Biển Caspi ngày 25/7 trở thành tâm điểm chú ý khi Tổng thống Volodymyr Zelensky thông báo Ukraine “đã tiến hành tập kích tầm xa vào một chiến hạm Nga và các tàu vận chuyển hàng quân sự liên quan đến Iran” tại khu vực.
Tehran cùng ngày xác nhận một tàu thương mại của nước này bị tấn công khiến một thủy thủ thiệt mạng, mô tả động thái của Kiev là “thù địch và tội ác”. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cáo buộc Tổng thống Zelensky đang tìm cách kéo châu Âu vào xung đột Trung Đông, tuyên bố Tehran sẽ không bỏ qua cho Kiev.
“Mọi cuộc tấn công nhằm vào Iran đều phải trả giá. Mỹ và Israel đều hiểu rất rõ điều này. Ukraine sẽ sớm biết rằng Iran không bỏ qua cho bất kỳ hành động nào nhắm vào mình”, Ebrahim Azizi, chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại Iran, cảnh báo.
Loạt diễn biến làm dấy lên nguy cơ biển Caspi trở thành một mặt trận mới liên quan xung đột Iran, vốn đã tăng nhiệt sau khi lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran sụp đổ hồi đầu tháng 7, theo Caolan Magee, cây viết bình luận của Al Jazeera.
Caspi là vùng biển kín lớn nhất thế giới, tiếp giáp Iran, Nga, Azerbaijan, Kazakhstan và Turkmenistan. Nhờ đặc điểm địa lý này, Caspi suốt nhiều năm được xem là vùng biển tương đối ổn định, ít được nhắc đến hơn so với eo biển Hormuz hay biển Đỏ trong các tính toán chiến lược của Trung Đông.
Theo Paul Musgrave, phó giáo sư Đại học Georgetown, Qatar, biển Caspi được ví như “ao nhà” của Nga, Iran và các quốc gia từng thuộc Liên Xô, bởi NATO và phương Tây có rất ít hiện diện tại khu vực.
Với Iran, vai trò của Caspi ngày càng nổi bật trong những năm gần đây. Khi phải đối mặt với các lệnh trừng phạt từ phương Tây và căng thẳng gia tăng trên các tuyến hàng hải phía nam, biển Caspi trở thành cửa ngõ quan trọng giúp Iran kết nối với Nga và Trung Á.
Trong khi đó, quan hệ giữa Tehran và Kiev ở trong tình trạng căng thẳng kể từ năm 2022, thời điểm Nga bắt đầu tập kích mục tiêu Ukraine bằng máy bay không người lái (UAV) tự sát Geran-2 dựa trên mẫu Shahed-136 do Iran phát triển.
Khi căng thẳng Mỹ – Iran leo thang thành xung đột, Ukraine đã đề nghị cung cấp hệ thống đánh chặn UAV giúp các nước vùng Vịnh đối phó với chiến dịch trả đũa của Iran. Nghị sĩ Azizi hồi tháng 3 cảnh báo Iran coi Ukraine đã trở thành bên tham chiến và có thể nhắm mục tiêu vào nước này để đáp trả.
Hamidreza Azizi, chuyên gia về Iran tại viện nghiên cứu SWP Berlin, Đức, cho rằng việc Ukraine tập kích tàu hàng Iran trên biển Caspi cho thấy nước này đã chọn đưa xung đột đến khu vực vốn được xem là hậu phương tương đối an toàn của Tehran.
“Ukraine muốn chứng tỏ giá trị của họ với Mỹ, đồng minh đang cung cấp những loại vũ khí then chốt như tên lửa đánh chặn Patriot”, ông viết trên X.
Chuyên gia này nêu một giả thuyết nữa là Mỹ và Israel đã dựa vào Ukraine để gây sức ép lên Iran, thay vì trực tiếp hành động. Mỹ đã áp phong tỏa với các cảng Iran ở eo biển Hormuz và nếu mở rộng sức ép sang Caspi, Washington sẽ hoàn thiện vòng vây kinh tế và quân sự quanh quốc gia Hồi giáo.
