Mạng xã hội ngày càng tác động mạnh đến khả năng tập trung, cảm xúc và hành vi của trẻ em.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS NGUYỄN THỊ THẮM – giảng viên ngành truyền thông chuyên nghiệp (Đại học RMIT Việt Nam) – cho rằng cần đồng thời trang bị kỹ năng số cho trẻ lẫn nâng cao trách nhiệm của gia đình, nhà trường cùng các nền tảng.
* Bà lý giải vì sao trẻ ngày càng khó rời mắt khỏi mạng xã hội?
– Từ góc độ truyền thông số và kinh tế nền tảng, phần lớn mạng xã hội vận hành theo mô hình “kinh tế chú ý” (attention economy). Chúng không chỉ là kết nối người dùng mà còn giữ họ ở lại càng lâu càng tốt để tăng doanh thu quảng cáo, thu thập dữ liệu hành vi và dự đoán xu hướng tiêu dùng.
Cụ thể sử dụng nhiều cơ chế tâm lý kết hợp với thuật toán. Quan trọng nhất là cá nhân hóa bằng trí tuệ nhận tạo (AI), liên tục dự đoán người dùng sẽ xem, thích hoặc phản ứng với nội dung nào để ưu tiên phân phối những nội dung có khả năng tạo tương tác cao.
Tính năng cuộn vô tận, tự động phát video và thông báo liên tục khiến người dùng khó nhận ra thời điểm nên dừng. Điều đáng lo khi các nền tảng xây dựng hồ sơ hành vi người dùng rất chi tiết từ độ tuổi, vị trí, chủ đề quan tâm đến thời gian xem và cách tương tác.
* Video ngắn đang ảnh hưởng thế nào đến khả năng tập trung và quá trình phát triển của trẻ?
– Việc tiếp xúc liên tục với video ngắn, nội dung được cá nhân hóa và thói quen lướt điện thoại không mục đích có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, cách tiếp nhận thông tin, cảm xúc, hành vi cũng như quá trình tương tác xã hội của trẻ.
Các nền tảng đều cung cấp những đoạn video ngắn với nhịp chuyển cảnh nhanh, âm thanh kích thích và phần thưởng gần như tức thì. Theo thời gian não bộ sẽ quen với việc tiếp nhận thông tin nhanh và liên tục. Khi quay lại đọc sách, nghe giảng hoặc làm bài tập dài, trẻ dễ cảm thấy chán, khó duy trì chú ý lâu và giảm kiên nhẫn với quá trình học tập.
Việc tiếp xúc kéo dài với nội dung giàu tính kích thích có thể khiến trẻ dễ cáu gắt, bồn chồn khi không có thiết bị, giảm khả năng tự tạo ra các hoạt động để giải trí.
Thuật toán còn liên tục gợi ý xu hướng, lối sống, tiêu chuẩn sắc đẹp và hình mẫu thần tượng, gây ảnh hưởng đến cách trẻ thể hiện hình ảnh bản thân và quá trình hình thành bản sắc cá nhân.
* Nhiều nội dung độc hại, sai lệch vẫn tiếp cận được trẻ em dù các nền tảng có tăng cường kiểm duyệt…
– Đây chính là giới hạn của cơ chế kiểm duyệt hiện nay. Trong khi các nền tảng được thiết kế để tối đa hóa tương tác và thời gian xem, hệ thống kiểm duyệt chủ yếu chỉ phản ứng sau khi nội dung đã được đăng tải hoặc lan truyền.
Cạnh đó, thuật toán đề xuất thường ưu tiên những nội dung gây sốc hoặc tranh cãi vì tạo nhiều tương tác. Trong khi lượng nội dung quá lớn và việc liên tục chỉnh sửa, đăng lại để né kiểm duyệt khiến công tác kiểm soát càng khó khăn. Chỉ cần là nội dung trẻ đã xem thuật toán cũng có xu hướng đề xuất nội dung tương tự, tạo thành vòng lặp khó kiểm soát.
* Theo bà, trẻ nên bắt đầu sử dụng mạng xã hội từ khi nào?
