Thiếu tướng Ali Abdollahi, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung ương Khatam al-Anbiya của Iran, ngày 15.4 tuyên bố nếu lệnh phong tỏa của Mỹ “gây mất an ninh cho tàu buôn và tàu chở dầu của Iran”, Tehran sẽ coi đó là hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Trong kịch bản đó, lực lượng vũ trang Iran “sẽ không cho phép bất kỳ hoạt động xuất khẩu hay nhập khẩu nào diễn ra tại vịnh Ba Tư, biển Oman hoặc biển Đỏ”, theo Hãng tin Tasnim.
Cùng ngày, Iran tiếp tục giữ lập trường cứng rắn về chương trình hạt nhân. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định quyền làm giàu uranium của nước này là “không thể tranh cãi”, dù mức độ và hình thức có thể đàm phán. “Quyền sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình không thể bị tước đoạt bằng áp lực hay chiến tranh”, ông nói.
Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết Iran không tìm kiếm xung đột mà hướng tới đối thoại, song cảnh báo mọi nỗ lực ép buộc Tehran “đầu hàng” sẽ thất bại.
Theo Hãng tin AP, nỗ lực trung gian nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn Mỹ – Iran (dự kiến hết hạn vào ngày 22.4) đã đạt tiến triển nhất định. Các bên được cho là đã đạt “thỏa thuận về nguyên tắc” để kéo dài thêm ít nhất 2 tuần, tạo dư địa cho đàm phán. Ba vấn đề then chốt đang được thương lượng gồm chương trình hạt nhân, an ninh eo biển Hormuz và bồi thường xung đột.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan ngày 15.4 cho biết Ankara đang tích cực thúc đẩy gia hạn ngừng bắn và duy trì đối thoại. “Bàn đàm phán chưa đổ vỡ, nhưng đang vấp trở ngại, đặc biệt ở vấn đề hạt nhân”, ông nói và nhấn mạnh căng thẳng tại eo biển Hormuz đang có dấu hiệu leo thang trở lại.
Tuy nhiên, một quan chức cấp cao Mỹ ngày 15.4 nói với Reuters rằng Washington chưa chính thức đồng ý gia hạn ngừng bắn, dù các cuộc đàm phán vẫn đang tiếp diễn.
Trong bối cảnh đó, Mỹ được cho là đang gia tăng sức ép quân sự. Theo tờ The Washington Post, khoảng 6.000 binh sĩ trên tàu sân bay USS George H.W. Bush cùng các tàu chiến hộ tống có thể được điều động tới khu vực, trong khi thêm 4.200 binh sĩ khác dự kiến tham gia vào cuối tháng 4 – trùng thời điểm lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran hiện tại hết hiệu lực.
Các nguồn tin cũng cho biết Lầu Năm Góc đang cân nhắc các phương án quân sự bổ sung, bao gồm không kích, hoạt động trên bộ nhằm thu giữ vật liệu hạt nhân, triển khai lính thủy đánh bộ bảo vệ eo biển Hormuz, hoặc kiểm soát đảo Kharg – đầu mối xuất khẩu dầu quan trọng của Iran. Mỹ chưa bình luận công khai về các thông tin này.
Ngày 27-5, báo Wall Street Journal dẫn nguồn tin am hiểu cho biết chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thảo luận về kế hoạch hỗ trợ tài chính cho một số công ty máy bay không người lái (drone) của Mỹ, trong đó có Unusual Machines (UMAC.A) và Neros, nhằm giành ưu thế về công nghệ drone.
Kế hoạch này nằm trong nỗ lực thúc đẩy năng lực drone nội địa - lĩnh vực được Nhà Trắng xem là "ưu tiên hàng đầu của tổng thống" trong đề xuất ngân sách quốc phòng 1.500 tỉ USD cho năm tài khóa 2027.
Theo báo cáo, các cuộc thảo luận giữa doanh nghiệp tư nhân và Lầu Năm Góc đã diễn ra trong nhiều tháng, với sự tham gia của Văn phòng Strategic Capital - đơn vị cho vay được thành lập từ thời cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp quan trọng đối với chuỗi cung ứng an ninh quốc gia.
Một số phương án đang được xem xét bao gồm hình thức cấp vốn kết hợp giữa nợ vay và vốn cổ phần, đồng nghĩa chính phủ Mỹ có thể nắm cổ phần tại các doanh nghiệp nhận hỗ trợ.
Đáng chú ý, Unusual Machines là công ty sản xuất linh kiện drone có Donald Trump Jr. (con trai cả ông Trump) tham gia với vai trò cố vấn, trong khi Neros là startup chuyên phát triển drone tự hành, được quỹ đầu tư Sequoia Capital hậu thuẫn.
Bên cạnh đó, Performance Drone Works - doanh nghiệp từng ký hợp đồng cung cấp drone trinh sát cho quân đội Mỹ - cũng nằm trong danh sách được cân nhắc cấp vốn.
Hiện Nhà Trắng, Lầu Năm Góc và các doanh nghiệp liên quan vẫn chưa đưa ra bình luận về thông tin trên.
