Đại tá Tim Hawkins, người phát ngôn Bộ tư lệnh Trung tâm thuộc quân đội Mỹ, ngày 16/4 thông báo nước này đã bàn giao toàn bộ căn cứ lớn tại Syria trong khuôn khổ lộ trình chuyển giao “có tính toán và dựa trên điều kiện thực tế”.
Dù vậy, quân đội Mỹ sẽ tiếp tục hỗ trợ các đối tác địa phương trong hoạt động chống khủng bố, nhằm duy trì an ninh khu vực và bảo đảm Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng không thể trỗi dậy trở lại.
Truyền thông địa phương cho biết Mỹ đã tổ chức ba đoàn xe với tổng cộng 200 phương tiện, chở trang thiết bị hạng nặng và các hệ thống phòng không về hướng biên giới Iraq.
Bộ Quốc phòng Syria cho biết quá trình bàn giao các cơ sở quân sự được thực hiện “trong khuôn khổ phối hợp đầy đủ” giữa chính phủ nước này và Mỹ. Dù rút khỏi những căn cứ chủ chốt, lực lượng Mỹ vẫn duy trì hiện diện hạn chế tại Qamishli và Hasakah thông qua hình thức văn phòng an ninh, cũng như tại căn cứ Istirahat al-Wazir.
“Khôi phục chủ quyền của nhà nước Syria đối với các khu vực trước đây nằm ngoài tầm kiểm soát, trong đó có vùng đông bắc và khu vực biên giới, là kết quả của nỗ lực liên tục nhằm thống nhất đất nước trong khuôn khổ một nhà nước duy nhất”, Bộ Ngoại giao Syria cho hay.
Damascus cho biết quá trình rút quân diễn ra sau khi thỏa thuận giữa chính phủ Syria và Lực lượng Dân chủ Syria (SDF) do người Kurd dẫn đầu được triển khai thành công, cùng với những tiến triển trong cuộc chiến chống tàn dư của IS.
Căn cứ Qasrak, từng là cơ sở lớn nhất của liên quân quốc tế chống IS tại đông bắc Syria, hiện được các đơn vị thuộc Sư đoàn 60 quân đội Syria quản lý.
Quá trình Mỹ rút quân khỏi Syria đã bắt đầu từ cuối tháng 2, được cho là một phần trong kế hoạch thu hẹp hiện diện quân sự của Washington tại nước này.
Mỹ đã rút lực lượng khỏi căn cứ al-Tanf ở miền đông Syria, gần biên giới Jordan. Các lực lượng Mỹ và đồng minh SDF cũng hoàn tất chuyển giao khoảng 5.700 nghi phạm IS từ các trại giam ở đông bắc Syria sang Iraq để xét xử.
Mỹ triển khai quân tại Syria những năm qua với nhiệm vụ chính là ngăn chặn sự hồi sinh của IS. Dù tổ chức này đã mất kiểm soát vùng lãnh thổ cuối cùng tại Syria từ năm 2019, các nhóm hoạt động ngầm vẫn tiến hành một số cuộc tấn công rải rác tại Syria, Iraq và các khu vực lân cận.
Dù Mỹ và Iran đều thông báo cử đại diện cấp cao đến Pakistan, hai bên lại đưa ra những tuyên bố trái ngược về hình thức thảo luận. CNN hôm qua đưa tin Nhà Trắng sẽ cử Đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner (con rể của Tổng thống Donald Trump) đến Pakistan và dự kiến hội đàm với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.
Thế nhưng sau khi ông Araghchi có mặt tại thủ đô Islamabad của Pakistan vào tối 24.4, Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố sẽ không gặp trực tiếp đại diện Mỹ, thay vào đó Tehran chỉ trao đổi lập trường với Washington thông qua bên trung gian là Pakistan.
Đến khuya qua, phái đoàn Iran rời Islamabad, còn Mỹ thông báo hủy chuyến đi của các đặc phái viên tới Pakistan.
Giới quan sát hiện không đặt nhiều kỳ vọng rằng vòng đàm phán sắp tới có thể mang đến đột phá về một giải pháp chấm dứt xung đột và hạ nhiệt căng thẳng ở eo biển Hormuz. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth phát đi thông điệp cứng rắn khi tuyên bố sẽ mở rộng lệnh phong tỏa của Mỹ với Tehran ra toàn cầu.
Ông nêu rõ mọi tàu thuyền muốn đi từ eo biển Hormuz đến bất kỳ nơi nào trên thế giới đều phải được Hải quân Mỹ cấp phép. Mỹ cũng gia tăng sức ép khi tuyên bố đóng băng 344 triệu USD tiền điện tử mà họ cho là có liên hệ với Iran.
Lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran vừa được gia hạn đã vấp phải thử thách khi khu vực quanh eo biển Hormuz liên tục xảy ra các vụ tấn công tàu thuyền. Truyền thông quốc tế ghi nhận nhiều vụ nổ súng và tịch thu tàu thương mại tại đây, với các động thái đến từ cả lực lượng Mỹ và Iran. Giới sử gia và phân tích chính trị cho rằng kịch bản hiện nay có phần tương tự "cuộc chiến tàu dầu" trong chiến tranh Iran - Iraq vào thập niên 1980.
Thời điểm đó, để đối phó chiến dịch rải thủy lôi và tấn công tàu thương mại của Iran, quân đội Mỹ đã can thiệp và hộ tống khoảng 70 đoàn tàu chở dầu của Kuwait đi qua vịnh Ba Tư nhằm đảm bảo nguồn cung năng lượng toàn cầu. Hiện tại, đặc biệt là khi Tổng thống Donald Trump hôm 24.4 ra lệnh cho quân đội "bắn và tiêu diệt" các xuồng vũ trang cao tốc của Iran, khả năng Washington tái lập mô hình hộ tống này đang được xét đến.
Dù vậy, việc lặp lại kịch bản cách đây hơn 40 năm được cho là khó xảy ra, trước hết là do sự thay đổi về bản chất của cuộc chiến, mà hiện nay Mỹ đã là một bên tham chiến trực tiếp.
Chuyên gia Torbjorn Soltvedt (công ty phân tích rủi ro chính trị Verisk Maplecroft, Mỹ) đánh giá sự phát triển của công nghệ quân sự, đặc biệt là tác chiến phi đối xứng, khiến việc đảm bảo an ninh tuyến đường thủy hiện nay phức tạp hơn nhiều. "Trừ khi có thỏa thuận hoặc Mỹ có thể hạn chế khả năng triển khai xuồng cao tốc, máy bay không người lái và tên lửa của Iran, nếu không vấn đề an ninh tại Hormuz sẽ không thể được giải quyết", ông Soltvedt nói với AP.
Ông Tom Duffy, cựu quan chức ngoại giao và cựu sĩ quan Hải quân Mỹ, cũng nói với AP rằng mục tiêu của Mỹ trong xung đột hiện nay thường thay đổi và không chắc chính quyền ông Trump có mạo hiểm dùng vũ lực để đảm bảo an toàn cho tàu vận tải hay không.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 14/5 cùng Tổng thống Donald Trump và phái đoàn nước này dự cuộc gặp thượng đỉnh với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh.
Video lan truyền trên mạng xã hội cho thấy trong lúc chờ hai lãnh đạo bước vào hội đàm, ông Rubio nhiều lần ngước nhìn và chỉ tay lên trần nhà của Phòng Đông tại Đại lễ đường Nhân dân.
Ông thể hiện vẻ mặt ngỡ ngàng khi trao đổi gì đó với Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, như thể bị thu hút bởi lối kiến trúc, trang trí công phu của tòa nhà. Ông sau đó giơ ngón tay cái, thể hiện sự tán dương.
Nhiều tài khoản mạng xã hội bình luận hài hước rằng có lẽ đây là lần đầu tiên Ngoại trưởng Mỹ được thấy lối kiến trúc đẹp như vậy tại Trung Quốc. Tuy nhiên cũng có người cho rằng cách ông Rubio phản ứng như vậy cho thấy ông biết chiêm ngưỡng cái đẹp và đó là điều hết sức bình thường.
Phòng Đông nằm ở tầng hai Đại lễ đường Nhân dân, với phần trần được thiết kế theo kiến trúc truyền thống Trung Quốc, nổi bật là kết cấu "đấu củng" (hệ thống các thanh gỗ xếp chồng lên nhau) và "tào tỉnh" (kiểu trần giật cấp trang trí tinh xảo).
Trần sảnh nổi bật với ba hình bát giác lớn được chạm khắc gỗ tỉ mỉ, mỗi hình bát giác bao quanh một chiếc đèn chùm pha lê khổng lồ. Trên bức tường phía sau vị trí ngồi của phái đoàn Mỹ là bức tranh quy mô lớn dài 16 mét và rộng 3 mét mang tên "Mùa thu vàng U Yên".
Bức họa khắc họa cảnh sắc mùa thu ở miền bắc Trung Quốc và được đề chữ thư pháp của Chủ tịch Mao Trạch Đông. Trong nhiều thập kỷ qua, Phòng Đông là nơi diễn ra những cuộc gặp ngoại giao quan trọng nhất của Trung Quốc, bao gồm cả hội nghị thượng đỉnh năm 2017 giữa ông Tập và ông Trump.
