Bộ Công Thương đang muốn đẩy sớm lộ trình bán xăng E10 – loại nhiên liệu sinh học pha 10% ethanol vào xăng khoáng – trên toàn quốc từ cuối tháng này. Tại tọa đàm ngày 17/4, PGS. TS Nguyễn Thường Lạng (Đại học Kinh tế quốc dân) cho rằng E10 phải tạo được lợi thế về giá để được người tiêu dùng đón nhận rộng rãi.
Hiện Petrolimex đang bán xăng E10 giá 23.160 đồng một lít, chỉ thấp hơn RON 95 khoảng 600 đồng.
“Xăng E10 cần có mức giá thấp hơn và đủ lớn so với xăng khoáng để kích thích người tiêu dùng chuyển đổi”, ông nói. Theo ông, khi mức chênh lệch hấp dẫn, người dân sẽ chủ động lựa chọn, hình thành thói quen tiêu dùng mới.
Để hạ giá thành, chuyên gia Nguyễn Thường Lạng cho rằng đề xuất chính sách cần được thiết kế đồng bộ. Ở góc độ người tiêu dùng, nhà điều hành có cơ chế điều tiết hoặc hỗ trợ giá trong giai đoạn đầu, như giảm các loại thuế bảo vệ môi trường, tiêu thụ đặc biệt, giá trị gia tăng (VAT).
Ở góc độ doanh nghiệp, bài toán là hiệu quả kinh tế với hoạt động sản xuất, pha chế và phân phối. Theo đó, cơ quan quản lý có thể cân nhắc miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm đầu, sau đó giảm dần theo lộ trình khoảng 10 năm để tạo động lực đủ dài cho nhà đầu tư. Bên cạnh đó, chi phí logistics – từ vận chuyển, lưu kho đến phân phối – cần được hạ xuống, nhằm kéo giảm giá thành. Các chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ lãi suất cũng cần được triển khai để khuyến khích doanh nghiệp mở rộng đầu tư.
Một yếu tố khác được ông Lạng đề cập tới là cơ chế dự trữ và điều tiết thị trường. Theo ông, việc nâng năng lực dự trữ xăng dầu sẽ giúp ổn định nguồn cung trước các cú sốc bên ngoài, đồng thời giảm áp lực điều hành trong ngắn hạn. Song song, nhà điều hành cần hoàn thiện hệ thống phân phối, mở rộng mạng lưới bán lẻ và có chính sách thương mại phù hợp để thúc đẩy tiêu thụ xăng sinh học. Các rào cản gia nhập thị trường cũng cần được tháo gỡ thông qua hỗ trợ về đất đai, hạ tầng và đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Thực tế, từ tháng 8/2025, xăng E10 được Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) thí điểm bán tại 3 thành phố lớn gồm Hà Nội, TP HCM và Hải Phòng. Loại xăng này có khả năng giảm khí thải nhà kính, giúp bảo vệ môi trường.
Tuy vậy, trong thời gian đầu thí điểm, không ít người tiêu dùng vẫn dè dặt về chất lượng xăng E10. Theo ông Lê Trung Hưng, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOil), sự e dè của người tiêu dùng hiện chủ yếu xuất phát từ yếu tố tâm lý khi tiếp cận một sản phẩm mới, không phải từ vấn đề chất lượng. Do vâỵ, khi niềm tin của người tiêu dùng dần được củng cố, việc triển khai đồng bộ xăng E10 trên toàn hệ thống sẽ thuận lợi hơn.
Ở khía cạnh này, PGS. TS Phạm Hữu Tuyến (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho biết về mặt kỹ thuật, xăng E10 không gây tác động tiêu cực đến hoạt động của các phương tiện giao thông. Tức là, khi sử dụng xăng E10 thay thế xăng khoáng truyền thống, các chỉ tiêu về công suất, hiệu suất vận hành, phát thải của phương tiện cơ bản không thay đổi đáng kể. Việc chuyển đổi sang xăng E10 không ảnh hưởng đến khả năng vận hành của động cơ.
Tương tự, Phó cục trưởng Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) Đào Duy Anh khẳng định xăng dầu là “máu” của nền kinh tế, do đó không có quốc gia nào đưa ra thị trường những sản phẩm kém chất lượng. Theo ông, Bộ Công Thương đã khảo sát, đánh giá việc sử dụng nhiên liệu sinh học từ năm 2014. Việt Nam bắt đầu thí điểm xăng E5 cùng năm và triển khai trên toàn quốc từ 2018.
