủ cạnh tranh mới không còn bị ràng buộc trên thị trường dầu mỏ toàn cầu, trong bối cảnh giới phân tích dự báo việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz có thể dẫn đến tình trạng dư thừa dầu vào năm tới. Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), quốc gia vừa rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) gần đây, đã tuyên bố sẽ tăng sản lượng.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) hôm 17/6 cho rằng việc các bên đạt thỏa thuận lâu dài cho xung đột ở Trung Đông sẽ giúp nguồn cung dầu toàn cầu tăng khoảng 8 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2027, vượt xa mức phục hồi nhu cầu dầu toàn cầu là 2 triệu thùng/ngày.

Chiến dịch phong tỏa cảng biển mà Mỹ thực thi từ tháng 4 đã khiến Iran phải cắt giảm mạnh lượng dầu thô xuất khẩu từ khoảng 1,1 triệu thùng/ngày trong tháng 3 xuống còn 65.000 thùng/ngày vào tháng 5, theo số liệu từ tổ chức phi lợi nhuận Hiệp hội Chống Hạt nhân Iran (UANI).

Khi các kho chứa dầu đều đã đầy, Iran phải giảm khai thác tại một số giếng dầu, khiến sản lượng dầu thô giảm 1/3, xuống còn 2,3 triệu thùng/ngày vào tháng 5 so với mức khoảng 3,5 triệu thùng/ngày trước xung đột, theo IEA. Lượng dầu không xuất khẩu được Iran giữ lại để tiêu thụ trong nước.

Dù lệnh phong tỏa hàng hải của Mỹ trên danh nghĩa vẫn có hiệu lực vào ngày 16/6, các dấu hiệu nới lỏng đã xuất hiện. Ba tàu chở dầu mang theo hơn 5 triệu thùng dầu thô Iran đã rời cảng Chabahar và vượt qua vạch phong tỏa do Mỹ thiết lập, theo số liệu từ UANI và dữ liệu theo dõi tàu biển từ MarineTraffic.

Động thái trên đánh dấu lần vượt biển đầu tiên của các tàu dầu Iran kể từ khi Mỹ bắt đầu chiến dịch phong tỏa hồi tháng 4, dấu hiệu sớm cho thấy làn sóng xuất khẩu rầm rộ sắp diễn ra.

"Thời điểm này rất đáng chú ý", Claire Jungman, giám đốc phụ trách rủi ro hàng hải và tình báo tại Vortexa, công ty chuyên theo dõi tàu thuyền và thị trường năng lượng, trụ sở tại London, Anh, nhận xét, đồng thời cho biết thêm rằng 3 con tàu dường như đang vào vị trí để đón đầu một thỏa thuận tiềm năng. Cả ba đều đã rời vịnh Oman vào ngày 17/6 và luôn bật thiết bị định vị.

Về lâu dài, khả năng Iran tái hội nhập hoàn toàn vào thị trường dầu mỏ toàn cầu còn phụ thuộc vào việc các lệnh miễn trừ hiện nay có chuyển thành chính sách dỡ bỏ trừng phạt vĩnh viễn hay không. Theo biên bản ghi nhớ, điều này đòi hỏi hai bên phải đạt được một thỏa thuận sâu rộng hơn về hoạt động hạt nhân của Tehran.

Thách thức

Thực tế, thị trường từng có một đợt vận hành thử nghiệm khi ngành dầu mỏ Iran được tự do hoạt động hồi tháng 3. Thời điểm đó, chính quyền Trump đã cấp lệnh miễn trừ trừng phạt trong 30 ngày cho dầu Iran ngay cả khi vẫn duy trì chiến dịch tấn công, nhằm giữ cho giá xăng dầu không tăng vọt.

Theo UANI, với lệnh miễn trừ của Mỹ khi đó, Ấn Độ đã mua một lô khoảng 2 triệu thùng dầu vào tháng 4, trong khi Trung Quốc vẫn thu mua tới 80% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Ngược lại, những khách hàng khác vẫn rất e dè, do lo ngại tác động từ lệnh trừng phạt của Mỹ.

"Ban đầu có lẽ họ sẽ còn đôi chút e ngại, nhưng nếu sau 60 ngày, chúng ta thấy một cam kết chắc chắn giúp dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt, tôi nghĩ khách hàng ở châu Á và châu Âu sẽ bắt đầu quay lại với dầu thô Iran mà không gặp phải trở ngại nào", Naveen Das, chuyên gia phân tích dầu thô tại công ty cung cấp dữ liệu Kpler, nhận định.

Khi có thêm nhiều người mua sẵn lòng giao dịch, Iran sẽ thu được lợi nhuận cao hơn trên mỗi thùng dầu bán ra. Điều này có thể thúc đẩy dòng vốn đầu tư nhằm tăng sản lượng, từ đó đưa một lượng cung lớn vào thị trường toàn cầu.

Chi phí sản xuất dầu thô của Iran tương đối thấp, chỉ ở mức 10 đến 30 USD một thùng. Trong khi đó, giá hòa vốn của dầu đá phiến Mỹ dao động từ 60 đến 70 USD một thùng.

Nếu cơ sở hạ tầng được khôi phục và các tuyến xuất khẩu mở cửa trở lại, Iran có thể khôi phục sản lượng đã mất một cách nhanh chóng, Bridget Payne, người đứng đầu bộ phận dự báo dầu khí tại Oxford Economics, cho hay. Dù vậy, việc tăng sản lượng lên mức cao hơn hẳn so với trước xung đột sẽ mất nhiều thời gian hơn.

Bà ước tính Iran có thể tăng thêm khoảng một triệu thùng mỗi ngày so với mức trước xung đột trong vòng hai đến ba năm, nếu các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ hoàn toàn trong dài hạn. Tuy nhiên, điều đó đòi hỏi phải có vốn nước ngoài, công nghệ cùng những dịch vụ mỏ dầu nhằm phục vụ cho quá trình tìm kiếm, khai thác, vận hành và quản lý.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết thỏa thuận với Mỹ sẽ mang lại nhiều lợi ích kinh tế, song lưu ý rằng Tehran sẽ không dựa hoàn toàn vào những nguồn lợi đó để đáp ứng mọi nhu cầu của đất nước.

"Chúng ta từng nhìn thấy những lời họ hứa suông, những lần thất hứa và việc đơn phương xé bỏ các thỏa thuận", Press TV dẫn lời ông nói.

Một số nhà quan sát Iran lại phản đối thời điểm công bố thỏa thuận vì trùng vào ngày sinh nhật của Tổng thống Trump. Nhắc lại vụ hạ sát cố lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, nhà báo bảo thủ Parisa Nasr viết trên mạng xã hội X: "Phải chăng việc tặng quà sinh nhật cho người đã khiến lãnh tụ của chúng ta thiệt mạng nằm trong những điều khoản thỏa thuận ngầm?".

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của nước này đã thông qua thỏa thuận để "kiểm chứng qua thực tế xem Mỹ có thực lòng tôn trọng quyền lợi của nhân dân Iran hay không".

Tin Gốc: Vnexpress