Công việc gần như không thay đổi với bà Lê Thị Minh Thái - người từng có 23 năm làm việc chính thức tại Xí nghiệp sơmi Tổng công ty May 10 Hà Nội. Từ chiếc máy may đến đồng nghiệp trong nhà xưởng đều quen thuộc, chỉ khác là người phụ nữ 55 tuổi có thêm một cuốn sổ lương hưu hơn 4,3 triệu đồng và không cần đóng BHXH bắt buộc theo quy định với người hết tuổi lao động.
Trước ngày về hưu tháng 4/2024, bà Thái nêu nguyện vọng trở lại làm việc sau hưu trí với cấp trên, lập tức được đáp ứng. Tháng 7, bà trở lại dây chuyền với vị trí công nhân may như trước, sau khi đã chốt sổ BHXH và chấm dứt hợp đồng lao động cũ theo quy định.
"Mắt còn tinh, tay còn khỏe, ở nhà buồn không chịu nổi, lấy đâu người nói chuyện. Mình đi làm, có hai khoản lương lại không phụ thuộc kinh tế", người phụ nữ mái tóc nhuộm nâu đồng, cắt tỉa gọn ngang vai, cười cho biết.
Bước vào nhà máy từ những năm 2000, bà Minh Thái chỉ nhớ lương công nhân may thời đó đôi ba triệu nhưng trả đúng ngày, phúc lợi không chậm không thiếu - những chế độ ổn định mà công nhân cần. Các khoản tăng dần, duy trì đều cho đến ngày nay, kể cả lúc biến cố như đại dịch Covid là lý do khiến bà ở lại đến ngày về hưu. Đồng nghiệp phân xưởng sơmi phần lớn trung tuổi, thâm niên gắn bó 20-25 năm.
Đôi tay quen làm, bà Thái trước mắt chưa muốn thay đổi nhịp sống đã vận hành suốt ba thập niên qua. Xa hơn là không chịu áp lực tài chính khi trên không phải chăm sóc bố mẹ già, dưới không cần lo con nhỏ. Con gái lớn đã lấy chồng xa, thi thoảng mới đưa cháu về thăm. Con trai học ngành kinh tế, tự túc chi tiêu mỗi tháng bằng công việc làm thêm. Bà Thái sức khỏe vẫn tốt, dự định làm đến khi nào "chán hoặc vướng bận việc nhà" mới nghỉ.
Cuối chuyền, bà Nguyễn Thị Kim Vân thoăn thoắt giở từng góc áo, lần từng hàng khuy kiểm tra xem có chỗ nào bị lỗi, thừa chỉ hoặc thiếu đường may. Phụ trách kiểm định chất lượng, mỗi ngày bà cùng một nữ đồng nghiệp kiểm tra không dưới 1.000 sản phẩm, có lúc lên đến 1.600.
Công việc chỉ dành cho người chỉn chu, kỹ lưỡng để không sểnh sót bất cứ đường kim mũi chỉ nào. Bởi chiếc áo sơmi xuất khẩu có thể nằm trên kệ hàng một trung tâm thương mại nào đó ở châu Âu. Họ còn phải khéo léo giao tiếp với công nhân, bởi không phải ai cũng thoải mái khi sản phẩm bị trả về yêu cầu làm lại.
Những thao tác ấy bà Kim Vân đã lặp lại mỗi ngày suốt 29 năm từ khi vào phân xưởng ở tuổi đôi mươi, tiếp tục duy trì sau tuổi nghỉ hưu hồi tháng 6. Đầu tháng 7, bà Vân trở lại nhà máy sau khi đã chốt sổ và các thủ tục liên quan với mức lương hưu gần 6 triệu đồng.
Người phụ nữ 53 tuổi, tóc còn xanh, chọn tiếp tục đi làm vì thấy "sức khỏe còn ổn nhưng lương hưu chưa được ổn lắm". Bà Vân tính toán tuổi này nếu rời nhà máy vẫn có thể đi làm, nhưng phần lớn là dọn dẹp hoặc trông trẻ.
"Ra ngoài chưa chắc điều kiện đã tốt hơn. Với tay nghề và công việc đã quen, tốt nhất cứ chọn nơi mà mình đã quen thuộc", bà giải thích, thêm rằng đi làm có chị có em, nếu không sẽ rất buồn chán.
Bà Thái, bà Vân là hai trong số hơn 30 người đã nghỉ hưu vẫn tiếp tục đi làm, trong tổng số 500 lao động thuộc Xí nghiệp sơmi Tổng công ty May 10. Bà Chu Thị Hồng Hà, Phó giám đốc Xí nghiệp sơmi, cho biết chính sách thực hiện theo quy định được pháp luật cho phép. Thực tế nhiều người đến tuổi về hưu, sức khỏe còn tốt vẫn muốn đi làm, nhà máy vẫn tuyển dụng bởi có nhu cầu. Quyền lợi của họ được đảm bảo đầy đủ theo pháp luật hiện hành.
