Dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng, lấy ý kiến công khai đến hết ngày 7/5, trước khi trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XVI. Trong số các đề xuất đang được xem xét, có nội dung mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền với một số tội danh.
Cụ thể, hình phạt tiền sẽ được mở rộng thêm với một số trường hợp người phạm tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, và cả một số trường hợp rất nghiêm trọng trong các nhóm tội nhất định do Bộ luật quy định.
Hiện, dự thảo chưa liệt kê cụ thể các tội danh thuộc diện mở rộng này.
Ngoài ra, khi áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù, người phạm tội phải thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, đồng thời đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại.
Lý do nên phạt tiền thay phạt tù
Theo cơ quan soạn thảo, Bộ luật Hình sự hiện xác định phạt tiền là một trong các hình phạt chính. Chiến lược cải cách tư pháp và các quan điểm về phòng, chống tham nhũng cũng ưu tiên thu hồi tài sản bị thất thoát. Tuy nhiên, Bộ luật hiện chưa đặt ra chuẩn cứng, khi nào được phạt tiền, khi nào phải phạt tù, mà vẫn dừng ở quy định mang tính “có thể”, khiến chính sách hình sự vẫn nghiêng về trừng phạt hơn là phục hồi.
Theo đề xuất, khi sửa đổi, Bộ luật Hình sự sẽ tiến thêm một bước từ “cho phép”, “có thể” sang quy định chặt chẽ hơn, giúp tòa án có căn cứ pháp lý minh bạch khi áp dụng hình phạt tiền thay vì phạt tù.
Theo Bộ Công an, chính sách mở rộng các tội danh được áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù sẽ giúp giảm chi phí giam giữ, quản lý trại giam, đồng thời tăng nguồn thu ngân sách từ các vụ án có động cơ vụ lợi.
Với xã hội và doanh nghiệp, chính sách này giúp người phạm tội, đặc biệt là người phạm tội lần đầu, ít nguy hiểm, có điều kiện duy trì việc làm, chăm sóc gia đình và tái hòa nhập tốt hơn. Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng phạt tiền thay tù cũng giảm rủi ro đứt gãy lao động và quản trị khi người quản lý vi phạm các lỗi có thể xử lý bằng tiền mà không cần cách ly khỏi xã hội.
Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả, Nhà nước cần đầu tư thêm cơ chế xác minh tài sản, thu nhập, tránh tình trạng bản án đã tuyên nhưng khó thi hành do người phạm tội tẩu tán tài sản.
Nhiều người đã được chuyển từ án tù sang phạt tiền
Trước đó, trong một số vụ án, các bị cáo đã được chuyển từ án tù sang phạt tiền, khi xét hậu quả đã được khắc phục xong.
Như vụ án xảy ra tại Tập đoàn FLC, tại giai đoạn sơ thẩm, 14 bị cáo gồm Chủ tịch HĐQT Trịnh Văn Quyết, 2 em gái, cùng 11 lãnh đạo, nhân viên của doanh nghiệp này, đều bị tuyên 2-3 năm tù về tội Thao túng thị trường chứng khoán với số tiền chiếm đoạt 700 tỷ đồng.
Nhưng tại giai đoạn phúc thẩm, HĐXX ghi nhận toàn bộ hậu quả đã được khắc phục, có người khắc phục thừa, cộng thêm các yếu tố sức khỏe, nhân thân… Do đó, cả 14 bị cáo đều được tòa chuyển án phạt tù sang phạt tiền. Người thấp nhất bị phạt 2 tỷ đồng, cao nhất là ông Quyết, bị phạt 4 tỷ đồng.
Theo tòa, hình phạt tiền với tội danh này “cũng đã đủ tác dụng răn đe, giáo dục” đối với bị cáo, đồng thời thể thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của pháp luật đối với những người phạm tội.
Trong vụ án khác được TAND khu vực 10, tỉnh Đăk Lăk xét xử tháng 12/2025, liên quan hành vi Trốn thuế, 5 bị cáo thuộc các doanh nghiệp khác nhau đã móc nối, mua bán 47 hóa đơn giá trị gia tăng để hợp thức hóa số hàng hóa không rõ nguồn gốc. Các bị cáo sau đó dùng hóa đơn đã mua để kê khai, báo cáo thuế đầu vào để được khấu trừ và giảm thuế cho doanh nghiệp, với số tiền mỗi người bị cáo buộc từ 160-580 triệu đồng.
Với khung hình phạt được quy định tại Điều 200, Bộ Luật Hình sự, các bị cáo bị truy tố ở 2 khung phạt: phạt tiền từ 100 đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm; hoặc phạt tiền từ 500 triệu đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù 1-3 năm.
Nhưng tương tự vụ tập đoàn FLC, HĐXX xét thấy toàn bộ hậu quả đã được khắc phục, bị cáo là người dân tộc thiểu số, bị bệnh hiểm nghèo… để tuyên cả 5 bị cáo hình phạt tiền, mỗi người 175-325 triệu đồng, thay vì án tù.
