Chùa Thập Tháp, còn gọi Thập Tháp Di Đà Tự, tọa lạc tại phường An Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai (trước thuộc Bình Định). Đây là một trong những tổ đình cổ kính, tiêu biểu của Thiền phái Lâm Tế ở miền Trung, lưu giữ nhiều lớp trầm tích văn hóa đặc sắc của vùng đất từng là kinh đô vương quốc Champa.
Chùa do Thiền sư Nguyên Thiều, người khai lập dòng Lâm Tế tại Đàng Trong sáng lập năm 1668 và được xếp hạng di tích quốc gia ngày 9/1/1990. Trải qua hơn 350 năm, chùa không chỉ là biểu tượng tôn giáo mà còn như “bảo tàng sống” về kiến trúc, điêu khắc cổ.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Tô Lan, nghiên cứu viên cao cấp Viện Triết học, trong dòng chảy lịch sử văn hóa Việt Nam, di sản Hán Nôm, đặc biệt là thư tịch Phật giáo giữ vai trò như “ký ức vật chất” lưu giữ tri thức và đời sống tinh thần qua nhiều thế kỷ.
Đáng chú ý, chùa Thập Tháp ở Gia Lai là một trung tâm lưu trữ quan trọng với khối lượng lớn tư liệu Phật giáo Hán văn, có giá trị không chỉ trong nước mà còn ở khu vực Đông Á.
Điểm nhấn của di sản này là bộ Đại tạng kinh Gia Hưng (Gia Hưng Tạng) đang lưu giữ tại chùa, gồm khoảng 1.377 tập thuộc 479 bộ, tương đương gần 4.826 quyển, bao quát đầy đủ các hệ kinh, luật, luận và ngữ lục. Đây là một trong những bộ tạng kinh Hán văn còn khá đầy đủ ở Việt Nam trong bối cảnh nhiều thư tịch Phật giáo đã thất tán qua biến động lịch sử.
Tiến sĩ Nguyễn Tô Lan cho biết bộ kinh Phật Gia Hưng Tạng được truyền lại hơn 300 năm trước, đến nay vẫn tương đối hoàn chỉnh.
“Tất cả những bộ kinh Phật khác được truyền nhập vào Việt Nam chỉ còn những mảnh rời rạc trong các thư viện. Bộ kinh Phật Gia Hưng Tạng có thể coi là trọn vẹn duy nhất ở Việt Nam. Vì vậy, xét về giá trị tư liệu, đây là di sản độc nhất vô nhị”, Tiến sĩ Lan nói.
Trên bình diện thế giới, Gia Hưng Tạng còn tương đối toàn vẹn so với các mảnh rời rạc đang lưu giữ ở nhiều quốc gia khác. Đáng chú ý, đến nay chưa xác định được bộ kinh này có tổng cộng bao nhiêu quyển.
“Khoảng 10 năm trước, một chiến dịch quốc tế được triển khai nhằm số hóa các phần còn lại để phục dựng bộ đại tạng kinh hoàn chỉnh”, Tiến sĩ Lan nói thêm.
Tiến sĩ Nguyễn Huỳnh Huyện, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Gia Lai cũng nhấn mạnh, Gia Hưng Tạng ở chùa Thập Tháp là một thư tịch Phật giáo đặc biệt quý giá ở Việt Nam còn nguyên vẹn. Bộ kinh có cấu trúc đầy đủ và lịch sử lưu truyền qua nhiều thế kỷ, có ý nghĩa đặc biệt đối với Phật giáo Việt Nam.
Bộ kinh Phật này minh chứng cụ thể tỉnh Bình Định trước đây là một trung tâm Phật giáo quan trọng của miền Trung trong thế kỷ XVII-XVIII. Bộ kinh cũng phản ánh đầy đủ quá trình giao lưu văn hóa, văn học giữa Phật giáo của tỉnh Bình Định, Việt Nam và không gian Phật giáo của Đông Nam Á.
Tiến sĩ Nguyễn Huỳnh Huyện cho rằng cần số hóa và đẩy mạnh nghiên cứu sâu về bộ kinh, đồng thời triển khai các chương trình, hành động cụ thể gắn với phát triển kinh tế, du lịch và văn hóa để phát huy giá trị di sản.
Khác với mặn, ngọt, chua hay đắng, vị cay không được tiếp nhận qua các nụ vị giác trên lưỡi. Cảm giác này xuất hiện khi hợp chất capsaicin (có nhiều trong ớt) gắn kết vào thụ thể TRPV1 trong khoang miệng. Sự gắn kết này tạo ra tín hiệu truyền đến não bộ, thông báo cơ thể đang tiếp xúc với nhiệt độ cao, gây ra cảm giác bỏng rát.
