Tàu Orion chở phi hành đoàn Artemis II tái nhập khí quyển, bung dù giảm tốc và đáp thành công xuống vùng biển ngoài khơi San Diego lúc 20h07 ngày 10/4 (7h07 ngày 11/4 giờ Hà Nội), chính xác thời gian dự kiến. “Đó là một chuyến tái nhập cảnh chuẩn chỉ và một cú hạ cánh chuẩn chỉ”, người dẫn chương trình trong buổi phát sóng trực tiếp của NASA nói.
Nicky Fox, phó quản lý Ban chỉ đạo Nhiệm vụ Khoa học của NASA, cũng cho rằng quá trình tàu Orion tái nhập khí quyển diễn ra “hoàn hảo”. “Cảnh tượng những chiếc dù bung ra, bầu trời xanh tuyệt đẹp và đại dương bao la bên dưới thực sự trông như thể bạn vừa nhẹ nhàng đặt một tách trà lên bàn vậy”, Fox nói với CNN.
“Tàu Integrity (tên do phi hành đoàn Artemis II đặt cho tàu Orion) và bốn phi hành gia đã hạ cánh thành công mỹ mãn. Về mọi mặt, đây là nhiệm vụ hoàn hảo như sách giáo khoa”, Rob Navias, phát ngôn viên của NASA, nhận xét.
Để chuyến trở về của phi hành đoàn Artemis II diễn ra thuận lợi như vậy, NASA đã phải tính toán kỹ lưỡng mọi vấn đề dù nhỏ nhất. Không có chỗ cho sai sót vì ngay khi tái nhập khí quyển, nếu sai sót xảy ra, phi hành đoàn Artemis II có thể bị đẩy ngược ra ngoài không gian hoặc bị thiêu cháy.
Nền tảng tính toán quỹ đạo không gian hơn 60 năm
Khi NASA mới thành lập, mọi dự đoán toán học dùng cho các vụ phóng, quỹ đạo và quá trình tái nhập khí quyển đều được thực hiện thủ công. Katherine Johnson, nữ chuyên gia về hình học giải tích, đã góp phần định hình công việc tính toán của NASA ngày nay.
Một đóng góp đáng chú ý của bà là hoàn thiện phân tích quỹ đạo cho nhiệm vụ Freedom 7 của Alan Shepard, người Mỹ đầu tiên và người thứ hai trên thế giới bay vào vũ trụ tháng 5/1961. Bà cũng là đồng tác giả báo cáo “Xác định góc phương vị khi dừng đốt động cơ để đưa vệ tinh vào vị trí chỉ định trên Trái Đất” năm 1960, nêu rõ các phương trình của chuyến bay quỹ đạo.
Đầu thập niên 1960, khi NASA bắt đầu dùng máy tính để thực hiện những tính toán này, phi hành gia John Glenn yêu cầu Johnson “kiểm tra lại số liệu” được tính bằng phương trình quỹ đạo kỹ thuật số. Johnson cũng tham gia lập trình đường bay cho Apollo 11, nhiệm vụ đưa con người đặt chân lên Mặt Trăng lần đầu tiên. Trong suốt nhiệm vụ, bà nỗ lực đảm bảo tàu vũ trụ phóng lên và tái nhập khí quyển Trái Đất theo đúng góc.
Ngày nay, các nhà khoa học NASA gần như không tính toán thủ công mà sử dụng máy tính để đạt hiệu suất nhanh chóng và ổn định. “Chúng tôi có thể đánh giá nhiều lựa chọn hơn với tốc độ nhanh hơn nhiều”, Jenny Gruber, kỹ sư hàng không vũ trụ NASA, nói với Wired.
Ví dụ, nhóm Artemis có thể thiết kế những quỹ đạo phức tạp hơn trong không gian, hướng đến địa điểm thú vị hơn trên Mặt Trăng. Nhóm dự định đưa phi hành gia đến cực nam Mặt Trăng trong tương lai, nơi các tàu quỹ đạo đã phát hiện băng nước. Trước kia, các tàu Apollo bay đến địa điểm có vĩ độ thấp hơn, gần xích đạo Mặt Trăng hơn và hành trình từ Trái Đất đến đó đơn giản hơn nhiều so với cực nam.