Ngoại trưởng Rubio trước đó cũng gây chú ý vì trên chuyến Không lực Một di chuyển sang Trung Quốc đã mặc bộ đồ giống Tổng thống Venezuela Nicolas Marudo lúc bị đặc nhiệm Mỹ bắt. Trang phục này của ông Rubio đã gây rất nhiều đồn đoán trên mạng xã hội Trung Quốc.
"Tôi không có ý gì cả. Đó là một bộ đồ đẹp. Ý tôi là, tôi thích nó. Nó thoải mái", ông Rubio nói về bộ đồ, đùa thêm rằng nếu có vấn gì thì Tổng thống Maduro mới là người "bắt chước" vì ông đã sở hữu bộ đồ từ lâu.
Năm 2020, ông Rubio khi còn làm nghị sĩ nằm trong số 11 quan chức Mỹ bị Trung Quốc áp lệnh trừng phạt. Điều này đồng nghĩa với việc ông Rubio bị cấm nhập cảnh vào Trung Quốc và Bắc Kinh chưa từng thông báo về việc đưa ông ra khỏi danh sách này. Sự xuất hiện của ông trong chuyến đi tới Trung Quốc cũng gây xôn xao.
Phía Trung Quốc đã đổi cách phiên âm tên ông Rubio từ "Lô Bỉ Áo" sang "Lỗ Bỉ Áo", dường như để tránh việc ông không thể nhập cảnh. Quan chức Trung Quốc cũng khẳng định ông chỉ bị trừng phạt vì "lời nói và hành động nhắm vào Bắc Kinh khi còn là thượng nghị sĩ Mỹ".
Trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cho rằng Bắc Kinh và Washington nên “bảo vệ sự ổn định khó khăn mới đạt được” trong quan hệ song phương, theo Hãng tin AFP.
“Hai bên cho rằng cần bảo vệ sự ổn định khó khăn mới đạt được, chuẩn bị tốt cho các cuộc tiếp xúc cấp cao quan trọng nhằm mở rộng lĩnh vực hợp tác, cũng như kiểm soát các bất đồng”, Bộ Ngoại giao Trung Quốc dẫn lời Ngoại trưởng Vương.
Theo thông cáo, quan hệ Mỹ - Trung “nhìn chung vẫn ổn định” dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump.
Tuy nhiên Ngoại trưởng Vương nhấn mạnh “vấn đề Đài Loan liên quan đến lợi ích cốt lõi của Trung Quốc là điểm rủi ro lớn nhất trong quan hệ Trung - Mỹ”.
“Mỹ phải tôn trọng các cam kết và đưa ra lựa chọn đúng đắn, mở ra những triển vọng mới cho hợp tác song phương và góp phần thúc đẩy hòa bình thế giới”, ông Vương nói.
Một quan chức ngoại giao Mỹ tiết lộ mục đích của cuộc điện đàm này là sắp xếp chuyến thăm của Tổng thống Donald Trump.
Ngoài ra hai bên cũng trao đổi quan điểm về tình hình Trung Đông, nhưng không nêu chi tiết.
Tổng thống Trump dự kiến có chuyến thăm cấp nhà nước đến Trung Quốc vào ngày 14 và 15-5 theo lời mời của Chủ tịch Tập. Đây là chuyến thăm đầu tiên của ông Trump đến đất nước tỉ dân kể từ khi ông quay lại nắm quyền vào tháng 1-2025.
Cùng ngày 30-4, Phó thủ tướng Quốc vụ viện Trung Quốc Hà Lập Phong đã có cuộc trao đổi với Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent về vấn đề thương mại.
Theo Tân Hoa xã, ông Hà đã có các trao đổi “thẳng thắn, sâu sắc và mang tính xây dựng” với ông Bessent và Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, đặc biệt về việc “giải quyết các quan ngại của mỗi bên trong lĩnh vực kinh tế và thương mại”.
Phía Bắc Kinh đã bày tỏ “sự quan ngại nghiêm túc về các biện pháp hạn chế gần đây của Mỹ đối với Trung Quốc”.
Về phía Washington, ông Bessent gọi đây là cuộc trao đổi “thẳng thắn và toàn diện”, nhưng cũng lưu ý: “Các quy định mang tính khiêu khích và áp dụng ngoài lãnh thổ gần đây của Trung Quốc đang gây cản trở chuỗi cung ứng toàn cầu”.
