Theo Space, nhiệm vụ mang tên Flight 13 là chuyến bay thử thứ 13 với Starship kể từ năm 2023 nhưng mới là lần phóng thứ hai của V3 – phiên bản Starship mới nhất thay thế V2, từng thực hiện thành công chuyến bay thử nghiệm cuối cùng giữa tháng 10 năm ngoái.
Flight 13 diễn ra muộn 6 phút so với kế hoạch ban đầu. “Chúng tôi lùi một chút để chờ ổn định một số thứ cuối cùng”, Dan Huot, người dẫn chương trình phát trực tiếp của SpaceX, cho biết, đồng thời nhận xét thời tiết thuận lợi với bầu trời trong xanh.
Quá trình tiếp nhiên liệu bắt đầu 35 phút trước khi cất cánh và tiếp diễn đến khoảng ba phút trước khi phóng. Đến giờ, Starship kích hoạt 33 động cơ đẩy của tầng thứ nhất, Super Heavy, phóng lên không gian. Vài phút sau, Super Heavy tách thành công khỏi tầng trên Ship, lộn vòng và khai hỏa 5 động cơ để bắt đầu hành trình trở về Trái Đất. Trong nhiệm vụ Flight 12 trước đó, tầng đẩy này không thực hiện được cú lộn vòng, do đó, đây là cột mốc quan trọng với chuyến bay hôm nay.
Trong khi tầng trên Ship đốt cháy cả 6 động cơ và tiếp tục bay lên vùng không gian cận quỹ đạo, tầng dưới Super Heavy giảm dần độ cao. Theo Huot, Super Heavy dường như không kích hoạt cả 13 động cơ để hạ cánh như kế hoạch, cuối cùng đáp xuống Vịnh Mexico mạnh hơn dự kiến.
Khoảng 18 phút sau khi cất cánh, Ship triển khai thành công 20 vệ tinh Starlink phiên bản V3 mới. Đây là lô Starlink V3 đầu tiên bay lên không trung, trong đó có 6 vệ tinh trang bị camera để theo dõi tên lửa và truyền hình ảnh trực tiếp về Trái Đất. SpaceX sau đó xác nhận trên mạng xã hội X, công ty đã liên lạc được với toàn bộ 20 vệ tinh.
Flight 13 là chuyến bay đầu tiên mà V3 mang theo vệ tinh Starlink hoạt động được. Lô vệ tinh trong nhiệm vụ Flight 12 trước đó chỉ mang tính trình diễn. Tuy nhiên, do tên lửa chỉ bay dưới quỹ đạo trong lần phóng này, toàn bộ lô vệ tinh được ấn định cháy trong khí quyển Trái Đất khoảng 20 phút sau khi triển khai.
Trong chuyến bay, tầng trên Ship cũng thực hiện thành công thử nghiệm tái khởi động một động cơ Raptor. Đây là thao tác quan trọng để tên lửa tiến vào cũng như rời khỏi quỹ đạo trong những chuyến bay tương lai.
Hơn một giờ sau khi phóng, Ship hạ cánh an toàn xuống Ấn Độ Dương. Tầng tên lửa khép lại nhiệm vụ bằng màn tiếp nước ấn tượng, sau đó nhẹ nhàng đổ nghiêng và nổi trên mặt biển. “Đây là lần đầu tiên chúng tôi đưa Ship đáp xuống nước”, Huot nói, đồng thời gọi đây là “màn tiếp nước êm ái nhất” từ trước đến nay của SpaceX.
“Chúc mừng vì Flight 13 đã triển khai. Tôi rất mong chờ những gì được rút ra từ nhiệm vụ này. Khi Starship chính thức hoạt động, khả năng của nó sẽ tạo ra bước ngoặt, trong đó có việc đảm bảo chúng ta không bao giờ từ bỏ Mặt Trăng lần nữa”, Jared Isaacman, Giám đốc NASA, viết trên X.
Flight 13 từng bị hoãn triển khai hôm 16/7 do hệ thống máy tính của tên lửa kích hoạt lệnh dừng và hủy bỏ phút chót. Lần phóng khác vào ngày 23/7 tiếp tục hoãn do thời tiết xấu.
SpaceX thiết kế Starship để tái sử dụng hoàn toàn và từng thu hồi thành công các tầng đẩy Super Heavy bằng cánh tay “đũa” của tháp phóng, bắt lấy tầng đẩy giữa không trung. Dù vậy, công ty đến nay vẫn chưa thử bắt tầng trên Ship.
