Hành trình Đỏ 2026 đặt mục tiêu tiếp nhận 120.000 đơn vị máu

Bà Wu Sau-jing, 71 tuổi, ra đường từ 2h sáng mỗi ngày để nhặt bìa carton do các doanh nghiệp vứt bỏ. Sau khi phân loại, bà mang số phế liệu này đến bán cho một cơ sở tái chế và kết thúc công việc lúc 11h. "Tôi coi công việc mưu sinh này như một sở thích cá nhân", bà Wu nói.

Người phụ nữ này đã duy trì việc nhặt phế liệu trên cùng một con phố mỗi đêm suốt ba thập kỷ và cho biết sẽ tiếp tục làm tới khi sức khỏe không cho phép.

Tại Hong Kong, những người cao tuổi mưu sinh bằng nghề thu gom giấy vụn được gọi là "cardboard grannies" (những cụ bà carton). Nhiều người theo nghề đã hơn 70 tuổi. Hàng ngày, họ phải vượt qua nhiều con dốc và khu phố chật hẹp bất chấp thời tiết khắc nghiệt để thu gom hàng chục kg giấy vụn đổi lấy số tiền khoảng 12 USD, đủ cho hai bữa ăn.

Tổ chức từ thiện Oxfam Hong Kong ước tính 580.000 người cao tuổi sống trong cảnh nghèo đói. Hàng tháng họ được Chính phủ cấp một khoản trợ cấp nhỏ nhưng vẫn phải tìm việc làm thêm nhằm trang trải chi phí sinh hoạt tại siêu đô thị đắt đỏ này.

Cụ bà họ Lai, ngoài 70 tuổi, cho biết thu nhập đã giảm một nửa trong năm qua do các công ty tái chế hạ mức thu mua từ 0,6 HKD xuống 0,3 HKD. Đôi khi, bà mất trắng sức lao động do người đi đường vứt bỏ số hàng hóa thu gom, hoặc bị cán bộ đô thị tịch thu do nhầm tưởng đống bìa gây cản trở giao thông.

Cụ bà Chan Ngai-kan, 95 tuổi, cho biết mấy tháng qua đã mất thu nhập do điểm tái chế quen thuộc ngừng thu mua. "Tôi không còn gì để trang trải cuộc sống", bà nói.

Nam giới lớn tuổi cũng tham gia công việc này. Ông Cheung, 80 tuổi, không có lịch trình cố định. Sau khi gom đủ số lượng bìa trên đường, ông đẩy xe suốt 30 phút qua các con dốc đến trung tâm tái chế.

Dù thải lượng rác lớn, Hong Kong chỉ tái chế khoảng 30-40%. Những người thu gom phế liệu tuổi xế chiều đang giữ vai trò là một mắt xích trong chu trình tái chế này.

Tin Gốc: Vnexpress

Những ngày cuối tháng 4, trong căn nhà ở phường Phương Liệt (Hà Nội), Trung tướng Nguyễn Văn Phiệt, 88 tuổi, nguyên Phó tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân, mở lại cuốn hồi ký chiến trường. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, ông vẫn nhớ rõ thời khắc đối đầu với "pháo đài bay" B-52.

"Chúng tôi đã dùng vũ khí thế hệ cũ để đánh bại công nghệ hiện đại nhất của Mỹ lúc bấy giờ. Danh xưng 'Đội cận vệ canh trời Thủ đô' của bộ đội tên lửa được đổi bằng máu và trí tuệ", ông Phiệt nói.

Sinh ra trong gia đình làm nông tại Hưng Yên, ông Phiệt tham gia cách mạng từ năm 1953 với vai trò liên lạc viên. Năm 1960, ông nhập ngũ vào Bộ Tư lệnh Phòng không - Không quân. Trải qua thời gian đào tạo trắc thủ radar, ông nhận nhiệm vụ tại sân bay Gia Lâm (Hà Nội) và Ba Đồn (Quảng Bình).

