Huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc cũ (nay là tỉnh Phú Thọ) từ lâu được biết đến là một điểm đến hấp dẫn với tiềm năng du lịch, nơi đây còn sở hữu nền ẩm thực phong phú, với nhiều món ăn địa phương được hình thành từ tập quán sinh hoạt của người dân. Trong số đó, cá thính – món cá ủ muối chua là một trong những đặc sản đặc trưng, mang hương vị mà khó có thể tìm thấy ở vùng khác.
Lập Thạch có địa hình trũng thấp, vào mùa mưa đồng ruộng thường xuyên ngập nước, mỗi năm bà con chỉ cấy được một vụ lúa. Cá tự nhiên trong ao hồ, sông suối vì thế sinh sôi nhiều, ăn không hết, bán cũng khó. Từ nhu cầu mưu sinh giản dị ấy, người dân đã nghĩ ra cách muối cá với thính để dành ăn dần.
Theo năm tháng, món ăn này trở thành đặc sản, làm nên bản sắc riêng của vùng trung du Bắc Bộ. Không chỉ trong phạm vi gia đình, cá thính Lập Thạch đã có thương hiệu, được nhiều du khách tìm mua. Một số hộ mạnh dạn phát triển mô hình sản xuất cá thính sạch, có bao bì, nhãn mác, đem lại nguồn thu nhập ổn định, có gia đình mỗi năm thu về vài chục triệu cho đến hàng trăm triệu đồng từ nghề truyền thống này.
Cá thính có thể làm từ nhiều loại cá, nhưng ngon nhất vẫn là cá mè, cá chép, cá trôi. Với các loại cá nhỏ hơn, người dân thường giữ nguyên con thay vì cắt khúc để đảm bảo độ dai và ngấm gia vị.
Cá sau khi mổ sạch, bỏ mang, ruột, cá được bóp muối kỹ để khử mùi tanh và giúp thịt săn chắc. Quan trọng nhất chính là lớp thính gạo rang (hoặc thính ngô, đậu tương) giã nhỏ, vừa tạo hương thơm vừa giữ linh hồn cho món ăn. Người dân huyện Lập Thạch (cũ) có bí quyết riêng để đảm bảo cá ủ được kín, không tiếp xúc với không khí.
Cá thính đạt chuẩn phải đảm bảo các tiêu chí như thịt khô, săn, có màu hổ phách hoặc đỏ hồng, bên ngoài ngấm thính vàng ruộm.
Để làm ra một mẻ cá thính ngon, người dân phải trải qua nhiều công đoạn đòi hỏi sự cẩn trọng. Cá sau khi làm sạch, giữ nguyên vảy, được cắt khúc và khứa nhẹ trên thân để dễ thấm gia vị. Công đoạn đầu tiên là ướp muối. Tỷ lệ muối thường được áp dụng là 1,5kg muối cho 10kg cá. Muối được nhồi kỹ vào mang và bụng cá để khử tanh và giúp thịt săn lại, sau đó lắc đều để phần muối thừa rơi ra.
Cá sau khi ướp muối được xếp vào chum sành hoặc lọ thủy tinh. Miệng chum thường lót mo cau sạch, dùng cuộn rơm và nan tre nén chặt miệng chĩnh rồi để cá ngấm dần. Quá trình ủ kéo dài từ bảy đến mười ngày, đủ để cá thấm đều gia vị, lên men tự nhiên và có thể bảo quản lâu mà không cần hóa chất. Trải qua nhiều thế hệ, phương pháp này dần được hoàn thiện, biến món ăn dân dã thành đặc sản có hương vị chua dịu, thơm đặc trưng, thu hút cả du khách lẫn người dân trong vùng.
Sau khi hoàn tất, chum cá được để trong khoảng 3–4 tháng. Thời gian ủ lâu giúp cá lên men tự nhiên, tạo độ chua, thơm hài hòa và màu sắc đẹp mắt.
Một mẻ cá muối chua sau khi hoàn thiện phải đảm bảo miếng cá khô, chắc thịt, có màu hổ phách hoặc hồng đậm. Phần thính bám bên ngoài chuyển vàng và tỏa mùi thơm đặc trưng. Khi tách thịt, cá có vị chua nhẹ, mặn vừa phải và không có mùi tanh. Đây là những yếu tố quan trọng để nhận biết cá thính làm đúng kỹ thuật.
Cá thính có thể ăn trực tiếp hoặc đem chế biến. Trong đó, phổ biến nhất là nướng. Cá được kẹp vào thanh tre tươi rồi nướng trên than củi. Khi chín, phần thịt cá dậy mùi thơm, vị chua – mặn hòa quyện, thớ thịt dai nhưng không bị khô. Người dân địa phương nhận xét đây là món “tốn cơm”, phù hợp để thưởng thức quanh năm.