V3 là tên lửa lớn và mạnh nhất từng được chế tạo với chiều cao khoảng 124 m, gồm hai tầng. Tầng dưới Super Heavy của V3 trang bị 33 động cơ Raptor 3, ước tính cung cấp lực đẩy khoảng 8,2 triệu kg khi cất cánh, mạnh hơn gần 10% so với các thế hệ Super Heavy trước đó. Tàu Ship, tầng trên của V3, sử dụng 6 động cơ Raptor 3, tạo ra lực đẩy hơn 1,5 triệu kg.
V3 là bản nâng cấp lớn so với V2 và V1 trước đó, đồng thời tích hợp những bộ phận quan trọng giúp hoàn thiện khả năng vận hành của phương tiện, bao gồm cổng ghép nối để tiếp nhiên liệu ngoài không gian. Khả năng này sẽ cần thiết cho các nhiệm vụ tương lai, khi Starship cần bay vượt ra khỏi quỹ đạo Trái Đất tầm thấp như trong chương trình Artemis của NASA.
Theo Gizmodo, trọng tải của Starship V3 lớn hơn hẳn, có thể chở 100 tấn hàng lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, vượt xa mức 35 tấn của V2. V3 cũng cao hơn khoảng 1,5 m và trang bị đai kết nối hai tầng kiểu mới. Ngoài ra, V3 chỉ có ba thay vì bốn vây lưới để giữ ổn định khi lao xuống, mỗi chiếc lớn hơn khoảng 50% so với vây lưới của V2.
NASA ký hợp đồng với SpaceX để sử dụng Starship làm một trong những tàu đổ bộ Mặt Trăng của chương trình Artemis. Thời hạn hoàn thành phương tiện đang đến rất gần. Nhiệm vụ Artemis III dự kiến diễn ra cuối 2027, đưa tàu Orion cùng phi hành đoàn lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp để gặp và ghép nối với Starship, qua đó đánh giá khả năng liên kết trên quỹ đạo của hai phương tiện. Nếu thành công, Starship sẽ đưa phi hành gia lên bề mặt Mặt Trăng trong nhiệm vụ Artemis IV, dự kiến vào năm 2028.
Tại thị trường Việt Nam, bộ đôi Galaxy Z Fold8 và Galaxy Z Fold8 Ultra có giá bán niêm yết lần lượt từ 47 triệu đồng và 53 triệu đồng cho phiên bản 256GB. Trong khi đó, mẫu Galaxy Z Flip8 có giá bán 32 triệu đồng.
Tuy vậy trên thực tế, người tiêu dùng Việt có thể dễ dàng mua được những thiết bị này với mức giá rẻ hơn vài triệu đồng so với giá niêm yết.
Theo khảo sát của phóng viên Dân trí tại nhiều đại lý, người dùng đặt mua Galaxy Z8 Series sẽ được tặng phiếu mua hàng trị giá 2 triệu đồng áp dụng cho tất cả phiên bản. Bên cạnh đó, các đại lý cũng chiết khấu thêm 2 triệu đồng cho mỗi sản phẩm. Tổng cộng, người dùng được trừ 4 triệu đồng khi đặt trước thiết bị.
Sau khi áp dụng chương trình ưu đãi, giá bán của bộ đôi Galaxy Z Fold8 và Galaxy Z Fold8 Ultra giảm xuống lần lượt còn 43 triệu đồng và 49 triệu đồng cho phiên bản 256GB bộ nhớ trong. Galaxy Z Flip8 cũng được giảm 4 triệu đồng, xuống mức giá 28 triệu đồng.
Chưa dừng lại, các đại lý còn triển khai nhiều chương trình khuyến mãi khác khi người dùng thanh toán trả góp qua ngân hàng hoặc tham gia chương trình thu cũ đổi mới. Tùy theo chính sách ưu đãi tại mỗi đại lý, mức chiết khấu có thể khác nhau.
Thống kê sơ bộ từ một số hệ thống bán lẻ cho thấy hai phiên bản Galaxy Z Fold8 và Galaxy Z Fold8 Ultra được người dùng Việt quan tâm nhiều nhất ở thời điểm ra mắt.
