Chiến sự giữa Mỹ – Israel với Iran bùng phát cuối tháng 2 cho thấy các nước vùng Vịnh cũng như thế giới vẫn phụ thuộc đáng kể vào eo biển Hormuz để duy trì dòng chảy năng lượng. Một số quốc gia như Arab Saudi, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hay Iraq trước đó đã xây dựng một số đường ống để chuyển hướng xuất khẩu khỏi Hormuz, nhưng vẫn còn hạn chế về công suất.
Thổ Nhĩ Kỳ đang coi cuộc khủng hoảng hiện tại là cơ hội cho nước này vẽ lại bản đồ năng lượng Trung Đông. Với lợi thế là điểm giao cắt của nhiều tuyến đường ống dầu khí, Ankara đang đề xuất các bên xây dựng thêm hạ tầng kết nối qua Thổ Nhĩ Kỳ để thoát phụ thuộc Hormuz.
“Các bạn không thể xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua Hormuz. Hãy nghĩ đến việc chuyển một phần khí đốt sang Thổ Nhĩ Kỳ và châu Âu bằng đường ống”, Bộ trưởng Năng lượng Thổ Nhĩ Kỳ Alparslan Bayraktar nói với hãng thông tấn Anadolu. “Chúng tôi đang mở ra tuyến xuất khẩu thay thế cho các bạn”.
Vượt biển Caspi
Bộ trưởng Bayraktar đang thúc đẩy một dự án đã được thảo luận từ lâu là Đường ống khí đốt xuyên Caspi, đưa khí đốt từ Turkmenistan qua biển Caspi tới Azerbaijan và sang châu Âu.
Turkmenistan là nhà xuất khẩu khí đốt lớn, cung cấp khoảng 80 tỷ m3 mỗi năm. Thổ Nhĩ Kỳ đã nhập một phần khí đốt từ Turkmenistan thông qua Iran bằng các thỏa thuận hoán đổi. Theo thỏa thuận, Turkmenistan bơm khí đốt vào đường ống ở đông bắc Iran để nước này tiêu thụ nội bộ cho các tỉnh phía bắc. Đổi lại, Iran trích lượng khí đốt tương đương từ các mỏ ở tây bắc để bơm vào đường ống Thổ Nhĩ Kỳ tại biên giới.
“Nhưng giải pháp đúng đắn, một trong những phương án lý tưởng nhất, là để lượng khí đốt này đi thẳng qua biển Caspi, Azerbaijan và Gruzia rồi đến Thổ Nhĩ Kỳ”, ông Bayraktar nói.
Umud Shokri, chuyên gia năng lượng tại Đại học George Mason, Mỹ cho rằng dự án đường ống xuyên Caspi đang có triển vọng tốt hơn trước, nhưng vẫn bị hạn chế bởi các vấn đề khu vực chưa được giải quyết. Azerbaijan và Turkmenistan cần phê chuẩn Công ước 2018 về quy chế pháp lý của biển Caspi, đặt ra các quy tắc cho đường ống dưới biển.
“Hiệu quả kinh tế rõ ràng kém hơn nhiều. Các ước tính thận trọng cũng cho thấy dự án xây dựng đoạn ống ngầm có thể tốn 2 tỷ USD, trong khi để đạt công suất thương mại 20-30 tỷ m3 mỗi năm cần đầu tư thêm vào khai thác, nén khí và mở rộng hạ tầng phía hạ nguồn”, ông Shokri nói.
Ông Shokri thêm rằng dự án còn đối mặt với hạn chế về nhu cầu, khi thị trường châu Âu ngày càng đa dạng hóa nguồn cung LNG. Nếu không có các hợp đồng mua dài hạn và mức giá cạnh tranh, việc huy động vốn sẽ rất khó khăn.
Dự án Qatar
Giới chức Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar đã công khai thể hiện từ năm 2009 rằng họ muốn xây dựng một đường ống kết nối từ mỏ khí đốt North Dome qua Arab Saudi, Jordan, Syria đến Thổ Nhĩ Kỳ. Ý tưởng này khi đó vấp phải sự phản đối từ chính quyền tổng thống Syria Bashar al-Assad.
Sau khi chính quyền ông Assad bị lật đổ hồi tháng 12/2024, Thổ Nhĩ Kỳ muốn khôi phục ý tưởng, nhưng Qatar hồi tháng 1/2025 cho biết họ chưa cân nhắc về dự án, bởi mô hình xuất khẩu LNG bằng đường biển đến lúc đó vẫn phù hợp hơn, có tính linh hoạt cao.
