Barry Minkow bắt đầu kinh doanh năm 1982, khi mới 15 tuổi. Tại gara của cha mẹ ở Reseda, Los Angeles, cậu thiếu niên khởi nghiệp dịch vụ giặt thảm, đặt tên công ty là ZZZZ Best, có ba nhân viên và bốn chiếc điện thoại.
Ban đầu, Barry phải vật lộn để trang trải các chi phí cơ bản. Đối mặt với tình trạng thiếu vốn hoạt động, Barry xoay xở tiền bằng cách gian lận séc, ăn cắp và bán đồ trang sức của bà, dàn dựng các vụ đột nhập vào văn phòng của mình và thực hiện các khoản tính phí thẻ tín dụng gian lận.
Khoảng năm 1985, khi ZZZZ Best cần thêm vốn, Barry bắt đầu đẩy mạnh mảng phục hồi các tòa nhà bị hư hại do hỏa hoạn hoặc ngập nước, thường liên quan đến các hợp đồng bảo hiểm. Những hợp đồng này có giá trị lớn hơn nhiều so với dịch vụ giặt thảm.
Đây là bước ngoặt của ZZZZ Best.
Hợp đồng giả, doanh thu ảo
Trên sổ sách, mảng phục hồi nhanh chóng trở thành nguồn doanh thu chủ yếu của ZZZZ Best. Trong 9 tháng đầu năm tài chính, ZZZZ Best báo cáo doanh thu 33,3 triệu USD, trong đó 89% đến từ hoạt động phục hồi.
Tuy nhiên, ngay từ giai đoạn đầu, nhiều dự án tạo ra những khoản doanh thu lớn không tồn tại như những gì ZZZZ Best tuyên bố. Các hợp đồng phục hồi đã được làm giả qua một mạng lưới gian dối.
Một mắt xích quan trọng là người bạn của Barry – Thomas Padgett, cựu nhân viên thẩm định ôtô tại Travelers Insurance. Sau khi rời công ty bảo hiểm, Padgett điều hành Interstate Appraisal Services. Công ty này được giới thiệu như một đơn vị thẩm định thiệt hại tài sản, đại diện cho các công ty bảo hiểm tài trợ cho hoạt động phục hồi.
Theo cáo trạng, Padgett phân phối các công việc phục hồi cho ZZZZ Best thông qua Interstate Appraisal Services. Công ty này được sử dụng để tạo ra nguồn gốc có vẻ hợp pháp cho các hợp đồng phục hồi trị giá hàng triệu USD giả mạo được trao cho ZZZZ Best.
Các hợp đồng phục hồi giả tạo ra doanh thu và lợi nhuận trên giấy. Những con số đó giúp ZZZZ Best trông giống một công ty đang tăng trưởng thần tốc.
Padgett thừa nhận đã sử dụng các báo cáo doanh thu và tài liệu thuế sai lệch để giúp ZZZZ Best tiếp cận khoảng 11 triệu USD tiền vay và thư tín dụng. Anh ta cũng thừa nhận vai trò trong kế hoạch giúp công ty huy động khoảng 15 triệu USD thông qua một đợt phát hành cổ phiếu dựa trên các tài liệu gian dối.
Khi ZZZZ Best dần phát triển, Barry mở rộng mạng lưới kinh doanh, đầu tư vào quảng cáo truyền hình và xây dựng hình ảnh một doanh nhân trẻ thành đạt. Barry xuất hiện trong các quảng cáo của chính công ty, trở thành gương mặt đại diện cho câu chuyện về một cậu bé khởi nghiệp từ gara của cha mẹ.
Barry không làm giả toàn bộ công ty. ZZZZ Best vẫn làm dịch vụ giặt thảm, có nhân viên, khách hàng, văn phòng và quảng cáo truyền hình. Chính phần hoạt động có thật này tạo ra lớp vỏ hợp pháp cho những gì không có thật.
‘Thần đồng’ bước lên Phố Wall
Tháng 1/1986, ZZZZ Best bước sang giai đoạn mới khi sáp nhập với Morningstar Investments, công ty thăm dò khoáng sản ở Utah đã ngừng hoạt động nhưng vẫn là công ty đại chúng. Nhờ đó, ZZZZ Best trở thành doanh nghiệp có cổ phiếu giao dịch công khai.