Dù vậy, cách tính toán kế hoạch quỹ đạo thời Apollo, trong đó Johnson góp phần xây dựng, vẫn cung cấp nền tảng cho những kế hoạch du hành vũ trụ hiện tại và tương lai của NASA. “Đó là nền tảng cho những phần mềm và mô hình quỹ đạo của chúng tôi ngày nay”, Gruber nói.
Tái nhập khí quyển theo góc độ chính xác
Việc tính toán đường bay cho Orion cũng phụ thuộc vào vật liệu và thiết kế của tàu. Time cho biết, cũng giống như tàu Apollo, tấm chắn nhiệt của Orion chủ yếu làm từ vật liệu Avcoat, một hỗn hợp gồm nhựa epoxy và sợi silica, được thiết kế để hấp thụ sức nóng khủng khiếp khi tái nhập khí quyển và từ từ cháy hết, mang nhiệt lượng đi khỏi con tàu. Nó cần chịu được mức nhiệt lên tới 2.760 độ C, bằng một nửa nhiệt độ bề mặt Mặt Trời và cao hơn đáng kể so với mức 1.650 độ C mà tàu vũ trụ trở về từ quỹ đạo Trái Đất phải chịu.
Tuy nhiên, tấm chắn nhiệt của Orion gặp vấn đề lớn trong nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra tháng 11/2022. Khi trục vớt khoang tàu từ đại dương, các kỹ thuật viên phát hiện tấm chắn nhiệt có hơn 100 vết nứt và vết lõm lớn nơi Avcoat bong tróc. Điều này dẫn đến nguy cơ sức nóng từ quá trình tái nhập khí quyển đi xuyên qua thành hợp kim nhôm của tàu, lấy mạng phi hành gia bên trong.
Để giải quyết, NASA đứng trước hai lựa chọn: thiết kế lại hoàn toàn tấm chắn nhiệt khiến Artemis II bị lùi lại ít nhất hai năm, hoặc sửa đổi tấm chắn và thay đổi lộ trình tái nhập khí quyển để giảm tải nhiệt. Họ đã chọn phương án thứ hai. Trong nhiệm vụ Artemis II, NASA sử dụng phiên bản Avcoat mới có độ xốp cao hơn, cho phép khí thoát ra ngoài. Thêm vào đó, họ điều chỉnh hành trình quay về Trái Đất của Artemis II theo hướng “nhẹ nhàng” hơn.
Artemis I đi theo lộ trình tái nhập do chương trình Apollo tiên phong, gọi là “nhảy vào khí quyển” (skip-entry). Thay vì lao thẳng xuống khí quyển như những tàu quay về từ quỹ đạo Trái Đất với tốc độ thấp hơn, các tàu Apollo “lượn” vào rồi bật ra, sau đó quay vào lần nữa, qua đó giảm dần nhiệt và lực hấp dẫn tác động.
Tuy nhiên, cách này có vẻ quá khắc nghiệt cho Artemis I. Với Artemis II, NASA chọn phương án dung hòa, không lao thẳng xuống như các tàu quỹ đạo Trái Đất, nhưng cũng lao theo quỹ đạo nông hơn Artemis I.
Theo The Times, tàu Orion trong nhiệm vụ Artemis II phải tiếp cận theo quỹ đạo tạo góc khoảng 6 độ so với phương ngang, tính từ rìa trên của khí quyển Trái Đất, khi bắt đầu tái nhập ở độ cao khoảng 120.000 m. Nếu sai lệch quá một độ theo bất cứ hướng nào, rủi ro có thể xảy ra. Tàu phải đi vào khí quyển qua một “hành lang” chỉ rộng khoảng 2,5 độ. Nếu ví Trái Đất như quả bóng đá, phi hành đoàn sẽ phải nhắm trúng mục tiêu rộng khoảng 1 mm.