Theo Hãng tin AFP ngày 22-4, Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết một tàu container đã báo cáo bị tàu pháo của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) áp sát và khai hỏa.
UKMTO cho hay sự việc diễn ra lúc 7h55 sáng, tại vị trí cách bờ biển Oman khoảng 15 hải lý về phía đông bắc. Tàu pháo của IRGC bị cáo buộc khai hỏa mà không phát cảnh báo trước.
Vụ tấn công khiến khu vực buồng lái của tàu container hư hại nặng, song không xảy ra cháy nổ và không tác động đến môi trường. Toàn bộ thủy thủ đoàn cũng được xác nhận an toàn.
Theo Công ty an ninh hàng hải Vanguard Tech của Anh, con tàu này treo cờ Liberia và trước đó đã được xác nhận có quyền đi qua eo biển Hormuz.
Tuy nhiên các hãng tin Iran như Tasnim và Nour News khẳng định tàu đã "phớt lờ cảnh báo của lực lượng vũ trang Iran". Hãng tin Fars mô tả hành động của IRGC là đang "thực thi quyền kiểm soát hợp pháp" của Tehran tại eo biển Hormuz, theo Hãng tin AP.
IRGC sau đó cũng ra tuyên bố, cho biết họ sẵn sàng đối phó với bất kỳ hành động gây hấn mới nào tại eo biển này.
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược, vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Eo biển đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hôm 28-2.
Tehran ngay lập tức siết chặt kiểm soát tuyến đường này, đẩy giá dầu tăng mạnh và gây sức ép lên kinh tế toàn cầu. Phía Mỹ sau đó cũng đã triển khai phong tỏa các cảng của Iran.
Tuần trước Iran thông báo mở lại eo biển Hormuz, nhưng chưa đầy một ngày sau, Tehran thông báo đóng cửa trở lại.
IRGC cho biết sẽ đóng cửa eo biển cho đến khi lệnh phong tỏa của Mỹ được dỡ bỏ. Trong khi đó, Tổng thống Trump khẳng định Hải quân Mỹ sẽ tiếp tục thực thi lệnh phong tỏa cho đến khi Iran mở lại tuyến đường thủy chiến lược này.
"Tôi nghĩ chúng ta đang đạt được tiến bộ. Câu hỏi cơ bản là liệu tiến bộ đó có đủ để đáp ứng lằn ranh đỏ của Tổng thống Mỹ Donald Trump hay không", Reuters dẫn lời ông Vance ngày 13.5 nói. Theo ông, ưu tiên hàng đầu của chính quyền ông Trump là bảo đảm Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 13.5 nói với Fox News rằng Washington hy vọng Trung Quốc sẽ đóng vai trò tích cực hơn trong việc thuyết phục Iran giảm các hành động gây căng thẳng tại vùng Vịnh.
Tuy nhiên, trước chuyến đi Trung Quốc, ông Trump lại cho rằng Mỹ không cần Bắc Kinh hỗ trợ. "Họ [Iran] đã bị đánh bại về mặt quân sự, và hoặc họ sẽ làm điều đúng đắn, hoặc chúng tôi sẽ hoàn thành công việc", ông Trump nói.
Về phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 13.5 cáo buộc Mỹ "liên tục vi phạm thỏa thuận ngừng bắn" bằng việc tiếp tục phong tỏa các cảng biển Iran, theo Hãng tin ISNA. Ông cho rằng "sự thiếu thiện chí và thiếu trung thực" của Washington là nguyên nhân khiến các cuộc đàm phán chưa đạt đột phá.
Ông Araghchi cũng cho biết Tehran đang tham vấn về các quy định mới liên quan eo biển Hormuz theo luật quốc tế.
Iran đã hạn chế phần lớn hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz kể từ khi xung đột với Mỹ và Israel bùng phát ngày 28.2. Tuyến đường thủy này chiếm khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng vận chuyển toàn cầu, cùng nhiều mặt hàng thiết yếu khác, theo AFP.
Phát ngôn viên quân đội Iran Mohammad Akraminia ngày 13.5 nói việc giám sát eo biển Hormuz có thể tạo nguồn thu "đáng kể" cho nước này, thậm chí "có thể tăng gấp đôi thu nhập từ dầu mỏ", đồng thời củng cố ảnh hưởng quốc tế của Tehran.
Cùng ngày, ông Ebrahim Azizi, Chủ nhiệm Ủy ban an ninh quốc gia của Quốc hội Iran, cho biết cơ quan này đã hoàn tất kế hoạch quản lý tuyến đường thủy chiến lược. Truyền hình nhà nước Iran dẫn lời ông nói Tehran muốn sử dụng vị trí của Hormuz như "một đòn bẩy quyền lực" thông qua việc quản lý chiến lược eo biển.
Trước đó, Phó chủ tịch Quốc hội Iran Hamidreza Hajibabaei cho biết Tehran đã nhận được những khoản thu đầu tiên từ phí quá cảnh đối với các tàu đi qua Hormuz.