"Galaxy Z Fold8 là phiên bản được khách hàng quan tâm nhiều nhất, chiếm khoảng 55% tổng lượng đăng ký trước, tiếp đến là Galaxy Z Fold8 Ultra và Galaxy Z Flip8. Với tín hiệu tích cực từ thị trường, hệ thống kỳ vọng doanh số Galaxy Z8 Series sẽ tăng khoảng 25% so với thế hệ tiền nhiệm”, đại diện Di Động Việt chia sẻ.
Galaxy Z Fold8 Ultra là phiên bản nâng cấp của Galaxy Z Fold7. Sản phẩm sở hữu kiểu thiết kế gập cánh bướm truyền thống với màn hình ngoài kích thước 6,5 inch và màn hình bên trong kích thước 8 inch.
Trong khi bộ đôi Galaxy Z Fold8 Ultra và Galaxy Z Flip8 vẫn giữ nguyên thiết kế của thế hệ tiền nhiệm, phiên bản Galaxy Z Fold8 là sản phẩm hoàn toàn mới, sở hữu thiết kế màn hình vuông vức với tỷ lệ 4:3. Khi mở rộng, Galaxy Z Fold8 biến thành chiếc máy tính bảng với màn hình 7,6 inch.
"Từ trước sự kiện ra mắt, hệ thống đã ghi nhận gần 500 khách hàng quan tâm và đăng ký thông tin. Dự kiến, tỷ lệ khách hàng đặt trước Galaxy Z Fold8 và Z Fold8 Ultra sẽ tiếp tục chiếm phần lớn, vào khoảng 80% tổng số lượng đơn hàng. Với Galaxy Z Flip8, nhiều khả năng khách hàng sẽ đặt trước nhiều nhất màu Hồng Rose mới", đại diện CellphoneS nhận định.
Luật được Quốc hội thông qua cuối năm 2025, điều chỉnh một số nội dung về quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và việc bảo hộ các quyền này.
Giảm thời gian đăng ký sáng chế
Thay đổi rõ nhất của luật là rút ngắn thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp và đơn giản hóa thủ tục xác lập, đăng ký quyền sở hữu trí tuệ. Các mốc thời gian ở từng khâu đều được điều chỉnh giảm.
Cụ thể, thời gian thẩm định nội dung đơn sáng chế giảm từ 18 xuống còn 12 tháng, đơn nhãn hiệu từ 9 còn 5 tháng, đơn kiểu dáng công nghiệp từ 7 xuống 5 tháng. Thời gian công bố đơn cũng rút từ 2 xuống còn 1 tháng. Luật đồng thời bổ sung cơ chế thẩm định nhanh với đơn sáng chế và nhãn hiệu. Trong trường hợp đáp ứng điều kiện, việc thẩm định nội dung có thể rút xuống còn 3 tháng. Đây là mức thời gian rất ít quốc gia đang áp dụng.
Để đáp ứng, luật đặt yêu cầu chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động sở hữu trí tuệ. Quy trình xử lý đơn được đơn giản hóa, tăng hậu kiểm, ứng dụng công nghệ mới và AI nhằm cải thiện hiệu quả.
Luật thúc đẩy khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ, coi đây như một loại tài sản sinh lời. Chủ sở hữu có thể sử dụng quyền này trong các giao dịch dân sự, thương mại, đầu tư, dùng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn hoặc thế chấp vay vốn.
Để hỗ trợ, luật bổ sung quy định hình thành cơ sở dữ liệu về giá giao dịch quyền sở hữu trí tuệ, nhằm minh bạch thị trường. Các tổ chức trung gian như định giá, môi giới cũng được khuyến khích phát triển.
Luật cũng yêu cầu doanh nghiệp lập danh mục riêng để quản trị nội bộ đối với quyền sở hữu trí tuệ chưa đủ điều kiện ghi nhận giá trị tài sản trong sổ kế toán. Thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa có thói quen quản lý quyền sở hữu trí tuệ như một tài sản quan trọng, dẫn đến tình trạng không duy trì hoặc gia hạn hiệu lực văn bằng bảo hộ.