Để đáp trả Ukraine, Iran có thể trực tiếp tấn công các tàu có liên hệ với Kiev trên những tuyến hàng hải khác hoặc nhắm vào cơ sở hạ tầng của Ukraine. Một lựa chọn khác là Iran chính thức công nhận bán đảo Crimea và vùng Donbass là lãnh thổ Nga.
“Cuộc chiến của Iran rõ ràng đang ngày càng gắn kết với hai cuộc xung đột khác là đối đầu giữa Arab Saudi và Houthi cùng chiến sự Nga – Ukraine”, ông Azizi cảnh báo. “Mỗi ngày trôi qua, xung đột càng trở nên phức tạp hơn, đa chiều hơn và mang tính quốc tế hơn”.
Một nguồn tin cấp cao tại Tehran nói vụ tấn công đã được Ukraine tính toán kỹ nhằm mở ra mặt trận mới trong cuộc đối đầu giữa Iran và Mỹ vào đúng thời điểm các bên đang tìm cách đạt được một lệnh ngừng bắn.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, đã ngừng không kích Iran kể từ sau ngày 24/7. Iran cũng ngừng các đòn tấn công trả đũa nhằm vào mục tiêu ở Trung Đông, sau khi Mỹ không tấn công nước này trong hai đêm liên tiếp.
Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz ngày 26/7 tiết lộ Tổng thống Donald Trump đã đình chỉ các cuộc tấn công nhằm “tạo thêm không gian” cho nỗ lực đàm phán.
Resul Serdar Atas, cây viết chuyên về Trung Đông của Al Jazeera, cảnh báo rằng nếu mặt trận mới mở ra ở biển Caspi, Iran có nguy cơ mất đi một trong số ít tuyến hàng hải còn hoạt động tương đối ổn định.
“Tất cả vùng biển phía nam Iran, thậm chí cả Ấn Độ Dương đều đã trở thành chiến trường”, ông Atas viết. “Do đó, nếu Caspi cũng không còn là tuyến thương mại an toàn, áp lực đối với Iran sẽ tăng lên rõ rệt, từ xuất khẩu năng lượng đến các tuyến hậu cần quân sự”.
Biển Caspi còn là mắt xích quan trọng trong mạng lưới năng lượng Á – Âu. Kazakhstan, quốc gia khai thác dầu lớn nhất khu vực, vận chuyển phần lớn sản lượng dầu qua hệ thống đường ống đến biển Đen, đồng thời phát triển các tuyến vận tải qua biển Caspi để kết nối với Azerbaijan, Gruzia và Thổ Nhĩ Kỳ. Azerbaijan và Turkmenistan cũng sử dụng vùng biển này để trung chuyển dầu khí và các mặt hàng chiến lược sang châu Âu và Trung Á.
“Các bên liên quan sẽ phải nhìn nhận cuộc xung đột dưới một góc độ khác. Những rủi ro đối với các tuyến vận tải biển không còn giới hạn ở một khu vực mà đang mở rộng trên nhiều hướng. Vì thế, Ukraine cần phải tính toán rất kỹ lưỡng mọi hành động ở biển Caspi”, ông Musgrave cảnh báo.
Sau khi hạ cánh gần Washington vào sáng sớm 18/6, hai quan chức Nhà Trắng đã đăng tải thông điệp chia tay chiếc Boeing 747-200 được cải hoán đặc biệt, mẫu máy bay đã đảm nhiệm vai trò Không lực Một từ năm 1990. Động thái này diễn ra khi chiếc đầu tiên trong 3 máy bay mới đang được cải tạo để thay thế, sắp được bàn giao.
“Chuyến bay cuối cùng. Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình, người đầy tớ trung thành và tận tụy”, Giám đốc truyền thông Nhà Trắng Steve Cheung viết trên mạng xã hội X kèm bức ảnh chiếc máy bay, được Không quân Mỹ định danh là VC-25A.
Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng Dan Scavino đăng hình ảnh về chiếc máy bay và viết rằng ông “đã may mắn được bay vòng quanh thế giới trên chiếc máy bay mang tính biểu tượng này trong 5 năm rưỡi, trong tổng số 35 năm nó phục vụ các đời tổng thống Mỹ", đồng thời gửi lời cảm ơn.