“Dự án đường ống này khả thi về kỹ thuật, nhưng mong manh về kinh tế và chính trị”, Justin Dargin, chuyên gia tại Hội đồng Trung Đông về Các vấn đề Toàn cầu, nói. “Chi phí ước tính cho dự án trước đây khoảng 10-12 tỷ USD, nhưng nếu xét đến rủi ro an ninh, lạm phát và bất ổn chính trị lúc này, con số thực tế có thể lên đến 15 tỷ USD hoặc hơn”.
Nhưng kể từ khi chiến sự nổ ra, cuộc khủng hoảng ở eo biển Hormuz đang làm tăng sức hấp dẫn chiến lược của dự án Qatar. Thách thức lớn nhất ở đây là làm thế nào để đảm bảo an toàn cho tuyến đường ống dài khoảng 1.500 km, đi qua nhiều quốc gia, trước nguy cơ bị tấn công phá hoại từ nhiều thế lực.
Dự án này đòi hỏi sự đồng thuận bền vững giữa Arab Saudi, Jordan, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ, và đây là điều kiện cực kỳ khó đạt được trong bối cảnh hiện nay, theo ông Dargin.
Một đề xuất dễ thực hiện hơn từ Ankara là kết nối các mỏ dầu ở Syria vào đường ống Iraq – Thổ Nhĩ Kỳ, vốn vẫn còn nhiều công suất dư thừa. Hiện nay, Syria chỉ sản xuất khoảng 100.000-120.000 thùng dầu một ngày, thấp hơn nhiều so với mức gần 400.000 thùng một ngày trước khi nội chiến nổ ra năm 2011.
Wael Alzayat, giám đốc điều hành Hội đồng Doanh nghiệp Mỹ – Syria, cho biết cả Syria và Thổ Nhĩ Kỳ đều ủng hộ dự án, nhưng vẫn còn nhiều trở ngại.
“Một số khu vực vẫn do các nhóm dân quân như Lực lượng Dân chủ Syria nắm giữ, chưa bàn giao cho chính quyền Syria”, ông nói. Ngoài ra, tàn dư của tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng có thể gây mất an ninh.
Theo ông Alzayat, Syria sẽ cần vài tỷ USD để khôi phục và phát triển các mỏ dầu sau nhiều năm nội chiến. Nhưng vì Damascus đang thiếu tiền, họ có thể phải cần hỗ trợ từ bên ngoài. Sau khi có vốn và nâng được sản lượng, việc nối vào hệ thống đường ống sẽ không quá phức tạp.
Mở rộng đường ống Iraq – Thổ Nhĩ Kỳ
Thổ Nhĩ Kỳ cũng nhiều lần đề xuất kéo dài đường ống Iraq – Thổ Nhĩ Kỳ từ Kirkuk xuống Basrah. Tuy nhiên, dự án này vẫn chưa tiến triển do Iraq chưa đạt được đồng thuận chính trị.
Salam Jabbar Shahab, chuyên gia năng lượng Iraq, cho biết sau khủng hoảng tại eo biển Hormuz, Baghdad đang có động lực mạnh hơn để thúc đẩy dự án. Lý do là Iraq cần xuất khẩu khoảng 6,3 tỷ USD dầu mỏ mỗi tháng để trang trải ngân sách, trong đó có trả lương cho công chức. Riêng trong tháng 3, Iraq ước tính đã mất hơn 5,5 tỷ USD từ xuất khẩu dầu do ảnh hưởng của chiến sự Iran.
“Iraq cần đảm bảo xuất khẩu khoảng 3,5 triệu thùng dầu một ngày để có đủ nguồn chi trả cho bộ máy chính phủ”, ông Shahab nói. “Hiện tại, nước này chỉ xuất khẩu khoảng 200.000 thùng một ngày qua tuyến đường ống Kirkuk – Ceyhan”.
Nếu xây dựng đường ống từ Basrah, Iraq sẽ có thêm một hướng xuất khẩu mới cho dầu từ khu vực miền nam sang thị trường châu Âu và châu Á, không phải phụ thuộc vào eo biển Hormuz.
“Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất là tìm đủ tiền và đảm bảo an ninh để triển khai cũng như vận hành dự án”, ông Shahab tiếp tục. “Iraq không có đủ nguồn tài chính để xây dựng đường ống này cũng như các cơ sở đi kèm để bơm dầu. Dự án ước tính cần tới hàng tỷ USD và có thể buộc phải vay từ các tổ chức quốc tế”.
Ngoài ra, đường ống cũng đối mặt với rủi ro an ninh nghiêm trọng do đi qua nhiều khu vực, dễ trở thành mục tiêu của các nhóm vũ trang, đồng thời có thể bị kéo vào toan tính chính trị trong bối cảnh Iraq còn chia rẽ.
Lầu Năm Góc thông báo bắt đầu công bố các hồ sơ chưa từng được tiết lộ trước đây liên quan đến UFO, hay tên chính thức là các hiện tượng dị thường chưa xác định (UAP) trên trang war.gov/ufo.