Theo bà Hà, tuyển dụng lao động ngành may không dễ khi người trẻ có nhiều lựa chọn, nhất là chuyển dịch dần về khu vực dịch vụ. Trong khi đặc thù may mặc đòi hỏi tỉ mỉ với từng đường kim mũi chỉ, đức tính mà người có thâm niên, kinh nghiệm hoàn toàn đáp ứng. Nghề may dù được máy móc hỗ trợ nhưng không thể loại bỏ con người, nhất là những thợ lâu năm, có tay nghề.
Bà nhận định đi làm sau tuổi nghỉ hưu có người vì lý do kinh tế, nhưng cũng có người không hẳn mà đã quen với công việc nhiều năm, muốn giữ môi trường và có giao tiếp. "Đội ngũ này trên thực tế vẫn là nguồn lực quý vì lành nghề và có sự ổn định", bà nói, thêm rằng tất nhiên yếu tố năng suất phần nào ảnh hưởng song bù lại yên tâm về chất lượng sản phẩm, không phải đào tạo lại.
Ông Vũ Quang Thành, Phó giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, nhận định bước vào giai đoạn già hóa dân số, cơ cấu lao động thay đổi mạnh trong khi nhiều doanh nghiệp lại thiếu nhân sự có kinh nghiệm, giữ vai trò cố vấn, truyền nghề, kiểm soát chất lượng, giữ gìn văn hóa. Người cao tuổi trong nhiều trường hợp là chủ thể nắm giữ uy tín xã hội, tri thức nghề truyền thống, quan hệ cộng đồng và khả năng dẫn dắt thế hệ trẻ - những giá trị mà người trẻ cần nhiều năm mới tích lũy được.
Ông dẫn thực tế nhu cầu làm việc của người cao tuổi hiện khá lớn, vì tránh cảm giác bị tụt hậu hoặc không muốn phụ giúp gia đình. Song tỷ lệ nhóm này tìm được việc làm phù hợp thấp vì nhiều rào cản như lệch pha cung cầu khi một phần doanh nghiệp chủ động tuyển dụng còn chủ yếu cần lao động tốc độ, linh hoạt và kỹ năng công nghệ mới. Người hết tuổi lao động chủ yếu tìm hiểu qua người quen mà thiếu kênh kết nối việc làm riêng biệt hoặc công việc không phù hợp thể trạng.
"Việc làm cho người cao tuổi trong bối cảnh mới không chỉ nên dựa vào nỗ lực đơn lẻ của doanh nghiệp mà cần có bệ đỡ chính sách rõ ràng", ông Thành nói, dựa trên ba nguyên tắc cụ thể là sinh kế tạo thu nhập phù hợp với nhu cầu; công việc tương thích thể trạng và không coi người cao tuổi là lao động giá rẻ.
Bệ đỡ đầu tiên, theo ông Thành là tạo cơ chế luật pháp và việc làm linh hoạt, cho phép người cao tuổi thỏa thuận với doanh nghiệp để tiếp tục làm việc hoặc làm bán thời gian sau tuổi nghỉ hưu. Nhà nước có những ưu đãi về thuế, tài chính cho doanh nghiệp chủ động tuyển dụng và đào tạo việc làm chuyên biệt cho người cao tuổi. Đồng thời, cần thúc đẩy các mô hình việc làm linh hoạt như từ xa, bán thời gian hoặc tư vấn chuyên môn theo dự án phù hợp với sức khỏe. Cuối cùng, cần khuyến khích doanh nghiệp ký hợp đồng với người cao tuổi ở các vị trí cố vấn, đào tạo nhân sự trẻ, tận dụng kinh nghiệm và kỹ năng mềm của họ.
"Cộng đồng dần thay đổi định kiến, coi người cao tuổi là nguồn lực quý giá về mọi mặt thay vì gánh nặng, để trực tiếp tạo ra môi trường giúp họ giữ vững sự tự lập, sức khỏe tinh thần và tiếp tục cống hiến kinh nghiệm", ông nói, thêm rằng về lâu dài cần nâng cao mặt bằng an sinh để người cao tuổi đi làm vì yêu thích thay vì áp lực mưu sinh
Luật hiện hành quy định người về hưu đang hưởng chế độ hàng tháng mà ký kết hợp đồng lao động mới, người đó và chủ sử dụng lao động đều không phải đóng các khoản BHXH bắt buộc, bao gồm hưu trí, tử tuất, ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cho quãng thời gian làm việc thêm.
Chủ doanh nghiệp có trách nhiệm chi trả thêm cùng lúc với kỳ trả lương một khoản tương đương mức đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp theo quy định. Đồng nghĩa với việc thay vì phải trích đóng vào các quỹ, người lao động được nhận trực tiếp tiền tương ứng vào thu nhập hàng tháng. Lao động có thể thỏa thuận với người sử dụng về rút ngắn thời giờ làm việc hoặc làm việc không trọn thời gian phù hợp với sức khỏe.
Tin Gốc: Vnexpress
