Dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng, lấy ý kiến công khai đến hết ngày 7/5, trước khi trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XVI. Trong số các đề xuất đang được xem xét, có nội dung mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền với một số tội danh.
Cụ thể, hình phạt tiền sẽ được mở rộng thêm với một số trường hợp người phạm tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, và cả một số trường hợp rất nghiêm trọng trong các nhóm tội nhất định do Bộ luật quy định.
Hiện, dự thảo chưa liệt kê cụ thể các tội danh thuộc diện mở rộng này.
Ngoài ra, khi áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù, người phạm tội phải thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, đồng thời đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại.
Lý do nên phạt tiền thay phạt tù
Theo cơ quan soạn thảo, Bộ luật Hình sự hiện xác định phạt tiền là một trong các hình phạt chính. Chiến lược cải cách tư pháp và các quan điểm về phòng, chống tham nhũng cũng ưu tiên thu hồi tài sản bị thất thoát. Tuy nhiên, Bộ luật hiện chưa đặt ra chuẩn cứng, khi nào được phạt tiền, khi nào phải phạt tù, mà vẫn dừng ở quy định mang tính “có thể”, khiến chính sách hình sự vẫn nghiêng về trừng phạt hơn là phục hồi.
Theo đề xuất, khi sửa đổi, Bộ luật Hình sự sẽ tiến thêm một bước từ “cho phép”, “có thể” sang quy định chặt chẽ hơn, giúp tòa án có căn cứ pháp lý minh bạch khi áp dụng hình phạt tiền thay vì phạt tù.
Theo Bộ Công an, chính sách mở rộng các tội danh được áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù sẽ giúp giảm chi phí giam giữ, quản lý trại giam, đồng thời tăng nguồn thu ngân sách từ các vụ án có động cơ vụ lợi.
Với xã hội và doanh nghiệp, chính sách này giúp người phạm tội, đặc biệt là người phạm tội lần đầu, ít nguy hiểm, có điều kiện duy trì việc làm, chăm sóc gia đình và tái hòa nhập tốt hơn. Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng phạt tiền thay tù cũng giảm rủi ro đứt gãy lao động và quản trị khi người quản lý vi phạm các lỗi có thể xử lý bằng tiền mà không cần cách ly khỏi xã hội.
Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả, Nhà nước cần đầu tư thêm cơ chế xác minh tài sản, thu nhập, tránh tình trạng bản án đã tuyên nhưng khó thi hành do người phạm tội tẩu tán tài sản.
Nhiều người đã được chuyển từ án tù sang phạt tiền
Trước đó, trong một số vụ án, các bị cáo đã được chuyển từ án tù sang phạt tiền, khi xét hậu quả đã được khắc phục xong.
Như vụ án xảy ra tại Tập đoàn FLC, tại giai đoạn sơ thẩm, 14 bị cáo gồm Chủ tịch HĐQT Trịnh Văn Quyết, 2 em gái, cùng 11 lãnh đạo, nhân viên của doanh nghiệp này, đều bị tuyên 2-3 năm tù về tội Thao túng thị trường chứng khoán với số tiền chiếm đoạt 700 tỷ đồng.
Nhưng tại giai đoạn phúc thẩm, HĐXX ghi nhận toàn bộ hậu quả đã được khắc phục, có người khắc phục thừa, cộng thêm các yếu tố sức khỏe, nhân thân… Do đó, cả 14 bị cáo đều được tòa chuyển án phạt tù sang phạt tiền. Người thấp nhất bị phạt 2 tỷ đồng, cao nhất là ông Quyết, bị phạt 4 tỷ đồng.
Theo tòa, hình phạt tiền với tội danh này “cũng đã đủ tác dụng răn đe, giáo dục” đối với bị cáo, đồng thời thể thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của pháp luật đối với những người phạm tội.
Trong vụ án khác được TAND khu vực 10, tỉnh Đăk Lăk xét xử tháng 12/2025, liên quan hành vi Trốn thuế, 5 bị cáo thuộc các doanh nghiệp khác nhau đã móc nối, mua bán 47 hóa đơn giá trị gia tăng để hợp thức hóa số hàng hóa không rõ nguồn gốc. Các bị cáo sau đó dùng hóa đơn đã mua để kê khai, báo cáo thuế đầu vào để được khấu trừ và giảm thuế cho doanh nghiệp, với số tiền mỗi người bị cáo buộc từ 160-580 triệu đồng.
