Ăn uống không chỉ cung cấp năng lượng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đường ruột, hệ miễn dịch và nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính. Theo các chuyên gia Hàn Quốc, việc tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn có thể khiến cơ thể tiếp nhận nhiều chất không có lợi, gây tác động lâu dài đến sức khỏe.
Theo Hãng tin Yonhap, giáo sư danh dự Eom Yung Ui của Đại học Y Seoul cho biết phần lớn lượng calo của người dân đô thị hiện nay đến từ thực phẩm chế biến sẵn. Bên cạnh sự tiện lợi, các loại thực phẩm này còn chứa nhiều chất phụ gia, chất bảo quản và hợp chất tổng hợp mà thực phẩm tự nhiên không có.
Theo giáo sư Eom, niêm mạc ruột là “hàng rào” giúp ngăn các chất có hại xâm nhập vào máu và đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của hệ miễn dịch.
Tuy nhiên, thực phẩm siêu chế biến, thực phẩm dễ gây dị ứng hoặc chứa nhiều phụ gia có thể làm hàng rào này bị viêm và tăng tính thấm. Khi đó, các chất không mong muốn dễ đi vào máu, gây phản ứng viêm kéo dài.
Ban đầu người bệnh có thể bị đầy bụng, khó tiêu hoặc nổi mẩn. Về lâu dài, tình trạng này được cho là có liên quan đến béo phì, đái tháo đường type 2, viêm khớp dạng thấp, trầm cảm, thậm chí sa sút trí tuệ.
Một trong những tác nhân được nhắc đến là lipopolysaccharide (LPS) – thành phần của vi khuẩn Gram âm. Bình thường, LPS chỉ tồn tại trong lòng ruột, nhưng khi hàng rào bảo vệ bị tổn thương, chất này có thể đi vào máu và kích hoạt phản ứng viêm trên toàn cơ thể.
Giáo sư Eom cũng lưu ý nguy cơ trên bàn ăn không chỉ đến từ chất bảo quản mà còn từ thịt chế biến như xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói.
Từ năm 2015, Cơ quan Nghiên cứu ung thư quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã xếp thịt chế biến vào nhóm có đủ bằng chứng gây ung thư ở người. Theo các nghiên cứu, ăn khoảng 50g thịt chế biến mỗi ngày có thể làm tăng khoảng 18% nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Chuyên gia khuyến cáo người tiêu dùng nên đọc kỹ nhãn thực phẩm và hạn chế các sản phẩm chứa quá nhiều phụ gia. Danh sách thành phần càng dài thường cho thấy thực phẩm được chế biến càng sâu.
Ông cũng cho rằng khi lựa chọn thực phẩm, không nên chỉ nhìn vào lượng calo hay chỉ số đường huyết (GI). Thay vào đó, cần quan tâm đến mức độ chế biến và tải lượng đường huyết (GL), bởi đây là những yếu tố ảnh hưởng nhiều hơn đến đường huyết, cảm giác no và nguy cơ tăng cân.
Theo giáo sư Eom, ưu tiên thực phẩm tươi, ít qua chế biến không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn góp phần bảo vệ đường ruột, duy trì hệ miễn dịch và giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính.
Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc có triệu chứng nghi ngờ, nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và cân nhắc tầm soát sớm hơn, thay vì chỉ “chờ đến tuổi”, theo Verywell Health (Mỹ).
Theo bác sĩ Richard Goldberg, giáo sư danh dự tại Viện Ung thư Đại học West Virginia (Mỹ), xét nghiệm di truyền là một trong những cách giúp xác định một người có mang các đột biến gien làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng hay không.
Ông cho biết nhóm có nguy cơ cao nhất là những người mắc các hội chứng ung thư di truyền, điển hình như hội chứng Lynch. Một số hội chứng khác cũng làm tăng nguy cơ hình thành nhiều polyp đại trực tràng, chẳng hạn đa polyp tuyến gia đình (FAP).
Tiền sử gia đình cũng là một yếu tố rất quan trọng. Những người có cha mẹ, anh chị em ruột từng mắc ung thư đại trực tràng có nguy cơ cao hơn mức trung bình, đặc biệt nếu người thân được chẩn đoán khi còn trẻ. Trong trường hợp này, bác sĩ Goldberg khuyến nghị nên bắt đầu tầm soát sớm hơn khoảng 10 năm so với tuổi mà người thân trẻ nhất trong gia đình được chẩn đoán mắc bệnh.
Bên cạnh đó, tình trạng viêm mạn tính ở đại tràng và trực tràng cũng có thể làm tăng nguy cơ ung thư. Những người mắc bệnh Crohn hoặc viêm loét đại tràng, đặc biệt khi bệnh kéo dài nhiều năm hoặc kiểm soát điều trị chưa tốt, cũng thuộc nhóm cần theo dõi chặt chẽ.
Một trong những dấu hiệu đáng chú ý là sụt cân không chủ ý. Theo bác sĩ Liudmila Schafer, làm việc tại Đại học Arkansas (Mỹ), ung thư có thể kích hoạt hệ miễn dịch giải phóng các chất gây viêm vào máu, làm tăng tốc quá trình mất mỡ và khối cơ, dẫn đến sụt cân.
Ngoài ra, đi ngoài ra máu ở bất kỳ độ tuổi nào cũng là dấu hiệu cần được kiểm tra, vì khối u trong ruột có thể làm tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa.
Một biểu hiện khác là phân nhỏ, dẹt như bút chì, có thể xảy ra khi khối u làm hẹp lòng đại tràng, khiến phân không thể đi qua với hình dạng bình thường.
Các triệu chứng khác gồm đau bụng, buồn nôn, nôn. Theo bác sĩ Schafer, khối u có thể gây tắc nghẽn đường tiêu hóa, khiến thức ăn không thể di chuyển bình thường và bị ứ lại.
Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân ung thư đại trực tràng không có triệu chứng cho đến khi bệnh đã tiến triển. Điều này đặc biệt đúng với các khối u nằm ở đại tràng phải, nơi phân còn ở dạng lỏng nên khối u thường không gây tắc nghẽn cho đến khi phát triển lớn. Do đó, không nên hoàn toàn dựa vào “dấu hiệu bệnh” mới quan tâm tới sức khỏe đại trực tràng.
Bệnh nhân được chủ cơ sở phun xăm đưa đến Bệnh viện Đa khoa khu vực Hồng Ngự cấp cứu hôm 25/5.
Bác sĩ CK1 Lê Thị Ngọc Bích, cho biết bệnh nhân bị sốc phản vệ nguy kịch (độ III), được xử trí cấp cứu, truyền dịch, thở máy. Sau hai giờ, bệnh nhân tỉnh táo, hồng hào, cai máy thở, vùng gây tê ở lưng giảm sưng đỏ.
Sốc phản vệ là biến chứng y khoa nguy hiểm sau khi cơ thể tiếp xúc với các dị nguyên, còn gọi là chất lạ thường có trong thuốc, thực phẩm. Bác sĩ xác định thanh niên này phản vệ với thuốc gây tê.
Bác sĩ khuyến cáo người có dấu hiệu bất thường như khó thở, tím tái, co giật, nghi do sốc phản vệ, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất. Nếu không được xử lý sớm, người bệnh có thể tử vong do suy hô hấp hoặc ngừng tuần hoàn.
ThS.BS Trần Ngọc Thanh, Phó viện trưởng danh dự Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế (IMT), cố vấn chuyên môn cao cấp Phòng khám Safe and Sound, cho biết điểm chung của đột quỵ và nhồi máu cơ tim là đều bắt nguồn từ tổn thương mạch máu và có thể xảy ra đột ngột, không báo trước.
"Mạch máu có thể bị tổn thương âm thầm trong thời gian dài mà không có triệu chứng rõ ràng, đến khi xảy ra biến cố như đột quỵ hay nhồi máu cơ tim thì thường bất ngờ và nguy hiểm", bác sĩ nói.
Hai bệnh này thuộc nhóm nguyên nhân tử vong hàng đầu. Tại Việt Nam, mỗi năm ghi nhận hàng trăm nghìn ca nhồi máu cơ tim, trong khi đột quỵ cũng dẫn đầu về tỷ lệ tử vong và để lại nhiều di chứng. Xu hướng trẻ hóa ngày càng rõ khi số ca ở nhóm 30-40 tuổi gia tăng.
Với nhồi máu cơ tim, người bệnh đối mặt tình trạng hoại tử cơ tim do thiếu máu cục bộ, với các dấu hiệu như đau thắt ngực dữ dội, vã mồ hôi, khó thở, hồi hộp, buồn nôn, thậm chí ngất xỉu. Trong khi đó, đột quỵ, hay tai biến mạch máu não, là các khiếm khuyết thần kinh xảy ra đột ngột. Khoảng 85% ca do nhồi máu não (tắc mạch) và 15% do xuất huyết não (vỡ mạch). Bệnh nhân có thể liệt mặt, yếu tay chân, nói khó hoặc không hiểu lời nói.
Bác sĩ Thanh nhấn mạnh, mạch máu bị tổn thương thường liên quan chặt chẽ đến tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và đường huyết. Không chỉ não và tim, hệ mạch máu nhỏ ở nhiều cơ quan khác cũng bị ảnh hưởng. Tổn thương tại não có thể gây thiếu máu não, liệt; tại mắt dẫn đến giảm thị lực; tại tim gây suy tim; tại thận có thể dẫn đến suy thận mạn.
Theo chuyên gia, nguyên nhân phổ biến khiến mạch máu xuống cấp sớm là chế độ ăn nhiều đường, chất béo và lối sống căng thẳng kéo dài. Thói quen sử dụng đồ uống nhiều đường, thức ăn nhanh từ khi còn nhỏ khiến mỡ và đường tích tụ, làm tổn thương thành mạch.
Cùng với đó, stress kéo dài làm gia tăng các chất oxy hóa, trực tiếp gây hại mạch máu và tế bào. Kết hợp thêm sự lười vận động thể lực và các yếu tố di truyền khó thay đổi, mạch máu càng nhanh chóng bị tàn phá.
Bác sĩ cho rằng không có giải pháp "nhanh chóng" như uống một viên thuốc hay thực phẩm chức năng có thể ngăn ngừa đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Cốt lõi vẫn là kiểm soát các yếu tố nguy cơ như huyết áp, đường huyết, mỡ máu nhằm hạn chế xơ vữa, hẹp và vỡ thành mạch. Chỉ số khối cơ thể (BMI) cần duy trì dưới 25, lý tưởng từ 20 đến 22, đồng thời chú trọng sức khỏe tinh thần và kiểm soát căng thẳng.
Song song đó, lối sống đóng vai trò quyết định. Chế độ ăn cần giảm muối, đường, chất béo; hạn chế đồ uống ngọt và thực phẩm chế biến sẵn. Duy trì vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và quản lý stress giúp ổn định các chỉ số cơ thể, giảm nguy cơ biến cố tim mạch mà chưa cần dùng thuốc.
Để giảm bớt việc đo lường thủ công phức tạp, y khoa đang ứng dụng các thiết bị nhỏ gọn như đồng hồ, nhẫn thông minh. Trí tuệ nhân tạo (AI) tích hợp giúp theo dõi chỉ số liên tục và tự động cảnh báo nguy cơ để người dùng kịp thời liên hệ y tế.