Ngoài ra, tại dự thảo, Bộ Công an cũng đề xuất bổ sung một số tội danh, hành vi mới chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự; mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại; điều chỉnh tăng, giảm ngưỡng tài sản để truy cứu trách nhiệm hình sự với một số tội.
Bên cạnh đó, Bộ Công an cũng đề xuất giảm các tội áp dụng án tử hình, đồng thời tăng gấp đôi tiền phạt với các tội liên quan kinh doanh, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm nhằm tăng tính công bằng, nhân đạo và khuyến khích người phạm tội khắc phục hậu quả.
Theo nội dung vụ án, bà Phạm Thị Quỳnh Châu (55 tuổi, ngụ tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) quen biết với ông Lê Minh, thường mượn tiền ông Minh để nhập rượu về bán.
Vào cuối năm 2021, sau dịch COVID-19, ông Minh không có việc làm, kinh tế gặp khó khăn nên nhiều lần gọi điện thoại đòi nợ nhưng bà Châu không nghe, tìm đến nhà thì bà Châu tránh mặt.
Sau đó ông Minh khởi kiện bà Châu đến TAND TP Bà Rịa và được tòa công nhận thỏa thuận, yêu cầu bà Châu phải trả 730 triệu đồng. Quá trình thi hành án, bà Châu cam kết sẽ trả nợ cho ông Minh nhưng sau đó vẫn không trả.
Chiều 4-9-2024, ông Minh đi mua 1 hộp sơn đỏ và lấy mắm tép có sẵn trong nhà cho vào túi ni lông.
Sau đó ông Minh nhờ ông Thắng chở đến nhà bà Châu ném sơn và mắm tép vào nhà bà Châu vì tức giận do nhiều lần đòi tiền không trả.
Kết luận giám định của Phòng Kỹ thuật hình sự Công an TP.HCM, trước và sau khi thực hiện việc tạt sơn và mắm tép, ông Minh không có tin nhắn, cuộc gọi đe dọa bà Châu.
Hội đồng định giá tài sản thường xuyên trong tố tụng hình sự cấp TP, thuộc UBND TP.HCM cho rằng các tài sản bị ném chất bẩn nhưng đã tiến hành vệ sinh, không bị hư hại nên không đủ cơ sở để hội đồng xem xét định giá.
UBND phường 13, quận Tân Bình cho biết vụ việc tạt sơn và mắm tép xảy ra ngày 4-9-2024 có gây mất an ninh trật tự nhưng không nghiêm trọng, tình hình an ninh trật tự ổn định, không ảnh hưởng xấu gây bức xúc dư luận xã hội.
Về phần dân sự, bà Châu có đơn xin không truy cứu trách nhiệm hình sự, xin giảm nhẹ hình phạt và không yêu cầu bồi thường đối với ông Minh và ông Thắng.
Tại tòa, ông Minh kêu oan, cho rằng hành vi tạt sơn, mắm tép là không đúng nhưng hành vi của ông chỉ là vi phạm hành chính.
Ông Minh khai ông và bà Châu là bạn bè gần 20 năm, ông đã giúp bà Châu rất nhiều, ông cho bà Châu mượn tiền nhưng bà Châu không trả mà hứa lèo. Biết bà Châu khó khăn nên ông Minh nói bà Châu chỉ cần có lòng trả thôi, trả 5 triệu, 10 triệu gì cũng được nhưng nhiều năm bà Châu vẫn không trả. Đến giai đoạn thi hành án, bà Châu hẹn mấy lần nhưng không lên.
Ông Minh khai bà Châu còn lợi dụng các mối quan hệ của ông, lấy danh nghĩa của ông để mượn tiền và những người này gọi điện nói lại với ông.
"Bị cáo tức tối, dồn nén trong mấy năm qua, chứ không nhằm mục đích đòi tiền" - ông Minh khai.
Bị cáo Trần Quốc Thắng khai là tài xế của ông Minh. Ông Minh có nhắn tin nhờ ông mua sơn, ông mua để trên xe, chưa dùng. Sau đó ông Minh nói ông chở đến nhà bà Châu nhưng không nói làm gì.
Cả 2 bị cáo đều không nhận tội. Sau khi hội ý, hội đồng xét xử quyết định tạm dừng phiên tòa theo đề nghị của đại diện viện kiểm sát để triệu tập bị hại, đảm bảo tính khách quan trong việc xét xử.