– Không có một độ tuổi an toàn tuyệt đối. Mức độ sẵn sàng không chỉ phụ thuộc vào tuổi tác mà còn liên quan đến sự trưởng thành về tâm lý, khả năng tự kiểm soát, hiểu biết về truyền thông số và sự đồng hành của gia đình.
Hiện nhiều nền tảng quy định người dùng từ 13 tuổi trở lên. Tuy nhiên đủ tuổi theo quy định không đồng nghĩa với việc trẻ đã đủ trưởng thành để sử dụng mạng xã hội an toàn.
Trước khi tiếp cận mạng xã hội, trẻ cần biết điều tiết cảm xúc, không đồng nhất giá trị bản thân với lượt thích hay bình luận trên mạng. Cần giúp trẻ hiểu rằng phần lớn nội dung trực tuyến đều được chọn lọc, chỉnh sửa và chịu tác động của thuật toán.
Chưa kể trả cần được trang bị kỹ năng bảo vệ quyền riêng tư, nhận biết sự thao túng của nền tảng và biết tìm sự hỗ trợ từ người lớn khi gặp vấn đề.
Ngày 11-7, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị xác nhận UBND tỉnh vừa có văn bản yêu cầu Sở phối hợp cùng các cơ quan liên quan kiểm tra, rà soát kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 trên địa bàn tỉnh, phát hiện các dấu hiệu bất thường để có biện pháp xử lý.
Việc rà soát được thực hiện sau vụ việc điểm thi tốt nghiệp tại Trường THPT Lê Trực bị tố có dấu hiệu tiêu cực.
Theo đó, UBND tỉnh yêu cầu Sở Giáo dục và Đào tạo khẩn trương tiến hành kiểm tra, rà soát toàn bộ quy trình tổ chức coi thi và kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại điểm thi Trường THPT Lê Trực để phát hiện các dấu hiệu bất thường, các hành vi gian lận, tiêu cực (nếu có); kịp thời xử lý và báo cáo UBND tỉnh.
Đồng thời chủ trì, phối hợp các cơ quan liên quan kiểm tra, rà soát kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 trên địa bàn tỉnh Quảng Trị nhằm phát hiện các dấu hiệu bất thường để có biện pháp xử lý.
UBND tỉnh Quảng Trị cũng yêu cầu Công an tỉnh chủ trì, phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo và các đơn vị liên quan khẩn trương xác minh đầy đủ, khách quan bản chất vụ việc tại điểm thi Trường THPT Lê Trực.
Qua đó làm rõ vai trò, trách nhiệm, tính chất, mức độ vi phạm của từng tổ chức, cá nhân; xử lý nghiêm minh các tổ chức, cá nhân sai phạm (nếu có) theo đúng quy định.
Như Báo điện tử Tuổi Trẻ đã thông tin, mạng xã hội lan truyền một số tin nhắn được cho là của một thí sinh tham gia kỳ thi tốt nghiệp tại điểm thi Trường THPT Lê Trực.
Nội dung các tin nhắn cho rằng một số cán bộ coi thi và thành viên hội đồng thi ở điểm thi này đã hướng dẫn, chỉ bài cho thí sinh trong quá trình làm bài. Các học sinh cũng được trao đổi bài trong khi thi.
Sáng cùng ngày, Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Trị đã tổ chức họp khẩn và lập tổ công tác đặc biệt để xác minh vụ việc.
Sở cũng đã đề nghị Công an tỉnh Quảng Trị vào cuộc phối hợp điều tra.
Ngày 10.4, UBND xã Hòa Vang (thành phố Đà Nẵng) công bố triển khai chính sách cung cấp sách giáo khoa miễn phí cho toàn bộ học sinh trên địa bàn, từ bậc tiểu học đến THPT, bắt đầu từ năm học 2026 - 2027. Đây là địa phương đầu tiên trong cả nước hiện thực hóa chủ trương lớn của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 71-NQ/TW.
Chính sách này mang ý nghĩa hỗ trợ thiết thực cho hàng nghìn gia đình, thể hiện cách làm chủ động, sáng tạo của chính quyền địa phương trong việc đưa nghị quyết vào cuộc sống một cách nhanh chóng và hiệu quả.
Theo kế hoạch, hơn 7.000 học sinh tại các trường trên địa bàn xã Hòa Vang sẽ được cấp sách giáo khoa miễn phí.