Giá cổ phiếu ZZZZ Best tăng mạnh khi công ty được giới thiệu như một doanh nghiệp đang phát triển nhanh. Đầu 1987, cổ phiếu ZZZZ Best từng đạt mức 18,375 USD. Barry khi đó mới ngoài 20 tuổi nhưng đã có giá trị cổ phần trong ZZZZ Best được tính bằng hàng chục, thậm chí hơn 100 triệu USD trên giấy. Giá trị thị trường của công ty từng vượt 200 triệu USD.
Nhưng để duy trì câu chuyện ấy, ZZZZ Best phải tiếp tục tăng trưởng.
Năm 1987, ZZZZ Best chuẩn bị chi 25 triệu USD để mua Flagship Services, công ty vận hành KeyServe Group – đơn vị vệ sinh thảm theo hợp đồng với nhà bán lẻ Sears. Đúng lúc đó, những dấu hiệu bất thường bắt đầu thu hút sự chú ý.
Những khoản phí bất thường
Los Angeles Times điều tra các khoản phí thẻ tín dụng mà ZZZZ Best tính cho khách hàng. Một số khách hàng cho biết họ bị tính phí cao hơn rất nhiều so với giá trị dịch vụ thực tế. Một người sử dụng dịch vụ giặt thảm trị giá 75 USD nhưng bị tính tổng cộng hơn 3.000 USD vào hai thẻ tín dụng. Người khác nói chỉ sử dụng dịch vụ trị giá 100 USD nhưng bị tính 1.790 USD vào thẻ Visa.
Ngày 22/5/1987, Los Angeles Times đăng bài điều tra, cho biết ZZZZ Best đã ghi nhận 72.000 USD các khoản tính phí thẻ tín dụng giả trong giai đoạn từ tháng 11/1984 đến tháng 3/1985.
Bài báo khiến cổ phiếu ZZZZ Best lao dốc. Chỉ vài ngày sau, giá cổ phiếu giảm từ 15,375 USD xuống 6,75 USD. Ngày 1/6/1987, ngân hàng đầu tư Drexel Burnham Lambert rút khỏi kế hoạch huy động 25 triệu USD để tài trợ cho thương vụ ZZZZ Best mua Flagship Services. Công ty kiểm toán Ernst & Whinney cũng rút khỏi vị trí kiểm toán viên.
Bài điều tra của Los Angeles Times khiến những tuyên bố về hoạt động kinh doanh của ZZZZ Best bị soi xét kỹ hơn. Các nhà đầu tư đặt câu hỏi về những dự án phục hồi trị giá hàng triệu USD – nguồn tạo ra phần lớn doanh thu được báo cáo của ZZZZ Best – có thực sự tồn tại hay không.
Khi hoạt động của công ty bị kiểm tra sâu hơn, những dấu hiệu gian lận dần lộ ra.
Đế chế sụp đổ
Ngày 2/7/1987, Barry nói với luật sư rằng đã từ chức vì “lý do sức khỏe”. Bốn ngày sau, ZZZZ Best thông báo sẽ nộp đơn xin bảo hộ phá sản và cho biết có dấu hiệu gian lận trong mảng phục hồi bảo hiểm.
Giá cổ phiếu từng đạt 18,375 USD rơi xuống còn 75 cent vào ngày công ty nộp đơn phá sản.
Tháng 12/1988, bồi thẩm đoàn liên bang kết luận Barry phạm 57 tội danh liên quan đến gian lận.
Công tố viên cho rằng Barry đã sử dụng những khoản doanh thu ảo để biến ZZZZ Best thành một doanh nghiệp có vẻ đang phát triển mạnh. Công ty báo cáo doanh thu hàng chục triệu USD từ các dự án phục hồi công trình, trong khi phần lớn dự án đó không tồn tại.
Tháng 3/1989, Barry bị tuyên 25 năm tù và được yêu cầu bồi thường 26 triệu USD cho các nhà đầu tư trong ZZZZ Best.
Trở lại sau song sắt
Sau khi được trả tự do sớm vào năm 1995, Barry tuyên bố đã hoàn lương, trở thành mục sư và thành lập Fraud Discovery Institute, công ty chuyên điều tra gian lận.