Ngày 8/5, Phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Vĩnh Long cho biết vừa tiếp nhận tố giác của cá nhân là chủ doanh nghiệp trên địa bàn bị đối tượng giả danh cán bộ cơ quan thuế để lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Theo trình báo, ngày 13/3, bà N.T.L.A. (chủ doanh nghiệp kinh doanh lĩnh vực bất động sản tại Vĩnh Long) nhận được cuộc gọi từ một số điện thoại lạ. Đối tượng tự xưng là cán bộ thuế, thông báo về việc nhà nước đang có chính sách hỗ trợ giảm thuế thu nhập doanh nghiệp từ 8% xuống 6%, đồng thời cho biết sẽ có cán bộ liên hệ để hướng dẫn thực hiện thủ tục.
Chỉ sau khoảng 20 phút, một đối tượng khác tiếp tục gọi điện, xưng là "Thanh tra thuế" phụ trách doanh nghiệp, yêu cầu bà A. tải một ứng dụng có tên "Chính Phủ" thông qua đường link được gửi qua ứng dụng Zalo để thực hiện đăng ký dịch vụ liên quan đến kho bạc nhà nước. Trong quá trình thao tác, bà được yêu cầu thực hiện xác thực khuôn mặt để hoàn tất thủ tục.
Sau khi thực hiện theo hướng dẫn, điện thoại của bà A. xuất hiện dấu hiệu bất thường như nóng máy, không thể đăng nhập vào các ứng dụng. Nhận thấy có dấu hiệu bị chiếm quyền điều khiển thiết bị, bà đã nhanh chóng liên hệ ngân hàng để khóa tài khoản. Tuy nhiên, kiểm tra sau đó cho thấy tài khoản thấu chi của bà A. đã bị thực hiện 2 giao dịch chuyển tiền với tổng số tiền lên đến 980 triệu đồng.
Vụ việc hiện đang được Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Vĩnh Long xác minh và xử lý theo quy định pháp luật.
Trước tình hình tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Vĩnh Long khuyến cáo người dân và chủ doanh nghiệp cần đặc biệt nâng cao cảnh giác như: Tuyệt đối không cài đặt các ứng dụng không rõ nguồn gốc từ các đường link được gửi qua mạng xã hội.
Không cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP, thông tin tài khoản ngân hàng cho bất kỳ ai, kể cả khi họ tự xưng là cán bộ cơ quan Nhà nước.
Không thực hiện các yêu cầu xác thực khuôn mặt hoặc chia sẻ quyền truy cập thiết bị khi chưa xác minh rõ nguồn gốc.
Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn bị lừa đảo hoặc thiết bị có biểu hiện bất thường, cần nhanh chóng liên hệ với ngân hàng để khóa tài khoản và trình báo cơ quan công an nơi gần nhất để được hỗ trợ, xử lý kịp thời.
Công an tỉnh Vĩnh Long nhấn mạnh, mỗi người dân, doanh nghiệp cần chủ động trang bị kiến thức, nâng cao ý thức cảnh giác để góp phần phòng ngừa, ngăn chặn hiệu quả các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao trên không gian mạng.
Ngày 17-5, Công an tỉnh Gia Lai cho hay Phòng Cảnh sát hình sự vừa vận động nghi phạm truy nã đặc biệt nguy hiểm ra đầu thú sau khi gây ra nhiều vụ cướp giật vàng của người dân.
Nghi phạm vừa được vận động ra đầu thú là Nguyễn Văn Lợi (33 tuổi), trú thôn Hòa Đại, xã Hòa Hội, tỉnh Gia Lai (huyện Phù Cát, Bình Định cũ).
Qua điều tra xác minh, từ ngày 6-6 đến 15-6-2024, Nguyễn Văn Lợi cùng Nguyễn Phi Hùng (39 tuổi) và Nguyễn Văn Hiệp (34 tuổi), cùng trú tỉnh Vĩnh Long cũ, dùng mô tô phân khối lớn gây ra 6 vụ cướp giật tài sản là dây chuyền, kiềng đeo cổ bằng vàng của người dân.
Nạn nhân là những người đi đường trên địa bàn tỉnh Bình Định cũ, gây thiệt hại tài sản hơn 143 triệu đồng. Trong đó có một vụ khiến nạn nhân ngã xe, bị thương nặng.
Sau khi gây án, Nguyễn Phi Hùng, Nguyễn Văn Hiệp đã bị Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh khởi tố bị can, bắt tạm giam và điều tra xử lý theo quy định của pháp luật.
Riêng Nguyễn Văn Lợi do lo sợ bị xử lý nên đã bỏ trốn khỏi địa phương. Đến ngày 2-12-2024, Cơ quan cảnh sát điều tra ra quyết định truy nã đặc biệt đối với Nguyễn Văn Lợi về hành vi "cướp giật tài sản".
Sau khi được cơ quan công an tuyên truyền, vận động gia đình và người thân tác động, ngày 16-5, Nguyễn Văn Lợi đã ra đầu thú cơ quan công an.
Tại cơ quan điều tra, Lợi đã khai nhận toàn bộ hành vi phạm tội của mình. Hiện Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Gia Lai đang củng cố hồ sơ để xử lý theo quy định của pháp luật.