Nếu quỹ đạo tái nhập quá nông và góc đi vào nhỏ hơn 5,3 độ, tức song song hơn với rìa trên khí quyển, tàu sẽ không thể trở về Trái Đất. Tương tự khi ném viên đá lướt trên mặt hồ, phi hành đoàn Artemis II sẽ lướt trên đỉnh khí quyển Trái Đất và có nguy cơ bật ngược trở lại không gian.
Nhưng nếu quỹ đạo tái nhập quá dốc, lớn hơn 7,7 độ, tàu sẽ đâm vào khí quyển quá mạnh, lao xuống các tầng khí quyển dày hơn quá nhanh và quá sớm. Nhiệt độ do ma sát với phân tử khí có thể lớn đến mức phá hỏng tấm chắn nhiệt và lực G tác động lên phi hành đoàn sẽ quá cao, gây nguy hiểm đến tính mạng.
Phương pháp hạ cánh xuống mặt nước
Sau khi tái nhập khí quyển với tốc độ gấp 35 lần tốc độ âm thanh, tàu Orion cần giảm tốc để hạ cánh đủ nhẹ nhàng, đảm bảo an toàn cho phi hành gia. Theo Conversation, dù là lựa chọn đầu tiên. NASA sử dụng dù kích thước lớn, thường có màu sắc tươi sáng như màu cam, giúp dễ quan sát. Mỗi tàu thường sử dụng nhiều dù để đạt độ ổn định tốt nhất.
Ở độ cao khoảng 7.130 m, dù hãm tốc của Orion bung ra nhằm làm chậm và ổn định khoang tàu. Vận tốc của Orion giảm xuống còn 146 mét mỗi giây. Ở độ cao khoảng 1.650 m, dù hãm tốc của Orion được cắt bỏ và ba dù chính bung ra, làm giảm vận tốc khoang tàu xuống dưới 60 mét mỗi giây.
Ngay cả như vậy, tàu cũng không thể lao xuống bề mặt cứng mà cần hạ cánh ở nơi có thể làm giảm lực va chạm. Các nhà nghiên cứu đã sớm phát hiện nước là chất hấp thụ xung lực rất tốt. Do đó, phương pháp hạ cánh xuống nước (splashdown) ra đời.
Nước có độ nhớt tương đối thấp, tức biến dạng nhanh dưới tác động của lực, và mật độ cũng thấp hơn nhiều so với đá cứng. Hai đặc tính này khiến nước trở thành môi trường lý tưởng cho tàu vũ trụ hạ cánh. Một yếu tố quan trọng khác giúp tăng tính hiệu quả là nước bao phủ 70% bề mặt Trái Đất, nên khả năng đáp xuống nước rất cao.
Hiện nay, mọi phương tiện vũ trụ như Orion đều cần chứng minh chúng có thể đảm bảo khả năng sống sót trên mặt nước khi trở về từ không gian. Các nhà nghiên cứu xây dựng những mô hình phức tạp, sau đó tiến hành nhiều thử nghiệm để chứng minh cấu trúc đủ chắc chắn để đáp ứng yêu cầu này.
Tàu Orion đưa phi hành đoàn Artemis II rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội) thực hiện nhiệm vụ có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn được ví “đại diện cho thế giới”, khi lần đầu có phụ nữ, người da màu và thành viên không phải người Mỹ bay tới Mặt Trăng.
Nhiệm vụ Artemis II được thiết kế như một bước đệm cho chương trình Artemis của NASA, hướng tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng. Nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra hồi tháng 11/2022, sau nhiều đợt hoãn và hủy phóng. Tiếp theo, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ Mặt Trăng đầu tiên vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.
Tối 8.5, lễ trao giải Vietnam Game Awards 2026 diễn ra tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC), khép lại ngày hoạt động đầu tiên của sự kiện Vietnam GameVerse. Chương trình thu hút sự tham gia của hơn 500 khách mời và 3.000 khán giả, những người đã có mặt từ sớm sau một ngày tham quan hơn 100 gian hàng triển lãm.
