Dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng, lấy ý kiến công khai đến hết ngày 7/5, trước khi trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XVI. Trong số các đề xuất đang được xem xét, có nội dung mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền với một số tội danh.
Cụ thể, hình phạt tiền sẽ được mở rộng thêm với một số trường hợp người phạm tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, và cả một số trường hợp rất nghiêm trọng trong các nhóm tội nhất định do Bộ luật quy định.
Hiện, dự thảo chưa liệt kê cụ thể các tội danh thuộc diện mở rộng này.
Ngoài ra, khi áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù, người phạm tội phải thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, đồng thời đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại.
Lý do nên phạt tiền thay phạt tù
Theo cơ quan soạn thảo, Bộ luật Hình sự hiện xác định phạt tiền là một trong các hình phạt chính. Chiến lược cải cách tư pháp và các quan điểm về phòng, chống tham nhũng cũng ưu tiên thu hồi tài sản bị thất thoát. Tuy nhiên, Bộ luật hiện chưa đặt ra chuẩn cứng, khi nào được phạt tiền, khi nào phải phạt tù, mà vẫn dừng ở quy định mang tính “có thể”, khiến chính sách hình sự vẫn nghiêng về trừng phạt hơn là phục hồi.
Theo đề xuất, khi sửa đổi, Bộ luật Hình sự sẽ tiến thêm một bước từ “cho phép”, “có thể” sang quy định chặt chẽ hơn, giúp tòa án có căn cứ pháp lý minh bạch khi áp dụng hình phạt tiền thay vì phạt tù.
Theo Bộ Công an, chính sách mở rộng các tội danh được áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù sẽ giúp giảm chi phí giam giữ, quản lý trại giam, đồng thời tăng nguồn thu ngân sách từ các vụ án có động cơ vụ lợi.
Với xã hội và doanh nghiệp, chính sách này giúp người phạm tội, đặc biệt là người phạm tội lần đầu, ít nguy hiểm, có điều kiện duy trì việc làm, chăm sóc gia đình và tái hòa nhập tốt hơn. Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng phạt tiền thay tù cũng giảm rủi ro đứt gãy lao động và quản trị khi người quản lý vi phạm các lỗi có thể xử lý bằng tiền mà không cần cách ly khỏi xã hội.
Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả, Nhà nước cần đầu tư thêm cơ chế xác minh tài sản, thu nhập, tránh tình trạng bản án đã tuyên nhưng khó thi hành do người phạm tội tẩu tán tài sản.
Nhiều người đã được chuyển từ án tù sang phạt tiền
Trước đó, trong một số vụ án, các bị cáo đã được chuyển từ án tù sang phạt tiền, khi xét hậu quả đã được khắc phục xong.
Như vụ án xảy ra tại Tập đoàn FLC, tại giai đoạn sơ thẩm, 14 bị cáo gồm Chủ tịch HĐQT Trịnh Văn Quyết, 2 em gái, cùng 11 lãnh đạo, nhân viên của doanh nghiệp này, đều bị tuyên 2-3 năm tù về tội Thao túng thị trường chứng khoán với số tiền chiếm đoạt 700 tỷ đồng.
Nhưng tại giai đoạn phúc thẩm, HĐXX ghi nhận toàn bộ hậu quả đã được khắc phục, có người khắc phục thừa, cộng thêm các yếu tố sức khỏe, nhân thân… Do đó, cả 14 bị cáo đều được tòa chuyển án phạt tù sang phạt tiền. Người thấp nhất bị phạt 2 tỷ đồng, cao nhất là ông Quyết, bị phạt 4 tỷ đồng.
Theo tòa, hình phạt tiền với tội danh này “cũng đã đủ tác dụng răn đe, giáo dục” đối với bị cáo, đồng thời thể thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của pháp luật đối với những người phạm tội.
Trong vụ án khác được TAND khu vực 10, tỉnh Đăk Lăk xét xử tháng 12/2025, liên quan hành vi Trốn thuế, 5 bị cáo thuộc các doanh nghiệp khác nhau đã móc nối, mua bán 47 hóa đơn giá trị gia tăng để hợp thức hóa số hàng hóa không rõ nguồn gốc. Các bị cáo sau đó dùng hóa đơn đã mua để kê khai, báo cáo thuế đầu vào để được khấu trừ và giảm thuế cho doanh nghiệp, với số tiền mỗi người bị cáo buộc từ 160-580 triệu đồng.
Với khung hình phạt được quy định tại Điều 200, Bộ Luật Hình sự, các bị cáo bị truy tố ở 2 khung phạt: phạt tiền từ 100 đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm; hoặc phạt tiền từ 500 triệu đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù 1-3 năm.
Nhưng tương tự vụ tập đoàn FLC, HĐXX xét thấy toàn bộ hậu quả đã được khắc phục, bị cáo là người dân tộc thiểu số, bị bệnh hiểm nghèo… để tuyên cả 5 bị cáo hình phạt tiền, mỗi người 175-325 triệu đồng, thay vì án tù.