Theo chỉ đạo của Tổng thống Donald Trump, các tài liệu và hình ảnh sẽ được công bố dần cho toàn bộ người dân Mỹ và thế giới.
Việc công bố hồ sơ UAP là nỗ lực liên ngành của chính phủ Mỹ, theo một phần của chương trình mang tên PURSUE, viết tắt từ Hệ thống công bố và báo cáo về những vụ chạm trán với UAP theo chỉ đạo của Tổng thống Mỹ.
Lầu Năm Góc cho biết các đoạn video, hình ảnh và tài liệu gốc liên quan đến UAP đã được giải mật sẽ được lưu trữ tại một đường link như đề cập ở trên, và người dân không cần giấy phép an ninh đặc biệt vẫn có thể truy cập.
"Trong khi các chính quyền trước đây tìm cách bác bỏ hoặc làm giảm sự quan tâm của người dân Mỹ (đối với UAP), Tổng thống Trump tập trung vào việc cung cấp sự minh bạch tối đa cho công chúng, những người có thể tự đưa ra nhận định về thông tin trong các hồ sơ này", theo thông cáo báo chí của Lầu Năm Góc.
Thông cáo cũng cho biết dù mọi tài liệu trước khi được tải lên đã được rà soát toàn bộ vì lý do an ninh, nhiều nội dung trong số đó vẫn chưa được phân tích đầy đủ nhằm xác định bản chất của các hiện tượng bất thường.
"Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã tấn công khu vực Beirut và hạ sát Ali Yusuf Harshi, thư ký riêng kiêm cháu trai của thủ lĩnh Hezbollah Naim Qassem", IDF hôm nay cho hay. Cuộc tấn công đã làm sập một phần tòa nhà nhiều tầng.
Theo IDF, Harshi là "cộng sự thân cận và cố vấn riêng của ông Qassem, đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành văn phòng cũng như đảm bảo an ninh cho thủ lĩnh Hezbollah".
Trong đêm 8/4, quân đội Israel cũng tấn công hai điểm vượt sông Litani được coi là "trọng yếu", vốn được Hezbollah sử dụng để vận chuyển "hàng nghìn vũ khí, rocket và bệ phóng" vào miền nam Lebanon. Khoảng 10 kho vũ khí, bệ phóng rocket và các sở chỉ huy của Hezbollah tại miền nam Lebanon cũng bị nhắm mục tiêu.
Hezbollah, một trong những đồng minh chủ chốt của Iran tại Trung Đông, hiện chưa lên tiếng về thông tin này.
Vài ngày sau khi Mỹ, Israel mở chiến dịch tấn công vào Iran hôm 28/2, Hezbollah tiến hành các cuộc tập kích vào lãnh thổ Israel nhằm trả thù cho lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Giao tranh dữ dội giữa hai bên đến nay đã khiến hơn 1.600 người ở Lebanon thiệt mạng, hơn một triệu người phải di tản.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết lệnh ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ và Iran hôm 8/4 bao gồm cả Lebanon, song Tel Aviv và Washington đưa ra thông tin ngược lại. Kể từ khi thỏa thuận được công bố, Israel vẫn tiếp tục các cuộc tấn công vào Lebanon.
Trước đó, Israel đã làm suy yếu năng lực quân sự của Hezbollah và liên tiếp tiến hành các vụ ám sát nhằm vào lực lượng này kể từ khi chiến sự Gaza bùng phát ngày 7/10/2023. Bất chấp lệnh ngừng bắn do Mỹ hậu thuẫn giữa Israel và Lebanon vào năm 2024, Israel vẫn thường xuyên không kích các mục tiêu mà họ cho là của Hezbollah tại Lebanon, cáo buộc nhóm này đang tìm cách tái vũ trang.
Hezbollah từ chối giải giáp theo đề xuất của Mỹ. Thủ lĩnh Qassem từng đe dọa Israel rằng tên lửa sẽ giáng xuống nếu Israel tái phát động cuộc chiến quy mô lớn tại Lebanon.
Hồi năm 2024, Israel đã hạ sát người tiền nhiệm của ông Qassem là Hassan Nasrallah trong cuộc không kích vào vùng ngoại ô Beirut. Một tháng sau, Hezbollah bổ nhiệm ông Qassem, người giữ vai trò quan trọng trong lực lượng này hơn 30 năm qua, làm thủ lĩnh.
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Đệ nhất phu nhân Melania Trump tối 25/4 bước vào sảnh hội nghị ở khách sạn Washington Hilton để dự tiệc tối dành cho phóng viên chuyên trách Nhà Trắng.
Đây là sự kiện thường niên do Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng (WHCA) tổ chức, với sự tham gia của nhiều quan chức nội các, nghị sĩ và các nhà báo nổi bật ở Mỹ.