Vietnam Game Awards năm nay tiến hành trao 21 hạng mục giải thưởng, được phân chia thành 4 nhóm chính: The Golden Galaxy (game phát hành tại Việt Nam), The Golden Sun (game Việt), The Golden Star (Esports) và The Golden Gear (thiết bị, dịch vụ).
Tại nhóm The Golden Sun (dành cho game Việt), kết quả đáng chú ý thuộc về Tiệm phở anh Hai với 2 danh hiệu Game Indie Việt xuất sắc và Game Việt của năm. Việc một sản phẩm trò chơi độc lập được xướng tên tại lễ trao giải cho thấy năng lực sản xuất của các studio quy mô nhỏ trong nước. Đây là một kết quả cụ thể cho thấy các nhà phát triển nội địa hoàn toàn có thể sử dụng nội dung nguyên bản để thiết kế trò chơi.
Cùng trong nhóm giải này, tựa game Prince of Persia: The Lost Crown Mobile giành cú đúp với hai hạng mục về thiết kế đồ họa và gameplay. Danh hiệu Nhà phát triển game xuất sắc được trao cho iKame Global, trong khi GihOt Studio nhận giải Nhà phát triển game tiềm năng.
Tiến đến nhóm giải thưởng The Golden Galaxy, danh hiệu cao nhất "Game của năm" chính thức thuộc về FC Mobile VN. Kết quả này được đánh giá dựa trên các dữ liệu về chất lượng vận hành, quy mô cộng đồng và khả năng duy trì mức độ hoạt động trên thị trường trong suốt năm qua.
Hạng mục Nhà phát hành game xướng tên VNGGames và Funtap Games. VNGGames đánh dấu lần thứ tư nhận giải thưởng này nhờ kết quả duy trì vận hành hơn 200 tựa game trong nước và 40 game quốc tế (bao gồm Võ Lâm Truyền Kỳ, Valorant, PUBG Mobile, Play Together VNG...). Đối với Funtap Games, đây là lần đầu tiên doanh nghiệp này được vinh danh, dựa trên hệ thống 9,4 triệu người dùng hoạt động hằng tháng và kết quả hợp tác với hơn 150 đối tác quốc tế thông qua các sản phẩm như Genshin Impact, Mobile Legends: Bang Bang, Last War: Survival.
Bên cạnh các giải thưởng được phân tích nêu trên, hệ thống danh hiệu của Vietnam Game Awards 2026 tiếp tục trao các danh hiệu thuộc mảng thiết bị phần cứng, thanh toán điện tử và thể thao điện tử chuyên nghiệp.
Tại phiên tòa liên quan đến vụ kiện giữa Elon Musk với Sam Altman và OpenAI ở California ngày 13/5, Steven Molo, luật sư của Musk, cung cấp tài liệu thể hiện lượng cổ phần của Altman trong 9 công ty từng giao dịch với OpenAI và giá trị thị trường của chúng tính đến ngày 31/12/2025.
Theo đó, dù không sở hữu cổ phần trực tiếp nào tại OpenAI, Altman lại nắm rất nhiều trong các đơn vị hợp tác với startup này, gồm cổ phần trị giá 1,7 tỷ USD tại công ty năng lượng nhiệt hạch Helion Energy, 633 triệu USD ở công ty phần mềm tài chính Stripe, và 258 triệu USD trong công ty dược phẩm chống lão hóa Retro Biosciences. Những tên tuổi nổi tiếng khác có nhà sản xuất chip Cerebras, nhà sản xuất phần mềm quản lý nhân sự Degree (nay là Lattice), nhà sản xuất thiết bị AI Humane, nhà sản xuất phần mềm AI Software Applications và công ty dược phẩm AI Trialspark (nay là Formation Bio).
Tài liệu cũng đề cập Altman đã bán một phần cổ phần của mình ở Reddit. Đầu 2024 khi Reddit niêm yết, hồ sơ từ Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) cho thấy giá trị khoản đầu tư khi đó của Altman đạt hơn 600 triệu USD. Theo CNBC, giá trị vốn hóa thị trường khi IPO của Reddit khoảng 6,4 tỷ USD, còn hiện đạt 29,4 tỷ USD.