Nhưng năm 2009, Barry lại bị cáo buộc thao túng cổ phiếu của công ty xây dựng nhà ở Lennar bằng cách công bố những thông tin sai lệch về công ty này sau khi đã bán khống cổ phiếu.
Barry nhận tội và bị tuyên 5 năm tù, đồng thời phải bồi thường hơn 583 triệu USD vào năm 2011.
Khi đang thụ án, Barry tiếp tục nhận tội biển thủ hơn 3 triệu USD từ nhà thờ và các tín đồ, trong đó có việc giả mạo chữ ký, sử dụng tiền quyên góp cho mục đích cá nhân và lừa một người đàn ông quyên 75.000 USD cho một bệnh viện không tồn tại ở Sudan.
Năm 2014, Barry bị tuyên thêm 5 năm tù và phải bồi thường 3,4 triệu USD.
Barry được thả vào ngày 6/6/2019. Câu chuyện về “thần đồng kinh doanh” tai tiếng này được dựng thành phim Con Man (2018) và loạt phim tài liệu King of the Con (2022).
Ông Nguyễn Thiện Nhân (63 tuổi, Chủ tịch HĐQT Công ty CP vốn Thái Thịnh) vừa bị Viện Kiểm sát nhân dân tối cao truy tố với cáo buộc tổ chức, chỉ đạo các hành vi liên quan đến những khoản vay gây thiệt hại hơn 3.153 tỉ đồng cho Ngân hàng Đông Á.
Ông Nhân bỏ trốn trước khi bị khởi tố và hiện đang bị truy nã.
Một người nữa cũng đang bỏ trốn bị viện kiểm sát truy tố là Nguyễn Ngọc Minh (Tổng giám đốc Công ty CP vốn Thái Thịnh Đà Lạt).
Còn vợ ông Nhân là Nguyễn Thanh Thủy (Chủ tịch HĐQT Công ty CP Lê Minh MC) và Nguyễn Đắc Hiệp (Chủ tịch HĐQT Công ty Lâm Viên) cùng bị truy tố về tội vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng.
Theo cáo trạng, ông Nguyễn Thiện Nhân từng ký hợp đồng hợp tác đầu tư với hai công ty nước ngoài là Vinaland Espero Limited (VNL) và Vietnam Infrastructure Holding Limited (VIHL).
Theo thỏa thuận, hai đối tác nước ngoài tài trợ cho TTC 100 triệu USD để mua cổ phần, góp vốn vào các doanh nghiệp mục tiêu. Đổi lại, doanh nghiệp phải hoàn trả đầy đủ số tiền này cùng các khoản lãi, phí theo cam kết.
Để thực hiện thương vụ, Ngân hàng Đông Á do ông Trần Phương Bình điều hành đứng ra bảo đảm khả năng hoàn trả khoản tiền 100 triệu USD trong trường hợp TTC mất khả năng thanh toán.
Ngân hàng Đông Á đã giải ngân toàn bộ 100 triệu USD, tương đương hơn 1.600 tỉ đồng, cho TTC sử dụng.
Tuy nhiên đến khi VNL và VIHL yêu cầu hoàn trả vốn, TTC không còn khả năng thu xếp nguồn tiền, cáo trạng nêu.
Đây được xem là điểm khởi đầu của chuỗi giao dịch tín dụng kéo dài nhiều năm sau đó.
Theo cáo trạng, để Công ty Thái Thịnh có tiền thanh toán cho các đối tác nước ngoài, ông Trần Phương Bình đã chỉ đạo cấp dưới tại Ngân hàng Đông Á cho nhiều công ty và cá nhân liên quan đến nhóm doanh nghiệp này vay vốn.
Kết quả điều tra xác định ngân hàng đã cho vay 11 khoản với tổng số tiền hơn 1.820 tỉ đồng, đồng thời xuất quỹ gần 78 tỉ đồng để mua lại tài sản của nhóm doanh nghiệp này nhằm hợp thức hóa tài sản bảo đảm.
Để duy trì dòng tiền, ông Nguyễn Thiện Nhân đã chỉ đạo nhiều cá nhân, doanh nghiệp trong nhóm Thái Thịnh đứng tên vay vốn tại Ngân hàng Đông Á.
Một trong những khoản vay đầu tiên là khoản vay 210 tỉ đồng của Công ty TTC Đà Lạt vào cuối năm 2008.