Với khung hình phạt được quy định tại Điều 200, Bộ Luật Hình sự, các bị cáo bị truy tố ở 2 khung phạt: phạt tiền từ 100 đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm; hoặc phạt tiền từ 500 triệu đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù 1-3 năm.
Nhưng tương tự vụ tập đoàn FLC, HĐXX xét thấy toàn bộ hậu quả đã được khắc phục, bị cáo là người dân tộc thiểu số, bị bệnh hiểm nghèo… để tuyên cả 5 bị cáo hình phạt tiền, mỗi người 175-325 triệu đồng, thay vì án tù.
Ngoài ra, tại dự thảo, Bộ Công an cũng đề xuất bổ sung một số tội danh, hành vi mới chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự; mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại; điều chỉnh tăng, giảm ngưỡng tài sản để truy cứu trách nhiệm hình sự với một số tội.
Bên cạnh đó, Bộ Công an cũng đề xuất giảm các tội áp dụng án tử hình, đồng thời tăng gấp đôi tiền phạt với các tội liên quan kinh doanh, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm nhằm tăng tính công bằng, nhân đạo và khuyến khích người phạm tội khắc phục hậu quả.
Theo Cổng thông tin điện tử Công an Tp.Đà Nẵng, thời gian gần đây, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an Tp.Đà Nẵng tiếp nhận nhiều phản ánh của người dân về việc xuất hiện các cuộc gọi giả danh đơn vị bán lẻ, siêu thị hoặc chương trình tri ân khách hàng để thông báo nhận quà tặng miễn phí.
Theo phản ánh, các đối tượng sử dụng số điện thoại lạ gọi đến, tự giới thiệu là nhân viên của các "siêu thị tổng hợp tiện ích", thông báo người nghe được nhận các phần quà như nồi cơm điện, quạt điện, máy sấy và nhiều mặt hàng gia dụng khác. Sau khi kết thúc cuộc gọi, người dân không thể liên hệ lại do số điện thoại không tồn tại hoặc chỉ thực hiện cuộc gọi một chiều.
Đây là thủ đoạn không mới nhưng tiếp tục được các đối tượng biến tướng với phương thức ngày càng tinh vi nhằm tạo sự tò mò, đánh vào tâm lý thích ưu đãi, nhận quà miễn phí để tiếp cận nạn nhân.
Trong nhiều trường hợp, sau khi tạo được sự tin tưởng, các đối tượng tiếp tục yêu cầu người dân cung cấp thông tin cá nhân, số tài khoản ngân hàng, mã xác thực (OTP), chuyển tiền với lý do phí vận chuyển, phí nhận quà hoặc yêu cầu truy cập đường dẫn lạ để xác nhận thông tin. Từ đó thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản hoặc thu thập dữ liệu cá nhân phục vụ mục đích lừa đảo.
Ngày 24/4, Lê Nguyễn Huy Hoàng (31 tuổi) và Nguyễn Nhật Doanh (28 tuổi) bị TAND TP HCM tuyên phạt 16 năm 6 tháng tù về tội Mua bán trái phép chất ma túy.
Người có vai trò chính trong vụ án, Nguyễn Tôn Thùy Khanh (31 tuổi, vợ Hoàng) bị tuyên phạt 18 năm tù về cùng tội danh.
Hoàng khai làm tiếp viên cho một số hãng hàng không từ 2016 đến 2022, từng tham gia các chuyến bay giải cứu thời điểm dịch Covid-19. Sau đó bị cáo nghỉ làm và cùng vợ tham gia vào việc mua bán ma túy.
Cáo trạng xác định, từ năm 2021, Khanh bắt đầu mua bán ma túy từ một người tên Ken (không rõ lai lịch). Một năm sau, bị cáo chuyển sang lấy "hàng" của người tên Múc do giá rẻ hơn. Trong quá trình mua bán, Khanh nhờ chồng và Doanh (em họ) giao ma túy, trả công từ 200.000 đồng đến một triệu đồng mỗi lần.
Từ tháng 7 đến tháng 9/2023, Khanh cùng chồng và em họ 7 lần thực hiện hành vi mua bán 600 gram ma túy và 700 viên thuốc lắc.
Trong đó, lần cuối cùng vào ngày 14/9/2023, khi Khanh đang ở Bình Thuận đã đặt mua 100 gram ma túy từ Múc. Khanh chỉ đạo Danh đi nhận hàng còn Hoàng dùng thẻ ngân hàng của vợ rút tiền để trả phí mua ma túy.