“Các doanh nghiệp đầu mối lớn như PVoil và Petrolimex đang thử nghiệm phân phối xăng E10 tại một số địa bàn. Trong quá trình triển khai, chưa ghi nhận phản hồi tiêu cực từ phía người tiêu dùng”, ông nói. Ngoài ra, theo ông Đào Duy Anh, cơ quan quản lý cũng làm việc với nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước để đánh giá tác động đến hiệu suất, tuổi thọ của các động cơ sử dụng E10.
“Tâm lý e ngại của người tiêu dùng, xuất phát từ thông tin chưa đầy đủ, chính xác, như lo ngại về ảnh hưởng đến động cơ hay mức tiêu hao nhiên liệu”, ông nói, cho rằng nhà điều hành cần đẩy mạnh truyền thông minh bạch, khoa học để người dân hiểu đúng, từ đó tạo sự đồng thuận trong xã hội.
Theo dữ liệu từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), năm 1989, nhóm 10% hộ gia đình giàu nhất nắm giữ khoảng 32% tổng tài sản quốc gia. Đến năm 2025, tỷ lệ này đã tăng vọt lên 68%, phản ánh xu hướng tích tụ tài sản ngày càng mạnh ở tầng lớp thượng lưu.
Hiện tượng này thường được mô tả bằng khái niệm "nền kinh tế hình chữ K" - nơi một nhánh đi lên nhanh chóng, đại diện cho nhóm giàu có ngày càng thịnh vượng, trong khi nhánh còn lại phản ánh phần lớn người dân đang tụt lại phía sau về khả năng tích lũy tài sản.
Dù tài sản của người Mỹ ở hầu hết các nhóm thu nhập đều tăng trong vài năm gần đây, tốc độ tăng trưởng không đồng đều.
Trong 3 năm qua, tài sản ròng của nhóm 1% giàu nhất nước Mỹ tăng khoảng 30%, trong khi nhóm 40% trung lưu chỉ ghi nhận mức tăng chưa tới 10%. Điều này khiến khoảng cách giàu nghèo tiếp tục bị kéo giãn, đặc biệt sau giai đoạn lạm phát cao nhất trong nhiều thập kỷ.
Theo các chuyên gia, sự chênh lệch này không chỉ xuất phát từ mức thu nhập, mà còn phụ thuộc vào loại tài sản mà mỗi nhóm sở hữu và khả năng tận dụng các cơ hội tài chính.
Lạm phát tác động mạnh hơn đến người thu nhập thấp
Một trong những nguyên nhân lớn nhất giúp người giàu tiếp tục gia tăng tài sản là họ sở hữu phần lớn các tài sản có giá trị tăng mạnh trong những năm gần đây, đặc biệt là bất động sản và cổ phiếu.
Hiện nhóm 20% người giàu nhất nắm giữ hơn một nửa tổng giá trị nhà ở tại Mỹ. Trong bối cảnh giá nhà liên tục tăng, khối tài sản của họ cũng phình to theo thời gian.
Ngược lại, lãi suất vay mua nhà cao khiến nhiều hộ thu nhập thấp khó tiếp cận thị trường bất động sản, với nhóm 20% thu nhập thấp nhất chỉ sở hữu khoảng 3% tổng giá trị nhà ở của cả nước.
Trên thị trường chứng khoán, lợi thế của người giàu còn rõ rệt hơn. Nhóm 20% người giàu nhất sở hữu hơn 75% tổng tài sản tài chính của người Mỹ, bao gồm cổ phiếu, trái phiếu và các quỹ đầu tư. Riêng nhóm 1% giàu nhất nắm giữ hơn 25% tổng lượng cổ phiếu trên toàn thị trường.
Trong 3 năm qua, chỉ số S&P 500 tăng tới 86,2%, mang lại mức sinh lời vượt trội cho những người sở hữu cổ phiếu. Trong khi đó, tiền mặt chỉ tạo ra lợi suất trung bình dưới 1% mỗi năm. Điều này đồng nghĩa người giàu - những người sở hữu phần lớn tài sản tài chính - được hưởng lợi nhiều hơn đáng kể so với các nhóm còn lại.
Không chỉ có lợi thế về tài sản, người giàu còn chịu tác động ít hơn từ lạm phát.
Các hộ thu nhập thấp thường dành phần lớn ngân sách cho những nhu cầu thiết yếu như nhà ở, thực phẩm và năng lượng - những mặt hàng có tốc độ tăng giá cao trong những năm gần đây. Trong khi đó, nhóm thu nhập cao chi tiêu nhiều hơn cho các dịch vụ và hàng hóa có mức tăng giá thấp hơn.