Hồ sơ thể hiện doanh nghiệp vay tiền để đầu tư hai dự án văn hóa - thể thao tại Lâm Đồng và dùng chính hai dự án này làm tài sản bảo đảm với giá trị được xác định khoảng 590 tỉ đồng.
Tuy nhiên, thời điểm thế chấp, doanh nghiệp chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nên các dự án chưa đủ điều kiện pháp lý để làm tài sản bảo đảm.
Sau khi được giải ngân, toàn bộ 210 tỉ đồng được chuyển về TTC để trả nợ khoản vay 100 triệu USD. Đến năm 2011, do không triển khai đúng tiến độ, cả hai dự án bị UBND tỉnh Lâm Đồng thu hồi.
Khoản vay sau đó trở thành nợ xấu với tổng dư nợ hơn 527 tỉ đồng, bao gồm cả gốc và lãi, cáo trạng nêu.
Không chỉ sử dụng doanh nghiệp, ông Nguyễn Thiện Nhân còn trực tiếp đứng tên vay vốn. Chủ tịch doanh nghiệp này ký hồ sơ vay 416,5 tỉ đồng với lý do mua cổ phần Công ty CP vật liệu xây dựng Vĩnh Đức. Tài sản bảo đảm là hơn 42 triệu cổ phần của chính doanh nghiệp này.
Tuy nhiên, kết quả điều tra xác định tài sản không được đăng ký giao dịch bảo đảm theo quy định. Sau khi được giải ngân, toàn bộ số tiền vay được sử dụng để đảo nợ cho các khoản vay đến hạn tại Ngân hàng Đông Á.
Đến thời điểm khởi tố vụ án, khoản vay này đã phát sinh dư nợ hơn 847 tỉ đồng.
Cùng thời điểm, bà Nguyễn Thanh Thủy (vợ ông Nhân) cũng ký hồ sơ vay 110 tỉ đồng với mục đích mua cổ phần Vĩnh Đức. Số tiền sau đó không được sử dụng đúng như hồ sơ vay vốn mà được chuyển để thanh toán các khoản nợ khác. Khoản vay này phát sinh dư nợ gần 197 tỉ đồng, cáo trạng nêu.
Đáng chú ý, khoản vay 442 tỉ đồng của Công ty Lê Minh được bảo đảm bằng quyền sử dụng đất và tài sản thuộc dự án khu đô thị Hùng Vương - Tiền Châu (Vĩnh Phúc).
Tuy nhiên tài sản này trước đó đã được thế chấp cho một khoản vay khác tại một ngân hàng khác. Dù vậy, Ngân hàng Đông Á vẫn giải ngân.
Theo cáo trạng, đến thời điểm khởi tố giai đoạn hai của vụ án Ngân hàng Đông Á, nhóm Công ty Thái Thịnh còn dư nợ 6 khoản vay với tổng số tiền hơn 3.153 tỉ đồng.
Các khoản vay này hầu như không còn tài sản bảo đảm hợp pháp để xử lý thu hồi nợ. Nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, dự án bị thu hồi hoặc tài sản bảo đảm không đủ điều kiện pháp lý, cáo trạng nêu.
Trong khi đó, Nguyễn Thiện Nhân và Nguyễn Ngọc Minh đã bỏ trốn khỏi nơi cư trú. Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã ra quyết định truy nã đối với hai người này.
Kết quả điều tra cho thấy từ khoản tài trợ 100 triệu USD ban đầu, hàng loạt khoản vay được thiết lập, đảo nợ qua nhiều công ty và cá nhân liên quan. Dòng tiền liên tục được xoay vòng để trả nợ cũ thay vì phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh như hồ sơ tín dụng thể hiện.
Theo cáo buộc, chính quá trình này đã khiến Ngân hàng Đông Á phát sinh khoản thiệt hại đặc biệt lớn, với tổng dư nợ hơn 3.000 tỉ đồng không còn khả năng thu hồi.
Viện kiểm sát thông báo các bị can đang bỏ trốn ra đầu thú để hưởng chính sách khoan hồng của Nhà nước theo quy định.