Ba chiếc Boeing 747-800 đang được cải tạo thành phiên bản VC-25B để đảm nhiệm vai trò Không lực Một. Trong số đó có một máy bay hạng sang do chính phủ Qatar tặng nhằm lấp khoảng trống trong thời gian chờ 2 chiếc còn lại do Boeing cải tạo, dự kiến phải mất thêm khoảng 2 năm mới hoàn thành.
Hiện chưa rõ số phận của các máy bay VC-25A cũ sẽ ra sao, bởi Không quân Mỹ cho biết chúng vẫn sẽ tiếp tục nằm trong đội bay.
“Chiếc VC-25B Bridge sẽ sớm gia nhập đội bay chuyên cơ điều hành đang hoạt động cùng với VC-25A và C-32", một phát ngôn viên Không quân Mỹ nói với CNN. C-32 là phiên bản Boeing 757 được cải tạo, thường phục vụ phó tổng thống, đệ nhất phu nhân, các thành viên nội các và đôi khi thay thế Không lực Một.
Truyền thông Mỹ trước đó đưa tin chiếc máy bay do Qatar tặng dự kiến sẽ được bàn giao “chậm nhất vào mùa hè năm 2026”.
Chiếc máy bay đã phải trải qua những thay đổi lớn để có thể trở thành "pháo đài trên không" mới thay thế cho chiếc Không lực Một hết nhiệm vụ. Theo truyền thông Mỹ, các cơ quan tình báo và an ninh Mỹ dự kiến tháo dỡ gần như toàn bộ máy bay rồi lắp đặt lại các hệ thống liên lạc và bảo mật cần thiết.
Đội bay VC-25A hiện nay đã phục vụ hơn 3 thập kỷ và từ lâu bị ông Trump đánh giá là quá cũ kỹ, trong khi ông muốn có những chuyên cơ mới.
Các máy bay mới sẽ được sơn màu đỏ, trắng, vàng và xanh lam đậm, phương án màu sắc được đề xuất trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump nhưng bị chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden hủy bỏ để quay lại kiểu sơn xanh nhạt và trắng truyền thống. Sau khi ông Trump tái đắc cử, phương án màu sắc mà ông yêu thích đã được khôi phục.
Chiếc máy bay do Qatar tặng đã thực hiện chuyến bay thử gần nhất vào ngày 10/6, bay một vòng ngắn rồi quay trở lại sân bay Majors, theo dữ liệu ADS-B Exchange.
Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink trước đó nói với các nhà lập pháp rằng chi phí cải tạo chiếc máy bay được tặng này có thể sẽ “dưới 400 triệu USD”. Một thông cáo của Không quân Mỹ hồi tháng trước cho biết chiếc máy bay đã chính thức hoàn tất việc cải tạo và “đúng tiến độ để ra mắt với lớp sơn đỏ, trắng và xanh mới vào mùa hè này”.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 1/6 thông báo đã tập kích tàu hàng MSC Sariska bằng tên lửa hành trình, nhằm trả đũa cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào tàu Lian Star ở vịnh Oman trước đó. Khu vực hoạt động của MSC Sariska không được công bố.
Video đăng kèm cho thấy hai tên lửa được phóng đi, trong đó ít nhất một quả dường như là tên lửa hành trình diệt hạm Noor. Đây là vũ khí được Iran phát triển từ dòng C-802 Trung Quốc bằng kỹ thuật đảo ngược, có tầm bắn 30-220 km tùy phiên bản, được trang bị đầu đạn nổ mạnh phân mảnh, sử dụng hệ thống dẫn đường quán tính kết hợp với đầu dò radar chủ động.
Giới chức Iraq nói với hãng thông tấn Reuters rằng đã xảy ra hai vụ nổ trên một tàu hàng ở vịnh Ba Tư, cách thành phố cảng Umm Qasr tại Iraq gần 75 km về phía đông nam. Đánh giá sơ bộ cho thấy vụ nổ thứ hai là do máy bay không người lái (UAV) tấn công. Đám cháy bùng phát trên tàu được kiểm soát sau đó.