Trước đó, xã Hòa Vang đã triển khai mô hình “Tủ sách giáo khoa dùng chung” nhằm huy động nguồn lực xã hội, khuyến khích tinh thần tiết kiệm và chống lãng phí. Từ mô hình này, hàng chục ngàn lượt mượn sách đã được ghi nhận, góp phần giảm đáng kể chi phí học tập cho phụ huynh.
Ông Lê Phú Nguyện, Chủ tịch UBND xã Hòa Vang, cho biết việc triển khai chính sách là bước tiến quan trọng, giúp địa phương hoàn thành mục tiêu cung cấp sách giáo khoa miễn phí sớm hơn 4 năm so với yêu cầu của Nghị quyết số 71-NQ/TW. Đồng thời, ông Nguyện cũng nhấn mạnh vai trò của nhà trường, giáo viên, phụ huynh và học sinh trong việc giữ gìn, bảo quản sách để mô hình được duy trì bền vững.
Theo ông Nguyện, giai đoạn đầu, xã huy động 551 triệu đồng mua hơn 6.000 sách giáo khoa cho hơn 1.200 học sinh 8 thôn vùng đồi núi (thuộc xã Hòa Phú cũ), ưu tiên đối tượng khó khăn, đáp ứng khoảng 31% nhu cầu năm học 2025 - 2026.
Sau khi có Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị và bộ sách "Kết nối tri thức" được thống nhất toàn quốc, xã Hòa Vang tiếp tục huy động gần 1,5 tỉ đồng, bổ sung 74.676 quyển. Đến nay, tổng số 91.060 quyển sách đã đủ phục vụ miễn phí gần 7.000 học sinh tại 6 cơ sở giáo dục.
Dự kiến từ năm học 2026 – 2027, địa phương sẽ đáp ứng 100% nhu cầu, trở thành nơi đầu tiên trong cả nước thực hiện miễn phí sách giáo khoa sớm hơn 3 năm.
Ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, đánh giá cao nỗ lực của địa phương, đồng thời đề nghị cần xây dựng quy chuẩn cụ thể trong việc quản lý, sử dụng sách nhằm đảm bảo hiệu quả lâu dài.
Ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, đánh giá mô hình tại xã Hòa Vang là bước cụ thể hóa Nghị quyết số 71-NQ/TW, vừa nâng cao giáo dục, vừa bảo đảm an sinh cho học sinh ở các khu vực còn khó khăn sau sáp nhập.
"Chỉ trong thời gian ngắn, mô hình đã phát huy hiệu quả, trở thành điểm sáng để thành phố nghiên cứu nhân rộng", ông Trần Anh Tuấn nói.
Ông Nguyễn Mạnh Hùng, đại diện Hội phụ huynh Trường tiểu học An Phước (xã Hòa Vang), chia sẻ: "Chúng tôi rất phấn khởi khi con em mình được hỗ trợ sách giáo khoa miễn phí. Đây là chính sách rất nhân văn, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí đầu năm học. Không chỉ vậy, mô hình "Tủ sách giáo khoa dùng chung" còn giúp các cháu hình thành ý thức giữ gìn tài sản chung, biết trân trọng sách vở hơn. Phụ huynh chúng tôi sẵn sàng phối hợp cùng nhà trường để nhắc nhở các cháu sử dụng sách cẩn thận, góp phần duy trì mô hình lâu dài".
Ở góc nhìn học sinh, em Nguyễn Thị Hà Lan (lớp 7/1, Trường THCS Ông Ích Đường, xã Hòa Vang) bày tỏ sự hào hứng: “Em cảm thấy rất vui vì từ năm sau sẽ được mượn sách giáo khoa miễn phí. Điều này giúp bố mẹ em đỡ vất vả hơn mỗi khi vào năm học mới. Em và các bạn sẽ cố gắng giữ gìn sách thật cẩn thận để các anh chị, các em khóa sau cũng có thể sử dụng. Em nghĩ đây là việc làm rất ý nghĩa và giúp chúng em ý thức hơn trong việc tiết kiệm".
Theo Sở GD-ĐT TP.HCM, phụ huynh sử dụng mã định danh cá nhân của học sinh để đăng ký vào lớp 1, lớp 6 cho con em trên cổng tuyển sinh của TP: https://tuyensinhdaucap.hcm.edu.vn.