Ngày 26/5, Công an xã Bắc Đông Hưng, tỉnh Hưng Yên cho biết vừa nhắc nhở, tuyên truyền, răn đe, giáo dục với một công dân trên địa bàn xã này vì chia sẻ bài viết có nội dung nói xấu, công kích lực lượng công an trên mạng xã hội.
Trước đó, Công an xã Bắc Đông Hưng phát hiện tài khoản Facebook cá nhân có tên “Long Vu Long” chia sẻ bài viết có nội dung nói xấu, công kích lực lượng công an được đăng tải trên trang Facebook “123 Gà Quay Tin Nhanh 60s” với nội dung: “Cảnh sát cơ động tông dân, Cảnh sát giao thông đến hiện trường để giải cứu đồng đội”.
Tiến hành xác minh, lực lượng công an xác định chủ tài khoản Facebook trên là V.B.L. (SN 1961, trú tại thôn Đông Bình Cách, xã Bắc Đông Hưng). Công an xã Bắc Đông Hưng đã triệu tập ông V.B.L. đến làm việc.
Tại cơ quan công an, ông V.B.L. cho biết do nhận thức pháp luật còn hạn chế, suy nghĩ chưa thấu đáo, thấy nhiều người chia sẻ bài viết nên làm theo.
Sau khi được cán bộ công an xã giải thích, tuyên truyền, công dân V.B.L. đã nhận thức được hành vi của mình là vi phạm pháp luật; đồng thời tự giác gỡ bỏ bài viết đã chia sẻ trên tài khoản Facebook cá nhân và cam kết không tái phạm.
Công an xã Bắc Đông Hưng xác định việc chia sẻ bài viết nói xấu, công kích lực lượng công an của ông V.B.L. không có động cơ, mục đích chính trị; vi phạm lần đầu và chưa gây hậu quả nghiêm trọng, nên tiến hành tuyên truyền, răn đe, giáo dục, nhắc nhở và cảnh cáo công dân.
Công an Tp.Đà Nẵng cho biết, quá trình đấu tranh mở rộng chuyên án Rửa tiền với quy mô giao dịch hơn 67.000 tỷ đồng, 43 triệu USD, 1,5 triệu Euro và 1 triệu CAD; Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường Công an Tp.Đà Nẵng đã ra quyết định khởi tố bị can đối với 2 đối tượng là nhân viên một ngân hàng để điều tra về tội Rửa tiền, trong đó bắt tạm giam 1 đối tượng, 1 đối tượng bị cấm đi khỏi nơi cư trú.
Quá trình điều tra, cơ quan điều tra xác định có hàng loạt nhân viên tại các ngân hàng đã tiếp nhận hồ sơ, mở tài khoản thanh toán không đúng quy định, tạo điều kiện cho tài khoản ngân hàng doanh nghiệp ma, tài khoản ngân hàng cá nhân không chính chủ thực hiện các giao dịch lừa đảo, rửa tiền.
Trong đó các nhân viên L.T.S. (sinh năm 1994; trú Hưng Yên) và N.A.T. (sinh năm 1989; trú Hà Nội) đã lợi dụng vị trí công tác, cấu kết với nhiều đối tượng khác trong đường dây phạm tội mở tài khoản thanh toán trái quy định, hỗ trợ, chuyển dịch dòng tiền bất hợp pháp, gây khó khăn cho công tác điều tra, truy vết của các cơ quan chức năng.
Đến nay, chuyên án của Công an Tp.Đà Nẵng đã khởi tố 97 đối tượng liên quan về các tội danh Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, Sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản, Rửa tiền, Mua bán trái phép thông tin tài khoản ngân hàng, Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức, Sử dụng con dấu, tài liệu liệu giả của cơ quan, tổ chức.
Qua chuyên án này Công an Tp.Đà Nẵng kiến nghị các ngân hàng thương mại cần tăng cường giáo dục, nâng cao kiến thức pháp luật, nâng cao vai trò, trách nhiệm của nhân viên ngân hàng trong công tác phòng chống rửa tiền, chú ý tăng cường công tác kiểm tra, giám sát nội bộ để kịp thời phát hiện, chấn chỉnh các sai phạm của nhân viên.
Hiện nay, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an Tp.Đà Nẵng đang tiếp tục mở rộng điều tra, mở rộng chuyên án, xem xét, xử lý trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân khác có liên quan.