Theo chi nhánh Fed tại Minneapolis, trong giai đoạn 2005-2023, chi phí sinh hoạt thực tế của nhóm 20% thu nhập thấp nhất tăng 57%, trong khi mức tăng đối với nhóm 20% thu nhập cao nhất chỉ là 46%.
Nhờ nắm giữ phần lớn bất động sản và cổ phiếu - hai loại tài sản tăng giá mạnh nhất trong những năm gần đây - đồng thời ít chịu tác động từ lạm phát, tầng lớp giàu có tiếp tục mở rộng khối tài sản của mình với tốc độ vượt xa phần còn lại của nền kinh tế.
Kết quả là "nền kinh tế hình chữ K" ngày càng rõ nét, khi của cải tiếp tục tập trung vào nhóm giàu nhất, trong khi phần lớn người dân phải đối mặt với nhiều thách thức hơn trong việc tích lũy tài sản và cải thiện vị thế tài chính.
Ngày 21/4 (giờ Mỹ), Kevin Warsh - người được Tổng thống Mỹ Donald Trump đề cử cho chức Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang (Fed) nhiệm kỳ tới - sẽ có phiên điều trần trước Thượng viện Mỹ. Theo bài phát biểu soạn sẵn được công bố trước, ông "cam kết đảm bảo thực thi chính sách tiền tệ một cách độc lập".
Warsh cũng cam kết "hợp tác với chính quyền và Quốc hội trong các vấn đề không phải là chính sách tiền tệ, nhưng thuộc phạm vi nhiệm vụ của cơ quan tiền tệ".
Tính độc lập của Fed là chủ đề gây chú ý thời gian qua, khi Tổng thống Trump liên tiếp chỉ trích cơ quan này và Chủ tịch Jerome Powell vì không giảm lãi suất mạnh tay.
Năm ngoái, ông Trump thậm chí dọa sa thải Powell. Tổng thống Mỹ cũng nhiều lần tuyên bố chỉ đề cử ứng viên ủng hộ giảm lãi suất cho vị trí Chủ tịch Fed.
Warsh thì cho rằng tính độc lập của Fed bị đe dọa vì cơ quan này không đảm bảo được mục tiêu ổn định giá mà Quốc hội giao. "Lạm phát thấp giúp Fed chống lại các sức ép và chỉ trích. Nhưng khi lạm phát tăng vọt gần đây, người dân chịu tổn hại nghiêm trọng. Họ có thể mất niềm tin vào hệ thống quản lý kinh tế và ngờ vực liệu tính độc lập của chính sách tiền tệ có phải là điều tốt hay không", ông viết.
"Lạm phát là một lựa chọn, và Fed phải chịu trách nhiệm về điều đó", Warsh khẳng định. Trước đó, ông cũng nhiều lần chỉ trích việc quan chức cơ quan này lý giải lạm phát sau đại dịch là do cú sốc nguồn cung.
Warsh cũng muốn thúc đẩy cải cách tại cơ quan điều hành tiền tệ. Ông cho rằng xu hướng đứng yên của các tổ chức lớn và phức tạp "gây bất lợi" trong bối cảnh thế giới thay đổi nhanh chóng. "Trong giai đoạn được đánh giá là quan trọng bậc nhất lịch sử đất nước, tôi tin rằng việc Fed hoạt động theo định hướng cải cách có thể tạo ra khác biệt thực sự với người Mỹ", ông viết.
Trong bài phát biểu soạn sẵn, Warsh dành phần lớn nội dung nhắc lại các chỉ trích của mình với Fed trong hơn 15 năm qua. Theo ông, cơ quan này cần "giữ đúng vai trò của mình" thay vì mở rộng sang các chính sách tài khóa và xã hội. Trước đây, ông từng dùng cách diễn đạt này để chỉ trích việc Fed nghiên cứu tác động kinh tế của biến đổi khí hậu và theo đuổi mục tiêu toàn dụng lao động. Dù vậy, vài năm qua, cơ quan này gần như đã từ bỏ các hoạt động liên quan đến biến đổi khí hậu.