Ngoài món nướng, cá thính cũng có thể đem rán, kho hoặc trộn gỏi tùy khẩu vị. Nhờ hương vị khó trộn lẫn, món ăn này ngày càng được du khách tìm mua. Nhiều cơ sở tại Lập Thạch đã đóng gói và phân phối cá thính đi nhiều tỉnh thành, giúp đặc sản này tiếp cận rộng rãi hơn.
Hiện nay, cá thính Lập Thạch có giá từ 150.000 đến 190.000 đồng mỗi kg, tùy loại cá và thời gian ủ. Dù mức giá không rẻ so với nhiều món dân dã khác, sản phẩm vẫn luôn có lượng khách ổn định nhờ hương vị đặc biệt và quy trình chế biến thủ công đòi hỏi sự công phu.
Bên cạnh vai trò trong bữa ăn gia đình, cá thính đã trở thành điểm nhấn trong bản đồ ẩm thực Phú Thọ. Nhiều du khách sau khi tham quan các địa danh như Tam Đảo, Tây Thiên, hồ Đại Lải… thường tìm mua cá thính làm quà, nhờ tính tiện bảo quản và hương vị lạ miệng. Việc gìn giữ và phát triển món ăn truyền thống này cũng góp phần làm phong phú trải nghiệm du lịch địa phương, đồng thời thể hiện sự trân trọng của người dân với văn hóa ẩm thực bản địa.
Dù đời sống hôm nay đã nhiều thay đổi, nhưng không ít gia đình vẫn giữ thói quen muối cá thính. Họ coi đó như một cách lưu giữ bản sắc, một sợi dây nối quá khứ với hiện tại. Với người con xa quê, mỗi khi trở về, được ăn miếng cá thính nóng hổi lại như tìm thấy hương vị tuổi thơ. Với du khách, đó là một trải nghiệm ẩm thực độc đáo, khó lòng quên được.
Những năm gần đây, cá thính Lập Thạch đã được công nhận là sản phẩm OCOP của tỉnh. Các cơ sở sản xuất được hỗ trợ cải tiến bao bì, nhãn mác, nâng cao tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, mở ra cơ hội đưa đặc sản này vươn ra thị trường rộng lớn. Qua đó, góp phần cải thiện thu nhập cho người nông dân, đồng thời quảng bá hình ảnh vùng đất trung du đến bạn bè trong và ngoài tỉnh.
Ngày 11/7, hãng hàng không giá rẻ Norwegian gửi lời mời hãng hàng không Anh British Airways tham gia vụ cá cược trên Instagram, ngay trước thềm trận tứ kết World Cup giữa Anh và Na Uy. Theo thỏa thuận, hãng bay của quốc gia có đội tuyển thất bại phải đổi ảnh đại diện trên mạng xã hội bằng logo của đối phương trong vòng một ngày.
Kết quả đối đầu, tuyển Na Uy mở tỷ số ở phút 35 nhờ công của tiền đạo Andreas Schjelderup. Tiền vệ Jude Bellingham sau đó ghi hai bàn, giúp tuyển Anh ngược dòng, thắng 2-1 để giành quyền vào bán kết. Kết quả này đồng nghĩa Norwegian thua cuộc trong giao kèo trên mạng xã hội.
Ngay sau trận đấu, Norwegian đăng bài thừa nhận thất bại và thực hiện đúng cam kết đổi logo. Đại diện hãng bay chia sẻ hành trình của đội tuyển quốc gia tại World Cup đã khép lại, nhưng màn cá cược "thân thiện" là một kỷ niệm đáng nhớ, đồng thời gửi lời chúc tuyển Anh lên ngôi vô địch.
Đáp lại hành động này, British Airways khẳng định sự cạnh tranh giữa hai bên chỉ gói gọn trong 90 phút thi đấu, còn ngoài đời thường họ vẫn là những đối tác trong ngành hàng không.
Hãng bay Anh ví mối quan hệ giữa hai doanh nghiệp như tình bạn của hai ngôi sao bóng đá Erling Haaland và Jude Bellingham. Doanh nghiệp này cũng gửi lời mời ban quản trị mạng xã hội của Norwegian đến London bằng các chuyến bay khứ hồi giữa hai nước.
Dù thua cược, Norwegian vẫn tận dụng sức nóng của sự kiện để triển khai chương trình kích cầu thương mại. Trong thông báo mới nhất, hãng quyết định mở đợt giảm giá chớp nhoáng cho toàn bộ các chặng bay kết nối giữa Na Uy và Anh, đồng thời gọi vui các điểm đến này là chặng bay "Norwenglish".
Theo thông tin từ Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 1, Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc tiếp nhận bệnh nhân nam 68 tuổi trong tình trạng vô niệu sau 4 ngày ăn mật cá trắm.
Khai thác tiền sử cho thấy, bệnh nhân đã ăn mật cá trắm do tin vào lời truyền miệng cho rằng mật cá có thể chữa bệnh, bồi bổ sức khỏe và giải rượu. Tuy nhiên, chỉ sau vài ngày, ông rơi vào tình trạng ngộ độc nặng. Tại bệnh viện, kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh nhân bị tổn thương gan, thận rất nặng dẫn đến suy gan, thận cấp.