Năm 1965, ông được cử sang Liên Xô học chuyên ngành tên lửa. Về nước, ông giữ chức sĩ quan điều khiển tại Tiểu đoàn 93, Trung đoàn 278. Trong trận đánh tháng 10/1966 tại Hòa Bình, kíp chiến đấu của ông bắn rơi một chiếc F-105. Từ năm 1966 đến 1968, đơn vị cơ động khắp các tỉnh miền Bắc vào đến Nghệ An, đánh 46 trận, hạ 8 máy bay Mỹ.

Giữa năm 1972, không quân Mỹ cải tiến thiết bị gây nhiễu khiến tên lửa SAM-2 liên tục bắn trượt. Từ tháng 4 đến tháng 6, nhiều trận địa chịu tổn thất nặng. Thời điểm này, ông Phiệt mang hàm thượng úy, giữ chức quyền Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 57 (Trung đoàn 261, Sư đoàn 361). Để khắc phục, đơn vị rèn luyện chiến thuật kết hợp trắc thủ quang học PA-00 và trắc thủ tay quay.

Tháng 6/1972, kíp chiến đấu bắn rơi tại chỗ chiếc F-4C trên vùng trời Đại Kim, Hà Nội. Từ trận đánh này, Tiểu đoàn đúc rút hai phương pháp vô hiệu hóa nhiễu: "Vượt trước nửa góc" (sĩ quan điều khiển phát sóng nhanh dưới 10 giây, tắt radar và phóng đạn nhằm tránh tên lửa tầm nhiệt của địch) và phương pháp "Ba điểm" (trắc thủ bám sát dải nhiễu phẳng mịn, dùng công tắc đặc chế đánh lừa máy bay hộ tống giãn đội hình để B-52 lộ diện).

Nhờ chiến thuật mới, đến tháng 10/1972, Tiểu đoàn 57 bắn hạ 5 máy bay, trong đó 3 chiếc rơi tại chỗ. Kinh nghiệm này được nhân rộng toàn Sư đoàn 361.

Đỉnh điểm là chiến dịch "Điện Biên Phủ trên không" (Linebacker II) tháng 12/1972, khi không quân Mỹ tăng cường đánh phá miền Bắc. Đêm 20, rạng sáng 21/12, Mỹ huy động gần 100 lượt B-52 cùng hàng trăm máy bay chiến thuật rải thảm Hà Nội. Các tuyến giao thông bị cắt đứt, việc vận chuyển đạn tê liệt. Tiểu đoàn 57 do ông Phiệt chỉ huy bước vào trận đánh tại trận địa Đại Đồng (Đông Anh, Hà Nội) khi chỉ còn ba quả đạn "vét kho". Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Phiệt xin cấp trên cho đơn vị áp dụng chiến thuật "đánh mổ cò".

"Đánh mổ cò" là thuật ngữ chỉ việc phóng từng quả tên lửa SAM-2 thay vì bắn loạt 2-3 quả cùng lúc như giáo trình Liên Xô quy định. Cách đánh này mang tính rủi ro cao khi xác suất trúng đích sụt giảm trong màn nhiễu dày đặc, đồng thời việc kéo dài thời gian mở radar khiến trận địa dễ bị máy bay hộ tống đối phương phát hiện và phản kích bằng tên lửa.

Tuy nhiên, trong hoàn cảnh đạn tên lửa cạn kiệt, đây là giải pháp bắt buộc để duy trì hỏa lực và sức răn đe lâu nhất có thể. Để thực hiện thành công, kíp trắc thủ phải có trình độ kỹ thuật cao và bản lĩnh để "vạch nhiễu", khóa mục tiêu chính xác chỉ với một lần phóng duy nhất.

5h ngày 21/12, Sở chỉ huy Trung đoàn 261 (Đoàn Thành Loa) báo động. Tốp mục tiêu mang số hiệu 318 lao vào vùng trời Hà Nội. Màn hình radar hiện tín hiệu nhiễu đậm đặc của B-52. Thượng úy Phiệt ra lệnh: "Mỗi quả đạn phải hạ một B-52".