Ngoài ra, tại dự thảo, Bộ Công an cũng đề xuất bổ sung một số tội danh, hành vi mới chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự; mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại; điều chỉnh tăng, giảm ngưỡng tài sản để truy cứu trách nhiệm hình sự với một số tội.
Bên cạnh đó, Bộ Công an cũng đề xuất giảm các tội áp dụng án tử hình, đồng thời tăng gấp đôi tiền phạt với các tội liên quan kinh doanh, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm nhằm tăng tính công bằng, nhân đạo và khuyến khích người phạm tội khắc phục hậu quả.
Chiều 28/5, Linh, 41 tuổi, trú phường Thành Sen, bị TAND Khu vực 1 Hà Tĩnh xét xử về tội Gây rối trật tự công cộng, theo Điều 318 Bộ luật Hình sự.
Theo hồ sơ, khoảng 10h20 ngày 18/2 (mùng 2 Tết), thanh niên 29 tuổi lái ôtô 5 chỗ chở người thân đi chúc Tết. Khi rẽ vào ngõ 71, đường Quang Lĩnh, phường Trần Phú (trước đây thuộc TP Hà Tĩnh, tỉnh Hà Tĩnh) thì xe không thể di chuyển tiếp vì chiếc ôtô màu trắng đỗ chiếm quá nửa mặt đường rộng hơn 4 m. Người này xuống tìm thông tin liên hệ với chủ xe nhưng không thấy nên bấm còi báo hiệu.
Vài phút sau, Linh xuất hiện, nhận là chủ xe. Nam thanh niên đề nghị di chuyển ôtô gọn vào lề để các phương tiện có thể đi qua ngõ, nhưng Linh không đồng ý, hai bên to tiếng. Linh sau đó đã lái thêm một ôtô khác đến, cố ý đỗ chắn phía sau xe của nam thanh niên nhằm không cho di chuyển, gây ảnh hưởng đến giao thông đi lại trong ngõ 71, đường Quang Lĩnh.
Khi công an tới làm việc, hai bên vẫn chưa hòa giải được. Đến 14h cùng ngày, người này mới lái xe rời đi.
Ngày 26/2, Linh bị Công an tỉnh Hà Tĩnh khởi tố bị can, cấm đi khỏi nơi cư trú. Thời điểm đó Linh nói đã nhận thức hành vi của mình là sai, thiếu ý thức trong tham gia giao thông đường bộ.
Tân cùng Nguyễn Anh Văn, đều 20 tuổi, trú tỉnh Thái Nguyên và thành phố Hà Nội, vừa bị Công an tỉnh Lạng Sơn bắt để điều tra tội Trộm cắp tài sản.
Trước đó, tối 28/4, Tân và An chạy xe máy từ Hà Nội lên Lạng Sơn để tìm cơ hội trộm cắp tài sản. Khi phát hiện khu vực biệt thự, nhà ở liền kề ở gần quốc lộ 1A có nhiều ôtô đỗ nhưng không có người trông coi, hai nghi can dừng lại.
Chờ đến 2h30 sáng 30/4, Tân và An vào khu biệt thự Catalan. Thấy chiếc VF9 đỗ bên đường, Tân dùng tua vít đập vỡ kính, lấy trộm điện thoại bên trong.
Đi tiếp khoảng 200 m, bộ đôi thấy chiếc Peugeot màu trắng có một xấp tiền và Tân tiếp tục phá kính.
Trong 24 giờ truy xét, công an đã bắt được hai nghi phạm, thu hồi số tiền đã dùng vào việc ăn tiêu ở Hải Phòng.
Phá song sắt cửa sổ đột nhập nhà dân
Cũng dưới sự chỉ đạo của thượng tá Vũ Thanh Tùng, Giám đốc Công an tỉnh Lạng Sơn, công an đã bắt Trịnh Văn Bình, 26 tuổi, quê Thái Nguyên, với cáo buộc trộm cắp tài sản.
Công an xác định Bình gặp khó khăn về kinh tế nên lang thang khắp Thái Nguyên và Lạng Sơn. Tối 26/4, Bình cưa song sắt cửa sổ, đột nhập nhà dân ở xã Đồng Đăng lấy nhiều tài sản.
Hồi tháng 3, Bình cũng đột nhập nhà dân ở xã Đồng Đăng lấy số tài sản ước tính 400 triệu đồng.
Sáng 14/5, Tòa án nhân dân Khu vực 3 - Hà Nội mở phiên xét xử bị cáo Trương Thị Bắc (SN 1979, quê Thanh Hóa) về tội Hành hạ người khác.
Bắc bị cáo buộc nhiều lần bạo hành bà H.T.N. (82 tuổi) trong thời gian được thuê chăm sóc nạn nhân.
Tại phần thủ tục, thư ký phiên tòa thông báo bị hại là bà N. và người đại diện hợp pháp của bị hại là chị Nguyễn Kim D. vắng mặt.
Đại diện Viện kiểm sát cho rằng các tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ vụ án đã đủ điều kiện để đưa bị cáo ra xét xử, vì vậy đề nghị HĐXX tiếp tục phiên tòa. HĐXX quyết định tiếp tục xét xử vụ án theo quy định.