Tối cùng ngày, Khanh chỉ đạo Hoàng đi giao ma túy cho một số người do Múc giới thiệu. Trên đường đi, Hoàng bị lực lượng chức năng bắt quả tang. Khám xét nơi ở của các bị cáo, công an thu giữ gần 400 gram ma túy các loại.
Trả lời HĐXX, các bị cáo thừa nhận hành vi phạm tội như cáo trạng nêu.
Bị cáo Hoàng bày tỏ ăn năn, cho biết có lỗi với gia đình, đặc biệt là con nhỏ phải sống thiếu vắng cả cha lẫn mẹ. "Bị cáo mong tòa cho hưởng mức án nhẹ để sớm được về chăm sóc con. Bị cáo hứa sau này sẽ dạy con thành người tốt", Hoàng nói.
Khanh cũng tỏ ra hối hận, cho rằng đã nhận thức được hành vi sai trái gây ảnh hưởng lớn đến xã hội. Thời điểm phạm tội, bị cáo đang mang thai, sau đó sinh con trong trại giam. Hiện con nhỏ được ông bà ngoại nuôi dưỡng, trong khi cha mẹ bị cáo đã lớn tuổi, hoàn cảnh khó khăn. Khanh xin tòa xem xét giảm nhẹ hình phạt để sớm trở về chăm sóc con.
Ngày 29-4, TAND khu vực 3, TP Huế mở phiên tòa sơ thẩm xét xử bị cáo Lê Đình Kỳ Chinh (27 tuổi) về tội "vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ" gây tai nạn và vợ là Nguyễn Thị Thủy (27 tuổi, cùng trú TP Huế) về tội "giao cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ".
Theo cáo trạng, khoảng 14h30 ngày 16-7-2025, Chinh chở Thủy đến quán vịt Hùng trên đường Sông Bồ (phường Hương Trà) để uống bia cùng bạn. Sau đó Thủy chạy xe về nhà, còn Chinh tiếp tục ở lại uống bia.
Khoảng 17h30 cùng ngày, Thủy quay lại quán, chở theo con nhỏ là cháu L.Đ.G.B. (7 tuổi). Dù biết rõ chồng không có giấy phép lái xe và đã sử dụng rượu bia, Thủy vẫn để Chinh cầm lái, chở hai mẹ con đi siêu thị.
Khi đến ngã tư giao giữa đường Trần Quốc Tuấn và Nguyễn Khoa Minh, dù khu vực có biển cảnh báo giao nhau, vạch qua đường và đông dân cư, Chinh không giảm tốc độ.
Cùng lúc, anh L.T.T. (trú xã Đan Điền, TP Huế) chạy xe máy trên đường Trần Quốc Tuấn. Do thiếu quan sát, không nhường đường, hai xe máy tông nhau.
Hậu quả, anh T. bị chấn thương sọ não, được đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Trung ương Huế (cơ sở 2) nhưng tử vong vào ngày 1-8-2025. Chinh bị thương tích 12%, cháu B. thương tích 9%, hai xe máy hư hỏng nặng.
Kết quả điều tra xác định thời điểm gây tai nạn, Chinh không có giấy phép lái xe, nồng độ cồn trong máu 27,3 mmol/l. Cơ quan tố tụng nhận định đây là vụ tai nạn có lỗi hỗn hợp, ngoài lỗi chính của Chinh, nạn nhân cũng có phần lỗi khi không giảm tốc độ, thiếu quan sát và không nhường đường.
Đối với Nguyễn Thị Thủy, dù nhận thức rõ chồng không đủ điều kiện điều khiển phương tiện và đang sử dụng rượu bia, nhưng vẫn giao xe, dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng nên phải chịu trách nhiệm hình sự.
Kết thúc phiên tòa, hội đồng xét xử tuyên phạt Lê Đình Kỳ Chinh 1 năm 6 tháng tù giam, Nguyễn Thị Thủy 9 tháng tù nhưng cho hưởng án treo.
Theo thẩm phán chủ tọa, pháp luật không chỉ xử lý người trực tiếp điều khiển phương tiện vi phạm mà còn quy định rõ trách nhiệm đối với người giao xe cho người không đủ điều kiện (không có bằng lái, sử dụng rượu bia, không đủ sức khỏe...).
Trong vụ án này, yếu tố "biết rõ nhưng vẫn giao xe" là căn cứ quan trọng để xử lý bị cáo Thủy.