Trong phiên tòa, Altman cho biết ông là bạn với nhóm sáng lập Helion Enegy, lần đầu tiên đầu tư ở đây vào năm 2015 và nắm vai trò thành viên hội đồng quản trị. Ông cũng từng yêu cầu hội đồng quản trị của OpenAI xem xét hợp tác với doanh nghiệp năng lượng này cuối 2022 và đảm bảo đây là "thỏa thuận tốt". Năm 2024, cả hai ký kết hợp tác nhưng Altman khai bản thân "bị loại từ cả hai phía". Đến tháng 3, ông rời hội đồng quản trị của Helion Enegy.
Với các trường hợp còn lại, Altman không đưa ra lời giải thích nào.
Molo nhận định Altman có "mâu thuẫn lợi ích rõ ràng", đặc biệt trích dẫn thỏa thuận hợp tác nội dung vào tháng 5/2024 giữa OpenAI và Reddit. Đáp lại, CEO OpenAI nhấn mạnh ông không phải người ra quyết định, thay vào đó là hội đồng quản trị "phê duyệt bất kỳ điều khoản nào cuối cùng".
Phía luật sư của Musk đánh giá, với những khoản đầu tư "tay trong", Altman đã vi phạm lòng tin và làm giàu bất chính. CEO OpenAI bác bỏ cáo buộc, cho biết "đã chủ động rút lui" khỏi những cuộc thảo luận quan trọng với các công ty mà ông đầu tư.
Trước đó, ngày 12/5, 10 tổng chưởng lý từ các bang của Mỹ đã gửi đơn lên SEC, yêu cầu xem xét kỹ lưỡng tài liệu từ OpenAI trước thềm IPO cũng như vấn đề liên quan đến khoản đầu tư của Altman. Theo thư gửi SEC mà AFP thu được, Altman "có tiền sử tư lợi và xung đột lợi ích nghiêm trọng, tạo ra rủi ro đáng kể cho công ty".
Tuần trước, Ủy ban Giám sát và Cải cách Chính phủ của Hạ viện Mỹ cũng yêu cầu Altman cung cấp thông tin về các chính sách của OpenAI nhằm "ngăn ngừa xung đột lợi ích". Phía Altman và OpenAI không đưa ra bình luận.
Theo ước tính của Forbes, Altman tích lũy được khối tài sản ròng trị giá 4 tỷ USD thông qua các khoản đầu tư mạo hiểm trước và trong thời gian làm việc tại OpenAI.
Phiên tòa giữa Musk với Altman và OpenAI đang bước sang tuần thứ ba. Năm 2024, CEO Tesla đệ đơn kiện, cáo buộc OpenAI, CEO Sam Altman, Chủ tịch Greg Brockman và tập đoàn Microsoft - nhà đầu tư ban đầu vào OpenAI - phản bội sứ mệnh phi lợi nhuận.
Phiên xét xử diễn ra tại tòa án liên bang California từ ngày 28/4 và dự kiến kéo dài vài tuần, đánh dấu lần đầu Musk và Altman đối đầu tại tòa. Bồi thẩm đoàn 9 người sẽ cố vấn cho thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers về việc có chấp thuận các đề xuất của Musk hay không, bao gồm đưa OpenAI quay lại mô hình phi lợi nhuận, bãi nhiệm Altman và Brockman, đền bù 130 tỷ USD và nộp số tiền này vào quỹ phi lợi nhuận của OpenAI.
Theo Reuters, đây được xem là một trong những tranh chấp pháp lý quan trọng nhất của ngành AI, không chỉ xoay quanh quyền kiểm soát OpenAI mà còn đặt ra câu hỏi về sự cân bằng giữa lợi nhuận, trách nhiệm xã hội và an toàn trong phát triển trí tuệ nhân tạo. Dự kiến hội đồng cố vấn và thẩm phán Rogers sẽ đưa ra phán quyết ngày 18/5.