Kích thích não bộ tiết hormone
Khi nhận tín hiệu bỏng từ capsaicin, cơ thể phản ứng bằng cách giải phóng endorphin. Đây là một loại hormone có chức năng giảm đau tự nhiên và tạo ra trạng thái dễ chịu. Cơ chế này giải thích nguyên nhân nhiều người duy trì thói quen ăn cay và có xu hướng tăng dần mức độ cay theo thời gian.
Cùng lúc, cơ thể cũng tiết ra adrenaline. Hormone này làm tăng nhịp tim, đẩy mạnh tuần hoàn máu, tạo ra sự hưng phấn thể chất khi tiêu thụ món ăn.
Khuếch đại hương vị và hỗ trợ tiêu hóa
Trong cấu trúc ẩm thực, vị cay đóng vai trò kích thích các đầu dây thần kinh trong khoang miệng, làm tăng độ nhạy cảm của vị giác. Khi kết hợp với ớt hoặc tiêu, vị mặn, ngọt và chua của thực phẩm trở nên rõ rệt hơn.
Đồng thời, sự kích thích từ capsaicin khiến tuyến nước bọt hoạt động mạnh. Nước bọt hòa trộn giúp phân giải thức ăn, làm hương vị lan tỏa trọn vẹn. Ở dạ dày, hợp chất này kích thích tiết dịch vị, hỗ trợ quá trình tiêu hóa các món chứa nhiều đạm và chất béo.
Việc sử dụng gia vị cay cũng giúp tạo sự cân bằng. Đối với các món chiên rán, độ cay giúp giảm cảm giác ngấy. Tại các khu vực có khí hậu nhiệt đới, việc ăn cay kích thích tuyến mồ hôi hoạt động, giúp cơ thể hạ nhiệt độ sau bữa ăn.
Dù mang lại trải nghiệm ẩm thực thú vị, việc lạm dụng vị cay có thể gây ra những sự khó chịu nhất định cho hệ tiêu hóa. Bác sĩ Edwin McDonald - Chuyên khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Đại học Y khoa Chicago, Mỹ cho biết đồ ăn cay là một trong những tác nhân phổ biến gây chứng ợ nóng. Ở những người nhạy cảm, vị cay có thể làm giãn cơ vòng thực quản dưới, khiến axit dễ dàng trào ngược lên.
Tuy nhiên, vị chuyên gia này cũng chỉ ra một sự thật trái ngược với quan niệm phổ biến: Capsaicin không hề làm tăng tiết axit dạ dày, cũng không gây ra hay làm trầm trọng thêm tình trạng viêm loét. Nó thực chất còn ức chế sản xuất axit. Lý do khiến người bị viêm loét cảm thấy đau khi ăn cay đơn thuần là do capsaicin kích hoạt các thụ thể cảm giác đau trong dạ dày, chứ không phải do vết loét bị phá hủy thêm".
Do đó, người dùng vẫn nên sử dụng ớt, tiêu ở mức độ vừa phải. Đặc biệt, những ai có tiền sử trào ngược dạ dày thực quản (GERD) hoặc hội chứng ruột kích thích (IBS) nên "lắng nghe cơ thể" và hạn chế ăn cay nếu thấy xuất hiện cơn đau.
Đầu năm 2024, video quay cảnh anh Na Guoping đứng bên nồi lẩu cay xiên que (malatang) sôi sục tại Thiên Thủy, Cam Túc thu hút hàng triệu lượt xem. Trong video, anh thể hiện sự mệt mỏi khi phải phục vụ dòng người chờ đợi.
Trào lưu này bắt nguồn từ đoạn video 7 giây trên Douyin của một sinh viên đại học địa phương, sau đó là sự cộng hưởng từ các video ăn thử của tài khoản có tên Sangesan, thu hút gần 1,5 triệu lượt thích. Thực khách sau đó đổ về quán Ha Haiying Malatang của anh để thưởng thức. "Đời tôi chưa từng thấy nhiều người đến thế. Tôi không biết thế giới này lại đông người đến vậy", Na Guoping nói.
Suốt nhiều tháng, dòng người xếp hàng dài hơn 100 mét, nhiều khách chờ 7 tiếng mới tới lượt. Na Guoping cho biết thời gian đó anh chỉ ngủ 5 tiếng mỗi đêm. Anh bị bong móng ở hai ngón tay do phải bóc vỏ hàng nghìn cây xúc xích mỗi ngày. Để đảm bảo an toàn, ban quản lý khu phố yêu cầu quán giới hạn phục vụ 150 khách một ngày.