Tại tòa, bị cáo Trương Thị Bắc ban đầu thừa nhận hành vi như cáo trạng mà Viện kiểm sát công bố. Tuy nhiên, trong quá trình trả lời thẩm vấn, bị cáo nhiều lần quanh co không thừa nhận việc đã bạo hành bà N..
Bắc khai, thông qua một người quen giới thiệu, bị cáo đến giúp việc cho gia đình bà N. từ tháng 11/2025, khi bà nằm điều trị tại Bệnh viện Thanh Nhàn.
Bắc chăm sóc bà N. khoảng 2 ngày tại bệnh viện, sau đó về chăm sóc bà tại nhà trên phố Trần Khát Chân. Khoảng 15 ngày sau, bà N. được chuyển về nhà trên phố Lò Đúc, Bắc tiếp tục đi theo để chăm sóc. Tại căn nhà này, Bắc và bà N. ở tầng một.
Theo lời khai của Bắc, thời điểm đó bà N. tuổi cao, sức khỏe yếu, bị tai biến, không thể tự đi lại, trí nhớ lúc tỉnh lúc quên.
Khi HĐXX hỏi về nguyên nhân nhiều lần có hành vi hành hạ bà N., Bắc khai do bức xúc vì anh C. (con trai bà N.) giữ lại 5 triệu đồng tiền lương tháng đầu tiên. Bên cạnh đó, trong quá trình chăm sóc Bắc hỏi bà N. có đi vệ sinh không, bà trả lời không nhưng đó bà lại đi vệ sinh ra nhà khiến Bắc bực tức.
HĐXX xét hỏi bị cáo về việc nhiều lần hành hạ bà N. đã được camera an ninh trong nhà ghi lại.
“Bị cáo xốc nách như thế, bị cáo có hiểu người già rất dễ gãy xương sườn hay không?”, HĐXX hỏi.
Bắc trình bày, do anh C. nói bà N. ngồi bị vẹo nên bị cáo mới làm như vậy. Song Bắc thừa nhận hành vi này của mình là sai.
Tại phiên tòa, HĐXX cũng làm rõ tình tiết liên quan đến việc bà N. ngồi trên xe lăn có phần tay vịn nhưng bị cáo không cho bà cụ đặt tay lên.
Bắc phủ nhận việc này và cho rằng không có việc mình ngăn cản bị hại đặt tay lên ghế. Trước lời khai này, HĐXX khẳng định tài liệu trong hồ sơ và hình ảnh từ video clip thể hiện bị cáo đã không cho bà N. đặt tay lên tay vịn, đồng thời có hành vi xốc nách, hất đầu và chửi mắng nạn nhân.
Do bị cáo tiếp tục khai quanh co, ngụy biện, HĐXX yêu cầu đại diện Viện kiểm sát trình chiếu lại toàn bộ clip do camera an ninh trong nhà ghi lại là chứng cứ trong vụ án.
Hình ảnh tại phiên tòa cho thấy bà N. nhiều lần muốn đặt tay lên phần tay vịn của xe lăn nhưng bị Bắc ngăn cản.
Trong một số đoạn clip, bị cáo còn có hành vi đánh vào vùng mặt, đầu, xốc nách và đối xử thô bạo với cụ bà.
“Bị hại là người già 82 tuổi, bị liệt nửa người nhưng bị cáo vẫn đánh liên tiếp vào mặt, đầu bà thì tôi thấy bị cáo không có tâm”, HĐXX nhấn mạnh.
Theo HĐXX, công việc chăm sóc người già đòi hỏi sự kiên nhẫn, yêu thương và trách nhiệm. Tuy nhiên, hành vi của bị cáo thể hiện sự thô bạo, thiếu tình thương đối với người mà mình được thuê chăm sóc.
Theo cáo trạng, khoảng giữa tháng 11/2025, bà H.T.N. (SN 1944) bị đột quỵ và được điều trị tại khoa Cấp cứu, Bệnh viện Thanh Nhàn (Hà Nội). Trong thời gian này, anh C. (SN 1980, con trai bà N.) thuê Trương Thị Bắc chăm sóc mẹ vào ban ngày.
Đầu tháng 12/2025, sau khi xuất viện, bà N. được đưa về nhà riêng trên phố Lò Đúc (Hà Nội). Gia đình tiếp tục thuê Bắc chăm sóc bà N. với mức lương 11 triệu đồng/tháng.
Theo phân công, Bắc có nhiệm vụ tắm rửa, vệ sinh cá nhân, nấu ăn và hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày cho bà cụ.
Thời gian đầu, người thân không phát hiện dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, tối 1/1, anh C. đến thăm mẹ thì phát hiện vùng tai, mắt phải của bà N. bị bầm tím, tụ máu, trán sưng đỏ.
Khi được hỏi, Bắc nói bà cụ bị ngã. Nghi ngờ lời giải thích của người giúp việc, gia đình kiểm tra camera an ninh và phát hiện Bắc nhiều lần hành hạ bà N. nên đã trình báo cơ quan chức năng.