Khi mục tiêu vào cự ly, sĩ quan điều khiển Nguyễn Đình Kiên nhấn nút nhưng quả đạn đầu tiên không rời bệ do lỗi kỹ thuật. Ông Phiệt lệnh phóng quả thứ hai. Lúc 5h09, đạn nổ ở cự ly 28 km, chiếc B-52 bốc cháy ở hướng Tây Nam.

"Mọi người vừa reo lên, tôi lập tức yêu cầu cả kíp tiếp tục bắt mục tiêu", ông kể.

Gần 10 phút sau, tốp B-52 tiếp theo tiến vào cự ly 45 km. Trận địa còn duy nhất một quả đạn. "Còn một quả cũng phải đổi bằng một chiếc B-52", ông Phiệt động viên kíp trắc thủ.

Lúc 5h19, ở cự ly 29 km, quả đạn cuối cùng rời bệ, đánh trúng mục tiêu. Chiếc B-52 thứ hai rơi tại khu vực chợ Thá, gần núi Đôi. Đây là trận đánh đạt hiệu suất cao nhất lịch sử bộ đội tên lửa lúc bấy giờ: Dùng hai quả đạn hạ hai chiếc B-52 trong 10 phút.

Kết thúc chiến dịch, Sư đoàn 361 bắn rơi 29 máy bay, trong đó có 25 chiếc B-52. Ông Phiệt đã trực tiếp chỉ huy kíp chiến đấu đánh 19 trận, góp công cùng Tiểu đoàn 57 bắn rơi 4 chiếc B-52. "Trong tâm tưởng người lính chúng tôi lúc đó chỉ có hai từ 'phải thắng'. Bom đạn địch chưa chắc đã trúng, mà trúng chưa chắc đã chết, cứ thế mà đánh thôi", vị tướng già kể.

Nhưng để có được những chiến thắng ấy còn có sự hy sinh thầm lặng của gia đình. Từ năm 1965 đến 1968, do yêu cầu bí mật, ông Phiệt không được về thăm hay viết thư cho gia đình.

Sau chiến dịch 1972, ông cùng đơn vị tiếp tục hành quân vào Nghệ An. Khi em trai vợ đến hỏi tin tức, đồng đội chỉ nói "đồng chí ấy đi xa rồi". Người nhà nghe vậy tưởng ông đã hy sinh. Ngày đất nước thống nhất, ông Phiệt về quê, thấy gia đình đã lập bàn thờ cho mình.

Năm 1973, ông Nguyễn Văn Phiệt được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau này, ông giữ chức Phó Tư lệnh về Chính trị Quân chủng Phòng không - Không quân, mang quân hàm Trung tướng.

Hiện tại, ở tuổi 88, ông vẫn tham gia các hoạt động truyền thống của quân đội. Chia sẻ về nguyên tắc làm việc, ông cho biết: "Cá nhân chỉ là hạt cát, sức mạnh đoàn kết mới tạo nên chiến thắng".

Tin Gốc: Vnexpress

Gia đình chị Hà (đã đổi tên) đăng ký nguyện vọng 1 cho con vào trường THPT Sóc Sơn, cách nhà 3 km. Theo giải thích của chị đây là phương án tốt nhất vì trường gần nhà, con gái có thể tự đi, đồng thời chi phí cho việc học trường công cũng giảm áp lực tài chính cho gia đình.

Nhưng gia đình tự đánh giá cửa vào trường không dễ. Theo dữ liệu của Sở Giáo dục và Đào tạo, trường này ghi nhận 1.088 nguyện vọng trong khi chỉ tiêu tuyển sinh là 765. Gần nhà còn hai trường công lập khác nhưng vợ chồng chị Hà không dám mạo hiểm vì lượng đăng ký quá lớn (THPT Phúc Thịnh có 5.070 nguyện vọng và THPT Quang Minh là 2.736).