Sở GD-ĐT TP.HCM cho biết các bậc cha mẹ học sinh sẽ truy cập cổng tuyển sinh, lựa chọn khu vực phường, xã để đăng ký và xác định chính xác đối tượng tuyển sinh. Nếu chọn đối tượng ưu tiên 1 tức là học sinh cư trú tại địa bàn đúng độ tuổi quy định (đối với lớp 1) hoặc học sinh đã hoàn thành chương trình tiểu học và cư trú tại địa bàn (đối với lớp 6).
Theo ông Nguyễn Văn Phong - Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, trường hợp phụ huynh đăng ký đối tượng 2 thì cần xem kế hoạch tuyển sinh của địa phương, đồng thời chuẩn bị đầy đủ hồ sơ minh chứng để cập nhật vào hệ thống trực tuyến.
Đối tượng ưu tiên 2 bao gồm các trường hợp: học sinh đã học mầm non/tiểu học tại địa bàn hoặc vùng giáp ranh; học sinh có cha hoặc mẹ làm việc tại các cơ quan, khu công nghiệp trên địa bàn; học sinh cư trú tại các khu vực giáp ranh; học sinh chuyển từ tỉnh thành khác đến,...
Cũng theo ông Phong, phụ huynh sẽ được đăng ký song song hai loại hình trường học: trường đại trà và trường đặc thù hoặc lớp đặc thù trong trường đại trà (gồm trường tiên tiến, hội nhập; lớp tiếng Anh tích hợp (theo đề án 5695); lớp tăng cường tiếng Pháp; Trường TH-THCS-THPT Nam Sài Gòn; Trường THCS-THPT Lương Thế Vinh).
Sau khi đăng ký, hội đồng tuyển sinh đầu cấp ở phường xã sẽ xét tuyển vào trường đặc thù hoặc lớp đặc thù trong trường đại trà trước. Nếu không trúng tuyển trường đặc thù thì học sinh sẽ được xét vào trường đại trà dựa trên dữ liệu mà phụ huynh đã đăng ký trước đó.
Trên diễn đàn về tuyển sinh lớp 1, lớp 6 ở TP.HCM, nhiều phụ huynh bày tỏ băn khoăn là 7h ngày 27-5 hệ thống tuyển sinh đầu cấp sẽ mở cổng. Tuy nhiên, họ bận đưa đón con đi học nên không thể vào hệ thống ngay giờ đầu tiên để đăng ký chỗ học cho con em. Như vậy có đánh mất cơ hội được ưu tiên xét tuyển trước không?
Trả lời vấn đề này, một lãnh đạo Phòng quản lý chất lượng, Sở GD-ĐT TP giải thích: "Không có chuyện ai đăng ký trước thì được xét tuyển trước. Việc sắp xếp chỗ học lớp 1, lớp 6 căn cứ vào nhiều yếu tố như: chỉ tiêu các trường, số trẻ trong độ tuổi trên địa bàn phường, xã và khu vực giáp ranh, đối tượng ưu tiên...
Phụ huynh có 10 ngày để đăng ký vào lớp 1, lớp 6, từ 27-5 đến 17h ngày 7-6. Vì vậy không nhất thiết phải đăng ký ngay ngày đầu tiên vì số lượng phụ huynh truy cập hệ thống quá đông trong cùng một thời điểm dễ dẫn đến tình trạng nghẽn mạng. Sau 17h ngày 7-6 Sở GD-ĐT TP mới đóng cổng tuyển sinh và sang ngày 8-6 các địa phương mới bắt đầu tiến hành xử lý dữ liệu, phân bổ chỗ học cho học sinh".
Được biết, điểm mới nhất trong công tác tuyển sinh đầu cấp năm nay là việc sắp xếp chỗ học sẽ không phân biệt địa giới hành chính cấp xã; cả hai đối tượng ưu tiên 1 và 2 sẽ được công bố kết quả tuyển sinh cùng lúc, trong khi những năm trước TP.HCM công bố kết quả tuyển sinh đầu cấp của học sinh "trong tuyến" trước, học sinh "ngoài tuyến" sau.