"Trong lúc đang đánh giá thiệt hại từ vụ nổ đầu tiên, chúng tôi nghe thấy tiếng UAV trên đầu, tiếp đó là một vụ nổ lớn gây ra hỏa hoạn", một thành viên lực lượng tuần tra hàng hải Iraq cho biết.
Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), do hải quân Anh điều hành, thông báo một tàu đã trúng đòn ở mạn phải, gây ra vụ nổ lớn. Tên của phương tiện không được đề cập.
Theo dữ liệu từ trang theo dõi hàng hải Marine Traffic, tàu hàng Sariska treo cờ Panama và cập nhật vị trí lần cuối ở vịnh Ba Tư.
Giới chức Mỹ và Israel chưa bình luận về thông tin.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, cho biết máy bay nước này hôm 29/5 phóng tên lửa Hellfire vào khoang máy của tàu hàng Lian Star treo cờ Gambia đang di chuyển trên vùng biển quốc tế, nhằm ngăn phương tiện hướng đến cảng Iran.
Mỹ và Iran từng tập kích qua lại sau khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực vào hôm 8/4, song không leo thang thành xung đột toàn diện. CENTCOM hôm 1/6 thông báo đã tấn công Iran để đáp trả vụ đối phương bắn rơi UAV MQ-1 Predator, khiến Tehran tung đòn trả đũa vào căn cứ không quân của Washington trong khu vực.
Hãng thông tấn Tasnim cho biết Iran đã đình chỉ đối thoại với các bên trung gian do Israel mở rộng chiến dịch tại Lebanon.
Tổng thống Mỹ Donald Trump sau đó tuyên bố đã thuyết phục Israel và Hezbollah giảm leo thang căng thẳng. Theo đại sứ quán Mỹ ở Lebanon, nhóm vũ trang đã chấp thuận đề xuất của Mỹ về "ngừng tấn công lẫn nhau". "Đối thoại với Iran đang tiếp diễn với tốc độ rất nhanh", ông Trump cho hay.
Chiều 22-4, ngay sau lễ đón cấp Nhà nước tại Phủ Chủ tịch, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hội đàm với Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ trân trọng và đánh giá cao Tổng thống Lee Jae Myung là "vị khách đầu tiên thực hiện chuyến thăm cấp Nhà nước ngay sau khi Việt Nam kiện toàn ban lãnh đạo sau bầu cử Quốc hội khóa XVI", theo Bộ Ngoại giao. Đây là minh chứng sống động nhất cho mối quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện bền chặt, hiệu quả và sự tin cậy chính trị cao giữa Việt Nam và Hàn Quốc.
Tổng thống Lee Jae Myung bày tỏ vui mừng thăm lại Việt Nam và tận mắt chứng kiến sự phát triển năng động của Việt Nam, khẳng định quan hệ hai nước là quan hệ đặc biệt, thân thiết như anh em. Hàn Quốc sẽ là đối tác đáng tin cậy đồng hành cùng Việt Nam trong việc thực hiện mục tiêu trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển thu nhập cao vào năm 2045.
Trên cơ sở những thành quả hợp tác hiệu quả giữa hai nước thời gian qua, Tổng thống Lee Jae Myung khẳng định sẵn sàng cùng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các lãnh đạo chủ chốt của Việt Nam thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Hàn Quốc phát triển hướng tới tương lai thịnh vượng chung.
Tại hội đàm, hai nhà lãnh đạo đã đi sâu trao đổi về tình hình mỗi nước, quan hệ song phương và các vấn đề quốc tế, khu vực cùng quan tâm.
Hai bên nhất trí tăng cường tin cậy chính trị và hợp tác chiến lược ở tầm cao mới; triển khai hiệu quả các cơ chế, thỏa thuận hợp tác hiện có. Bên cạnh đó, mở rộng hợp tác thực chất trong các lĩnh vực trọng yếu ngoại giao, quốc phòng, an ninh, đồng thời phối hợp giải quyết các vấn đề an ninh phi truyền thống, tội phạm xuyên quốc gia.