Quy định mới là bước khởi đầu cho việc chuyển trọng tâm từ "bảo hộ quyền" sang "khai thác, sử dụng quyền như một tài sản có giá trị", giảm tình trạng "bằng độc quyền để treo", mở rộng nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Mở rộng bảo hộ, tăng chế tài xử lý vi phạm
Luật hiện mở rộng phạm vi bảo hộ. Việc bảo hộ kiểu dáng công nghiệp giờ áp dụng cả với phần không tách rời được của sản phẩm và các sản phẩm phi vật lý, như giao diện đồ họa người dùng (GUI), biểu tượng (icon). Quyền tác giả và quyền liên quan cũng được bảo hộ đối với tín hiệu cáp mang chương trình được mã hóa.
Song song, luật bổ sung các chế tài và biện pháp dân sự nhằm xử lý hành vi xâm phạm quyền trên môi trường số. Trách nhiệm của nền tảng số trong việc triển khai biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng được quy định rõ hơn. Mức bồi thường thiệt hại theo luật định được nâng lên, nhằm tăng tính răn đe và phù hợp với thực tiễn.
Chính sách với sáng chế tạo bởi AI
Luật lần đầu đưa ra quy định nhằm xử lý những vấn đề phát sinh do sự phát triển của công nghệ mới, nhất là trí tuệ nhân tạo. Theo đó, việc khai thác dữ liệu để nghiên cứu, thử nghiệm và huấn luyện hệ thống AI được cho phép, với điều kiện không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu, tác giả, đồng thời tuân thủ quy định liên quan.
Đặc biệt, luật bổ sung quy định từ chối và hủy bỏ văn bằng bảo hộ khi phát hiện chủ thể tạo ra không phải con người. Quy định này phù hợp với chính sách chỉ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm có tác giả là con người hay do con người tạo ra. Với trường hợp sử dụng AI trong quá trình tạo sản phẩm, luật giao Chính phủ quy định cụ thể về việc phát sinh và xác lập quyền sở hữu trí tuệ.
Bên cạnh đó, về vấn đề đăng ký nhãn hiệu chứa tên quốc gia Việt Nam, Luật cũng bổ sung quy định kiểm soát việc đăng ký đối với nhãn hiệu này.
Trọng Đạt
Chính sách mới về sở hữu trí tuệ có hiệu lực
Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi có hiệu lực
Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng danh mục AI rủi ro cao
Công bố 522 thủ tục hành chính thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ
Dự án giải mã gene người Việt dẫn đầu bởi TS Võ Sỹ Nam và GS Vũ Hà Văn tại Trường Đại học VinUni, gồm hơn 40 nhà khoa học Việt Nam từ VinUni, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Y Hà Nội, Đại học Quốc gia TP HCM, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Hệ thống Y tế Vinmec, Đại học Queensland (Australia), Viện Nghiên cứu Houston Methodist (Mỹ), Đại học Cornell (Mỹ) thực hiện. Nghiên cứu "VN1K is a pangenome-informed multi-omics and phenomics resource for the Vietnamese population" được công bố ngày 22/7 trên Nature Communications.
GS Vũ Hà Văn, người khởi xướng dự án, cho biết, VN1K được xây dựng trên cơ sở phân tích dữ liệu của 1.011 người Việt từ 53/63 tỉnh, thành phố (theo địa giới hành chính cũ tại thời điểm lấy mẫu), ghi nhận hơn 42 triệu biến thể di truyền, trong đó khoảng 8,5 triệu biến thể chưa từng được ghi nhận trong các cơ sở dữ liệu quốc tế phổ biến. Từ nguồn dữ liệu này, nhóm nghiên cứu đã phát triển Vietnamese PanGenome Reference (VPR), hệ gene tham chiếu quần thể quy mô lớn đầu tiên của Việt Nam.
Theo nhóm nghiên cứu, hiện nay dữ liệu người Việt xuất hiện rất hạn chế trên các cơ sở dữ liệu phổ biến, khiến các đặc điểm của người Việt về nguy cơ bệnh, phản ứng với thuốc chưa được hiểu biết đầy đủ. Nhưng nay bộ dữ liệu sẽ là cơ sở để phát hiện các biến thể gene có nguy cơ gây bệnh đối với quần thể người Việt, tăng độ chính xác phân tích y sinh học, xây dựng các mô hình dự đoán hiệu quả thuốc và chẩn đoán bệnh, phân tích di truyền.