"Con tôi có học lực trung bình, trong khi kinh tế gia đình khó khăn nên không có nhiều lựa chọn", chị Hà nói. Chị là lao động tự do, chồng công nhân, tổng thu nhập gia đình khoảng 25 triệu đồng mỗi tháng, trong khi chi phí cho ba đứa con khoảng 20 triệu đồng.

"Nhiều khi lương chưa về đã hết", chị nói. Hiện trường công lập miễn học phí, còn trường tư gần nhà chị Hà có chi phí khoảng 3 triệu đồng một tháng - một bài toán khó với gia đình.

Đêm 17/4, chỉ còn 30 phút trước khi hệ thống đóng cổng đăng ký nguyện vọng, chị Hà gọi chồng dậy để thay đổi nguyện vọng. Thấy mẹ lo lắng quá, con gái chị òa khóc: "Thôi mẹ để con tự cố".

Để chinh phục mục tiêu là đỗ trường công, cô bé lớp 9 học 5 ca mỗi ngày, từ 6h30 đến 22h. Nhiều đêm tỉnh giấc lúc 2h, chị Hà vẫn thấy đèn bàn học của con bật sáng, nhưng cô bé đã ngủ gục. Hôm thi cuối kỳ, con gái đau bụng co rút, phải nhập viện. Bác sĩ kết luận bị đau dạ dày cấp do căng thẳng kéo dài.

Kể từ đó, không khí gia đình chị biến động theo lịch học của con. Nhiều lần, chồng chị thức tới nửa đêm kèm con học. Thuốc bổ, thực phẩm dinh dưỡng được tăng cường cho bé. Tuy nhiên, do quá căng thẳng, có lần chị Hà nhầm lịch uống thuốc của con.

Tiền học tăng cường, thuê gia sư kèm riêng, đẩy chi phí vượt quá khả năng tài chính gia đình. Vợ chồng chị nhiều ngày liền cãi vã, rồi chiến tranh lạnh vì việc học của con lẫn chuyện tiền bạc. "Tôi như muốn tẩu hỏa nhập ma, mất ngủ, sụt mất 5 kg từ khi con vào học kỳ 2", chị nói.

Áp lực trên không bủa vây riêng gia đình chị Hà. Năm 2026, Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, trong đó gần 130.000 em đăng ký dự thi lớp 10. Dù có thêm ba trường công mới, tổng chỉ tiêu cũng chỉ đạt hơn 82.660 suất, tương đương khoảng 55-57% thí sinh có chỗ học công lập, mức thấp nhất trong 10 năm qua.

Năm nay, việc cho phép tuyển sinh "tràn tuyến" đối với học sinh tạm trú đã tạo sự công bằng nhưng cũng đẩy mức độ cạnh tranh ở các trường vùng ven lên cao. Hệ thống đăng ký trực tuyến cho phép đổi nguyện vọng vô số lần trong 8 ngày vô tình tạo ra một cuộc chiến tâm lý đến phút chót.

Phó giáo sư Monica Mincu, chuyên gia của Viện Giáo dục UCL, Đại học College London, Anh, cho rằng việc tuyển sinh THPT quá nặng như ở Hà Nội đang đi ngược nguyên tắc giáo dục toàn diện.

Theo bà, trẻ 14-15 tuổi chưa đủ khả năng định hình con đường học tập tương lai. Những lựa chọn của trẻ phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện kinh tế và nguồn lực gia đình. "Duy trì một hệ thống giáo dục thống nhất đến năm 16 tuổi với chương trình học toàn diện sẽ giúp học sinh phát triển tốt hơn và tăng cơ hội công bằng xã hội", phó giáo sư nói.

Chị Trần Thị Dung, 40 tuổi, ở phường Đống Đa chi hơn 4 triệu đồng để "đặt cọc" giữ chỗ tại một trường dạy nghề, dự phòng trường hợp con không đỗ vào lớp 10. Con trai chị có điểm thi thử dưới 18 điểm, không dám chọn các trường nội thành vốn lấy điểm chuẩn cao. Chị đăng ký cho con vào THPT Hoàng Quán Chi (phường Cầu Giấy), hi vọng trường mới sẽ có cơ hội đỗ và nguyện vọng 2 tại THPT Phúc Thịnh (Long Biên), cách nhà gần 20 km. "Nếu đỗ tôi cũng lo vì trường xa quá, tiền mua xe điện cho con lúc này cũng là vấn đề", chị Dung chia sẻ.