Warsh từng là thành viên Hội đồng Thống đốc Fed giai đoạn 2006-2011. Ông tốt nghiệp Đại học Stanford và Trường Luật Harvard. Trước khi tham gia vào Fed, ông từng là Phó chủ tịch kiêm giám đốc phụ trách mảng mua bán và sáp nhập (M&A) tại Ngân hàng Morgan Stanley, trợ lý đặc biệt cho Tổng thống George W. Bush về chính sách kinh tế và giữ vai trò thư ký tại Hội đồng Kinh tế Quốc gia.
Nhiệm kỳ của Chủ tịch Fed Jerome Powell sẽ kết thúc vào tháng 5. Tuy nhiên, con đường để Kevin Warsh được Thượng viện bỏ phiếu thông qua vẫn chưa rõ ràng. Thượng nghị sĩ Thom Tillis cho biết sẽ chặn phê chuẩn với Warsh cho đến khi cuộc điều tra hình sự liên bang liên quan đến ông Powell được giải quyết. Tillis cũng là thành viên của Ủy ban Ngân hàng Thượng viện Mỹ.
Với 5 chương, 21 điều, nghị quyết được thông qua, đối tượng áp dụng là các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân liên quan đến việc phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.
Nghị quyết không áp dụng với cơ quan tài phán Việt Nam có thẩm quyền khi xét xử vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế theo hiệp định khuyến khích, bảo hộ đầu tư, hiệp định thương mại hoặc điều ước quốc tế khác có quy định về bảo hộ đầu tư mà Việt Nam là thành viên.
Việc phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế thực hiện theo nguyên tắc tuân thủ Hiến pháp, pháp luật và điều ước quốc tế. Người đứng đầu cơ quan nhà nước có trách nhiệm về vấn đề này, đặc biệt là khi có quyết định hoặc hành vi là nguyên nhân gây ra vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế.
Để phòng ngừa trước các tranh chấp đầu tư quốc tế, nghị quyết quy định về tham mưu, giải quyết phản ánh, kiến nghị, khiếu nại của nhà đầu tư nước ngoài phù hợp với pháp luật và điều ước quốc tế, thực hiện cơ chế phản hồi nhà đầu tư nước ngoài nhằm ngăn ngừa phát sinh vụ việc tranh chấp.
Các cơ quan có trách nhiệm phối hợp trong xây dựng và thực thi pháp luật, chính sách liên quan đến đầu tư nước ngoài, đàm phán, ký và chấp nhận các cam kết quốc tế. Cùng đó là trách nhiệm phối hợp với cơ quan, tổ chức trong giải quyết phản ánh, kiến nghị, khiếu nại của nhà đầu tư nước ngoài, phản hồi nhà đầu tư.
Đối với việc giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, cơ quan chủ trì là cơ quan trực tiếp có hoặc đề xuất biện pháp bị đe dọa kiện hoặc bị kiện. Trong trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng hoặc có từ hai cơ quan trở lên bị đe dọa kiện hoặc bị kiện, thì các cơ quan này có trách nhiệm thông báo tới cơ quan đại diện pháp lý để báo cáo Thủ tướng quyết định cơ quan chủ trì.
Cơ quan đại diện pháp lý có trách nhiệm phối hợp với cơ quan chủ trì trong toàn bộ quá trình giải quyết vụ việc tranh chấp. Xây dựng và cập nhật cho cơ quan chủ trì danh sách chuyên gia pháp lý tham gia, cũng như đào tạo, nâng cao năng lực cán bộ, công chức trong các cơ quan để phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế...
Trước khi Quốc hội bấm nút thông qua, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã có báo cáo tóm tắt tiếp thu, giải trình và cho rằng việc không mở rộng áp dụng với toàn bộ các tranh chấp quốc tế là do tính chất đa dạng, phức tạp và khác biệt của từng loại tranh chấp.
Tuy nhiên tiếp thu các ý kiến đại biểu Quốc hội, nghị quyết bổ sung cơ chế cho phép áp dụng một số quy định trong trường hợp bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà nước, kể cả khi tham gia tranh chấp quốc tế với tư cách là bên chủ động khởi kiện hoặc thực hiện quyền phản tố.
Về xác định cơ quan chủ trì, Chính phủ nhận thấy với trường hợp cơ quan trực tiếp có hoặc đề xuất biện pháp bị khiếu kiện là cơ quan tiến hành tố tụng, việc quy định cứng giao Bộ Tư pháp làm cơ quan chủ trì là không phù hợp. Vì vậy tiếp thu các ý kiến đại biểu, dự thảo điều chỉnh theo hướng giao Thủ tướng quyết định cơ quan chủ trì trên cơ sở xem xét từng vụ việc.