Kết quả xét nghiệm ghi nhận men gan tăng rất cao, chỉ số ALT lên tới 1.963U/L, AST 658U/L. Chức năng thận cũng bị tổn thương nghiêm trọng với creatinin 903µmol/L và ure 28,3mmol/L.
Sau hội chẩn khẩn cấp, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị suy đa tạng do ngộ độc mật cá trắm. Người bệnh được chỉ định lọc máu liên tục cấp cứu bằng quả lọc M100 kết hợp quả lọc hấp phụ nhằm loại bỏ độc tố và hỗ trợ chức năng các cơ quan.
Sau 7 ngày điều trị tích cực và nhiều lần lọc máu, tình trạng bệnh nhân dần cải thiện. Chức năng gan hồi phục, các chỉ số sinh tồn ổn định. Người bệnh sau đó được chuyển sang Khoa Nội thận để tiếp tục điều trị, theo dõi chức năng thận trước khi xuất viện.
Theo các bác sĩ, mật cá trắm chứa độc tố 5α Cyprinol, một hợp chất có khả năng gây tổn thương trực tiếp đến gan và thận. Sau khi ăn mật cá, các triệu chứng ngộ độc có thể xuất hiện sau vài giờ đến vài ngày với biểu hiện như buồn nôn, nôn nhiều, đau bụng, tiêu chảy, mệt mỏi, tiểu ít hoặc vô niệu.
Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh có thể tiến triển thành suy thận cấp, suy gan, rối loạn điện giải, toan chuyển hóa, thậm chí suy đa tạng và tử vong.
Các chuyên gia cũng cho biết hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu đối với ngộ độc mật cá trắm. Việc điều trị chủ yếu là hồi sức tích cực, bù dịch, điều chỉnh rối loạn điện giải và lọc máu khi có chỉ định.
Qua trường hợp này, các bác sĩ khuyến cáo người dân không nên ăn mật cá trắm để tránh những hậu quả đáng tiếc đe dọa đến tính mạng. Đến nay, chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh mật cá có tác dụng chữa bệnh hoặc bồi bổ sức khỏe, trong khi nguy cơ ngộ độc đã được ghi nhận qua nhiều trường hợp lâm sàng.
Nếu sau khi ăn mật cá xuất hiện các triệu chứng như cảnh báo, người dân cần tới ngay cơ sở y tế. Bệnh nhân không nên tự điều trị tại nhà hoặc chờ các triệu chứng tự hết vì có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận không hồi phục và các biến chứng nguy hiểm khác.
Hàng chục em học sinh tiểu học ở xã Vĩnh Lộc (tỉnh Cà Mau), xuất hiện triệu chứng nôn ói, đau bụng sau khi ăn các suất cơm, bánh bao miễn phí, nghi ngộ độc thực phẩm.
Ngày 24/4, một lãnh đạo UBND xã Vĩnh Lộc, tỉnh Cà Mau xác nhận trên địa bàn vừa xảy ra vụ nhiều học sinh bị đau bụng, ói… sau khi sử dụng suất ăn miễn phí, nghi ngộ độc thực phẩm.
Theo thông tin ban đầu, sáng cùng ngày, các em học sinh của một trường tiểu học trên địa bàn xã Vĩnh Lộc được cho suất ăn là cơm, bánh bao…miễn phí. Khoảng hai giờ sau khi ăn, nhiều em đồng loạt có biểu hiện mệt mỏi, nôn ói kèm đau bụng.
Lãnh đạo xã Vĩnh Lộc, cho biết sau khi tiếp nhận vụ việc đã thông báo lực lượng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh đến hiện trường lấy mẫu thức ăn để kiểm tra, làm rõ nguyên nhân. Bước đầu nghi các em bị ngộ độc thực phẩm, song nguyên nhân cụ thể vẫn chờ kết luận từ cơ quan chức năng.
Được biết, Bếp ăn từ thiện thuộc Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Vĩnh Lộc thường vận động mạnh thường quân, giáo viên trên địa bàn để tổ chức phát suất ăn miễn phí cho học sinh tại các trường.
"Khi sự việc xảy ra, nhà trường đã phân công cán bộ, giáo viên túc trực xuyên suốt tại bệnh viện để theo dõi sức khỏe học sinh, hỗ trợ gia đình chăm sóc cho các em. Đến thời điểm này, tình hình cơ bản ổn định, nhiều trường hợp còn nằm viện do theo dõi thêm nhằm đảm bảo an toàn", lãnh đạo nhà trường thông tin.
Hiện, sức khỏe các em đã ổn định, nhiều trường hợp được xuất viện về nhà. Bước đầu nghi các em bị ngộ độc thực phẩm, song nguyên nhân cụ thể vẫn chờ kết luận từ cơ quan chức năng.