Các nhà khảo cổ khai quật ngôi mộ M39 tại nghĩa trang Sơn Giáp Bảo gần thành phố Cố Nguyên, khu tự trị Ninh Hạ, cách Vạn lý Trường thành khoảng 1,5 km về phía nam và phát hiện một chiếc bình đồng chứa 3.740 ml chất lỏng trong suốt, màu xanh nhạt và không mùi. Ngôi mộ có niên đại vào cuối thời Chiến quốc (năm 547-221 trước Công nguyên). Theo bài báo công bố trên tạp chí Journal of Archaeological Science: Reports, nhóm nghiên cứu phân tích thành phần của loại bia trong bình có miệng hình củ tỏi, qua đó hiểu rõ hơn về cách thức nấu bia dưới thời nhà Tần.
Theo Bioscience, chất lỏng trong bình ở trạng thái bảo quản tốt, không bay hơi hay rò rỉ vào lớp đất xung quanh suốt 2.300 năm nhờ niêm phong hai lớp gồm nút vải chèn ở miệng chai và lớp bùn hữu cơ ở bên ngoài. Sự kết hợp này ngăn chặn cả không khí và nước ngầm trong suốt hai thiên niên kỷ, giữ loại đồ uống lên men từ ngũ cốc cổ xưa còn nguyên vẹn.
Nghĩa trang Sơn Giáp Bảo bao gồm 183 hố chôn, trong đó 179 hố thuộc thời nhà Tần. Khu vực này là nơi chôn cất dành cho binh lính và dân thường dọc theo phòng tuyến biên giới. Miệng bình hình củ tỏi là đặc trưng của đồ gốm nhà Tần, gắn liền với đồ uống có cồn. Các nhà nghiên cứu lấy mẫu cả chất lỏng và lượng nhỏ cặn lắng trong bình, sau đó áp dụng một loạt kỹ thuật phân tích.
Phân tích bằng quang phổ hồng ngoại biến đổi Fourier ban đầu xác định những nhóm chất hữu cơ và mô hình phân biệt nhanh so sánh cặn lắng cổ đại với mẫu vật hiện đại, hé lộ đó là dấu vết của đồ uống có cồn. Sau đó, nhóm nghiên cứu sử dụng kỹ thuật đo khối phổ song song và khối phổ orbitrap độ phân giải cao để định lượng các chất chuyển hóa. Họ phát hiện hơn 2.400 hợp chất độc đáo, loại trừ khả năng chất lỏng trong bình chỉ là nước ngầm ngấm vào qua nhiều thế kỷ. Những hợp chất đã nhận biết thuộc 24 nhóm hóa học, bao gồm axit amin, axit béo và carbohydrate. Axit lactic chiếm phần lớn trong khi axit tartaric chỉ xuất hiện ở nồng độ thấp, chứng tỏ chất lỏng là một loại bia làm từ ngũ cốc, không phải rượu trái cây.
Kết quả phân tích vi mô hạt tinh bột và hạt khoáng thực vật tách từ cặn lắng phù hợp với hạt kê và cây trong nhóm Triticeae, bao gồm lúa mỳ và lúa mạch. Mẫu cặn lắng cũng chứa 8.571 tế bào nấm men, phản ánh việc sử dụng chất lên men có chủ đích. Không có tài liệu lịch sử nào mô tả chính xác công thức nấu bia kết hợp kê với lúa mỳ hoặc lúa mạch và nấm men. Mức axit lactic cao hé lộ hương vị chua rõ rệt và thành phần tổng thể cho thấy đây là một đồ uống lên men bổ dưỡng.
Trong ngôi mộ, chiếc bình đồng đóng vai trò như vật cúng tế, thể hiện niềm tin người chết cần thức ăn và đồ uống ở thế giới bên kia. Theo Popular Science, sự tồn tại của lượng bia lớn được niêm phong và bảo quản cẩn thận chứng minh kỹ thuật nấu bia và công nghệ cất giữ thời nhà Tần không chỉ giới hạn ở tầng lớp thượng lưu. Những thợ nấu bia thời Tần đã làm chủ kỹ thuật lên men và định hình hương vị, tạo ra loại đồ uống dễ tiếp cận với nhiều người.