Về kinh tế, thương mại và đầu tư, hai bên nhấn mạnh việc triển khai tầm nhìn chiến lược về liên kết kinh tế trong bối cảnh tình hình mới, trong đó cùng nỗ lực hoàn thành mục tiêu kim ngạch thương mại song phương đạt 150 tỉ USD vào năm 2030.
Việt Nam và Hàn Quốc cam kết tiếp tục tạo thuận lợi thương mại, mở cửa thị trường xuất nhập khẩu cho hàng hóa của nhau; hỗ trợ cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng sản xuất của Hàn Quốc và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá cao sự tham gia đầu tư và đóng góp của các doanh nghiệp Hàn Quốc đối với quá trình phát triển kinh tế, xã hội Việt Nam.
Ông hoan nghênh doanh nghiệp Hàn Quốc mở rộng quy mô đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên như phát triển cơ sở hạ tầng, đô thị thông minh, chất bán dẫn, trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn, hợp tác cảng biển thông minh và xây dựng cảng biển thế hệ mới.
Tổng thống Lee Jae Myung cảm ơn và mong muốn Chính phủ Việt Nam tiếp tục quan tâm, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong các dự án đầu tư của doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam.
Nhà lãnh đạo Hàn Quốc cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ với phía Việt Nam triển khai hiệu quả nguồn vốn của Quỹ Xúc tiến hợp tác kinh tế (EDCF) và Quỹ Hợp tác phát triển kinh tế (EDPF), tập trung vào các lĩnh vực hạ tầng chiến lược của Việt Nam.
Hai nhà lãnh đạo nhất trí đẩy mạnh hợp tác khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực quan trọng thúc đẩy hợp tác song phương và các mục tiêu phát triển của mỗi nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu và chuyển giao công nghệ giữa hai nước và đề nghị Hàn Quốc tiếp tục hỗ trợ Việt Nam triển khai dự án Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST).
Tán thành và đánh giá cao các đề xuất của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Tổng thống Lee Jae Myung cho biết Hàn Quốc sẵn sàng chia sẻ công nghệ trong các ngành công nghiệp tương lai như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng sạch, đào tạo nguồn nhân lực. Qua đó góp phần hỗ trợ công cuộc hiện đại hóa đất nước và phát triển khoa học công nghệ tiên tiến của Việt Nam. Ông cũng đề nghị hai bên tăng cường kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo giữa hai nước.
Hai nhà lãnh đạo chia sẻ quan điểm về việc tiếp tục mở rộng hợp tác văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân sẽ tạo nền tảng vững chắc thúc đẩy quan hệ hai nước phát triển bền vững, lâu dài.
Hai bên nhất trí tiếp tục quan tâm, hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi chính đáng của cộng đồng mỗi nước đang sinh sống, học tập và làm việc tại nước kia, trong đó có các gia đình đa văn hóa. Ngoài ra, tăng cường hợp tác thực chất giữa các địa phương, qua đó thúc đẩy giao lưu nhân dân hai nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị Hàn Quốc tích cực hỗ trợ Việt Nam phát triển ngành công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí, chia sẻ kinh nghiệm quảng bá du lịch.
Trao đổi về hợp tác tại các diễn đàn đa phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định sẵn sàng hợp tác với Hàn Quốc triển khai hiệu quả Kế hoạch hành động ASEAN - Hàn Quốc 2026 - 2030, phối hợp với các nước Mekong thúc đẩy tổ chức Hội nghị cấp cao Mekong - Hàn Quốc trong năm 2026.
Lãnh đạo cấp cao hai nước cũng chia sẻ tầm nhìn chung chiến lược về duy trì hòa bình, ổn định tại Biển Đông, bảo đảm quyền lợi hợp pháp, chính đáng theo quy định của luật pháp quốc tế và Công ước của Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982 (UNCLOS 1982); nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thúc đẩy hòa bình trên bán đảo Triều Tiên.