Sự kiện đẩy doanh thu các cửa hàng lân cận và giá bất động sản tăng cao. Số lượng quán malatang tại con phố này tăng từ 3 lên 24. Tính trên toàn khu vực, có 170 quán được cấp phép mới. Khi thị trường hạ nhiệt vào cuối năm 2024, khoảng 40 quán còn hoạt động, trong đó có Ha Haiying Malatang.
Theo Xinhua, trước khi nổi tiếng, thu nhập của quán khoảng 2.000 tệ (7 triệu đồng) một ngày. Đỉnh điểm "cơn sốt", doanh thu vọt lên hơn 30.000 tệ mỗi ngày. Dù hạ nhiệt, đến nay quán có doanh thu 13.000 - 14.000 tệ.
Hiện tại, khách đến quán đợi khoảng 40 phút vào giờ trưa và tối. Na Guoping tiếp tục làm đầu bếp chính cùng anh rể và chị họ. Quán mở cửa từ 25 năm trước, duy trì khách nhờ sử dụng nguyên liệu cao cấp. Do lượng khách từ nhiều vùng miền tìm đến, quán thay đổi công thức truyền thống, điều chỉnh độ mặn và cay theo yêu cầu của khách phía Nam.
"Dù nổi tiếng đến đâu, chúng tôi vẫn phải giữ đúng bản chất của malatang", nam đầu bếp nói.
Sau ca làm việc 10 tiếng, Na Guoping phát trực tiếp (livestream) trên mạng xã hội để bán gia vị đặc sản bột ớt Cam Cốc (Gangu chili powder) và gia vị lẩu, bánh bột đậu. Riêng mảng sản phẩm đóng gói này đã bán được hơn 700.000 phần, doanh thu vượt 4 triệu tệ (gần 14 tỷ đồng).
Anh cho biết đã từ chối nhiều lời mời ra mở thương hiệu riêng để ở lại làm việc tại quán của gia đình.
Cuối tháng 3 vừa qua, đoạn video thu hút trên mạng xã hội chia sẻ nội dung về phong cách sống xa xỉ ở Dubai thuộc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, nhận được hàng chục nghìn lượt tương tác.
Video nhanh chóng thu hút sự chú ý khi ghi lại hình ảnh một người phụ nữ khoác trên mình trang phục như áo giáp, được tạo thành bởi những mảnh kim loại vàng óng ánh phủ từ đầu tới chân.
Điều khiến cộng đồng đặc biệt quan tâm đó là "khối lượng vàng" lớn xuất hiện trong video. Trang phục gồm vương miện, giáp ngực, đai lưng và các chi tiết bọc ngón tay, tạo cảm giác như được chế tác hoàn toàn từ vàng nguyên khối.
Tuy nhiên, nhiều người bày tỏ hoài nghi về đoạn video này. Một số ý kiến cho rằng nếu thực sự là vàng thật, trọng lượng của bộ trang phục sẽ lớn đến mức người mặc khó có thể di chuyển.
Sau đó, nhân vật chính trong video được xác định là Oleve Love - nhà sáng tạo nội dung người Indonesia. Người này cũng lên tiếng xác nhận về nguồn gốc của video.
Hình ảnh phía sau hậu trường của đoạn video do cô gái người Indonesia đăng tải cho thấy bộ trang phục không chỉ gồm những tấm kim loại màu vàng, còn có những "miếng vàng" dạng thẻ còn nguyên trong bao bì.
Trên thực tế, những đám cưới ở khu vực Trung Đông vốn gắn liền với hình ảnh của vàng. Món kim loại quý này là một trong những vật phẩm không thể thiếu trong văn hóa cưới hỏi của người dân địa phương.
Sức hút của vàng đến từ thực tế rằng, Dubai từ lâu được mệnh danh là "thành phố vàng".
Trong nhiều nền văn hóa Trung Đông và Nam Á, vàng không chỉ là trang sức mà còn là biểu tượng của sự giàu có, địa vị và an toàn tài chính. Đây cũng là phần quan trọng trong sính lễ (mahr) mà chú rể dành cho cô dâu.
Tại các khu chợ nổi tiếng như Deira Gold Souk, các cô dâu tương lai thường lựa chọn những bộ trang sức cầu kỳ, có thể nặng tới vài cân vàng.