Chẳng hạn, dữ liệu từ VN1K cho thấy kiểu gene HLA-B*15:02, có liên quan mật thiết đến phản ứng phụ nghiêm trọng với thuốc động kinh carbamazepine, xuất hiện ở 23,24% cá thể người Việt. Phát hiện này đã ứng dụng trong dự án "Thuốc đúng cho em", giúp hàng nghìn trẻ em mắc động kinh có hoàn cảnh khó khăn được xét nghiệm di truyền trước điều trị, giảm nguy cơ gặp phản ứng thuốc nghiêm trọng.
Dữ liệu cũng ghi nhận nhiều biến thể thuộc các gene PMFBP1, GCNT2 liên quan đến một số bệnh đặc thù xuất hiện với tỷ lệ khá cao ở người Việt, 14,84%, nhưng lại hiếm ở châu Âu, dưới 0,5%. Ngược lại, các biến thể thuộc HNRNPUL2 và BSCL2, có liên quan đến chứng loạn dưỡng mỡ toàn thân bẩm sinh và ung thư vú, có tỷ lệ dưới 10% ở người Việt Nam nhưng lại phổ biến hơn ở các quần thể khác, 28,93% ở châu Âu và 28,12% ở Nam Á.
Trong thời gian tới, nhóm sẽ sử dụng VN1K để thực hiện các nghiên cứu "dự đoán nguy cơ các bệnh ung thư, chuyển hóa, lão hóa phổ biến ở người Việt và khả năng đáp ứng với các loại thuốc thường dùng", TS Nam cho biết.
GS Vũ Hà Văn cho biết, các ứng dụng trong thời gian tới sẽ bao gồm xét nghiệm y tế dự phòng, dự đoán nguy cơ bệnh để thay đổi lối sống, xác định khả năng đáp ứng thuốc để lựa chọn dược phẩm nhập khẩu phù hợp với dân số Việt Nam.
Một trong những ứng dụng nổi bật của VN1K đến nay là VinGenChip, do GeneStory, công ty do một số thành viên trong nhóm nghiên cứu đồng sáng lập với sự đầu tư của tập đoàn Vingroup và một số nhà đầu tư khác, phát triển dựa trên bộ dữ liệu đã xây dựng. Con chip có khả năng phân tích đồng thời hàng chục nghìn biến thể di truyền đặc trưng của người Việt giúp định danh cá thể, dự đoán đáp ứng thuốc, sàng lọc nguy cơ bệnh và nghiên cứu di truyền quần thể. Sản phẩm đang được sử dụng thử nghiệm trong Dự án Ngân hàng gene liệt sĩ và thân nhân, cũng như chiến dịch 500 ngày đêm tìm mộ liệt sĩ. Với việc tối ưu hóa trên hệ gene người Việt, chip có độ chính xác cao khi đối sánh dữ liệu ADN thân nhân và hài cốt và có chi phí rẻ hơn nhiều lần so với các giải pháp nhập khẩu.
Theo GS Văn, VN1K là nền tảng mở ra các giải pháp ứng dụng giá trị lớn, có thể đo đếm được, thông qua cải thiện sức khỏe cộng đồng, giảm gánh nặng bệnh tật, tăng hiệu quả điều trị. Các giải pháp này sẽ không khả thi hoặc hiệu quả thấp nếu "nhập khẩu", do không dựa trên dữ liệu gene người Việt.
"Y tế cá thể hóa dựa trên nghiên cứu này có tiềm năng rất lớn, tuy nhiên thương mại hóa vẫn là thách thức trong bối cảnh khái niệm y học dự phòng ở Việt Nam chưa phổ biến", ông đánh giá.
Theo nhóm nghiên cứu, hạn chế lớn nhất của VN1K hiện nay là kích thước mẫu tương đối nhỏ so với quy mô dân số cũng như so với các bộ dữ liệu tương tự trên thế giới. Nhóm kỳ vọng tiếp tục có sự đầu tư dài hạn và sự tham gia của nhà nước, tương tự với các dự án giải mã gene lớn trên thế giới, để tiếp tục mở rộng nghiên cứu và ghi nhận nhiều thông tin hơn về bộ gene người Việt.
VN1K được kỳ vọng không chỉ là nền tảng cho các nghiên cứu quy mô lớn về di truyền học và AI trong y sinh học nói chung mà còn cho nhiều ứng dụng mới trong y học chính xác, y học dự phòng và chăm sóc sức khỏe cá thể hóa, góp phần đưa các thành tựu của di truyền học, thống kê và AI đến gần hơn với hệ thống y tế và người dân Việt Nam.