Chị Dung là mẹ đơn thân, một mình nuôi hai con nhỏ và ở nhờ nhà ngoại. Thu nhập từ nghề làm nail bấp bênh. Chị từng tính cho con học trường tư hoặc dân lập nhưng học phí vượt khả năng. "Nhiều người nói con học yếu thì cho về quê, nhưng tôi sinh ra ở đây, quê ở đâu mà về", chị nói.

Theo bà Monica Mincu các kỳ thi cạnh tranh cao ở lứa tuổi này có thể dẫn tới căng thẳng kéo dài, suy giảm sức khỏe tinh thần và mất động lực học tập. Hệ quả nghiêm trọng hơn là nhiều người trẻ dần đánh mất động lực tự thân, trở nên thụ động vì chính cách hệ thống giáo dục vận hành.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng học sinh thường đối mặt với trầm cảm và rối loạn lo âu trong các đợt thi chuyển cấp. Bác sĩ Nguyễn Hoàng Yến, Viện Sức khỏe Tâm thần, từng cho biết mỗi tháng, nơi này tiếp nhận khám và điều trị khoảng 400-500 bệnh nhân, trong đó hơn 30% tuổi 10-19, nhóm học sinh cuối cấp hai và cuối cấp ba chiếm đa số.

Càng gần ngày thi của con, không khí gia đình chị Thu Hà càng căng thẳng. Người mẹ nhận thấy con có những dấu hiệu tâm lý bất thường. Thi thoảng, cô bé lại bật khóc vì sợ thi trượt. Đang học, bé bỏ ra góc nhà, ngồi thẩn thờ. "Con bé xơ xác, mệt mỏi. Nhiều hôm đi học về là nằm thở dài thườn thượt'', chị kể.

Ông Đặng Tự Ân, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, Bộ Giáo dục, cho rằng luật hóa bậc trung học nghề từ năm 2026 có thể mở thêm hướng đi cho học sinh sau THCS thay vì dồn tất cả vào cuộc đua lớp 10 công lập. Mô hình này vừa dạy văn hóa vừa đào tạo nghề. Học sinh lực trung bình hoặc gia đình kinh tế khó khăn học xong có thể đi làm sớm hay học lên cao đẳng, đại học.

Về lâu dài, ông đề xuất xây dựng hệ thống trường trung học nghề hiện đại, đủ sức hút với học sinh 14-15 tuổi, đồng thời thay đổi quan niệm của phụ huynh rằng sau THCS không chỉ có một con đường là THPT công lập.

Ở giải pháp trước mắt, ông Ân đề xuất tăng hình thức xét tuyển, giảm áp lực thi tuyển lớp 10. "Theo đuổi chất lượng không đồng nghĩa phải thi cử nặng nề. Giảm áp lực thi lớp 10 cũng là thay đổi tư duy giáo dục và hướng nghiệp", ông nói.

Bà Monica khuyên phụ huynh cần thấu hiểu áp lực xã hội con đang chịu đựng, bởi sức khỏe và sự phát triển lâu dài quan trọng hơn thành công ngắn hạn. "Việt Nam đang phát triển nhanh, sẽ còn nhiều cơ hội khác mở ra cho học sinh, kể cả với những em chưa đạt kết quả như mong muốn", bà nói.

Vợ chồng chị Thu Hà đang đếm ngược từng ngày đến kỳ thi của con để trút áp lực cho cả gia đình. Nhưng lâu dài hơn, chị mong ao ước "Nhà nước, Bộ Giáo dục xem xét cho các con được liên thông đủ ba cấp".

"Con học trường gì, học nghề hay không chỉ nên là lựa chọn chủ động, không phải bất đắc dĩ", chị nói.

Tin Gốc: Vnexpress