20 phút sau khi Tổng thống Mỹ yên vị, loạt tiếng súng vang lên bên ngoài. Cole Tomas Allen, 31 tuổi, đã mang súng lao qua chốt kiểm tra an ninh, bắn bị thương một sĩ quan Mật vụ, nhưng bị khống chế trước khi vào được phòng tiệc. Ông Trump và các lãnh đạo Mỹ cùng quan khách nhanh chóng được sơ tán.
6 tiếng sau, hạ nghị sĩ Jasmine Crockett, thành viên đảng Dân chủ đại diện bang Texas, bày tỏ nghi ngờ trên mạng xã hội rằng vụ nổ súng là dàn dựng.
"Đã có tổng thống Mỹ nào trải qua nhiều vụ 'ám sát hụt' đến thế chưa?", Crockett viết trên Threads lúc 2h51 ngày 26/4. "Có lẽ là do luật súng đạn lỏng lẻo, có lẽ do chúng ta thiếu ngân sách cho hoạt động chăm sóc sức khỏe tâm thần, hoặc có lẽ nó là giả. Ai mà biết được...".
Cơ quan thực thi pháp luật Mỹ đang điều tra và chưa có bằng chứng cho thấy vụ nổ súng của Allen là "dàn dựng". Tuy nhiên, thuyết âm mưu vô căn cứ kiểu này lại đang lan truyền nhanh chóng trên mạng, ám chỉ rằng đây là sự kiện "cờ giả", thuật ngữ dùng để chỉ một sự kiện được dàn dựng nhằm phục vụ mục đích chính trị nào đó.
Theo phân tích của Washington Post về các bài đăng trên mạng xã hội và podcast, khoảng 1/5 số người có ảnh hưởng và chính trị gia cánh tả hoặc theo đường lối tự do đã sử dụng ngôn ngữ mang tính thuyết âm mưu khi nói về vụ nổ súng.
Một trong những giả thuyết mà họ đưa ra là ông Trump và cộng sự đã dàn dựng vụ "ám sát hụt" để thu hút sự ủng hộ của cử tri, trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ với Tổng thống giảm và đảng Cộng hòa được dự báo sẽ thất bại trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.
Họ trích video phóng viên Aishah Hasnie chuyên đưa tin về Nhà Trắng của Fox News bị cắt sóng trực tiếp, cho rằng đây là bằng chứng cho thấy những người dàn dựng đang ngăn cô vạch trần sự việc. Tuy nhiên, Hasnie sau đó đính chính trên X rằng cuộc gọi của cô từ khách sạn Washington Hilton về đài bị ngắt "vì trong phòng mất sóng".
Nhà Trắng cũng bác bỏ các thuyết âm mưu như vậy. "Bất cứ ai nghĩ rằng Tổng thống Trump dàn dựng các vụ ám sát chính mình đều là kẻ ngu ngốc", người phát ngôn Davis Ingle tuyên bố.
Không chỉ những người thuộc cánh tả, một số thành viên cánh hữu trong phong trào Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại (MAGA) cũng lan truyền thuyết âm mưu liên quan đến vụ nổ súng. Họ cho rằng sự kiện nhằm củng cố kế hoạch xây dựng phòng khiêu vũ Nhà Trắng, dự án đang bị chỉ trích vì chưa được quốc hội thông qua. Ông Trump nói rằng công trình này là cần thiết vì nó được thiết kế nhằm ngăn chặn các vụ tấn công tương tự trong tương lai.
Ashley St. Clair, người từng có ảnh hưởng trong phe MAGA, cho rằng ngay sau khi vụ nổ súng xảy ra, hàng chục người có ảnh hưởng theo tư tưởng bảo thủ và những người ủng hộ ông Trump đã đồng loạt đăng bài trên X với cùng một thông điệp về sự cần thiết phải xây một phòng khiêu vũ mới để đảm bảo an ninh, như yêu cầu của ông Trump.
Theo Clair, điều này cho thấy có "sự phối hợp" nhất định và nhiều người đã chia sẻ luận điểm trên trong các nhóm kín, nhằm tăng tính thuyết phục của nó. "Mọi thứ trong MAGA đều là giả, được dàn dựng và phối hợp", cô nói trong một video TikTok.
Whitney Phillips, giáo sư Đại học Oregon, người nghiên cứu về chính trị thông tin, cho hay việc các bên nỗ lực tái hiện bức tranh về sự việc dựa trên những mảnh thông tin rời rạc có nguy cơ tạo ra một "thực tế méo mó" về vấn đề.
"Việc cùng nhau tìm kiếm ý nghĩa là một trong những điều đầu tiên xảy ra khi có khủng hoảng hoặc sự kiện mà câu trả lời không rõ ràng, hoặc có bất kỳ sự mơ hồ nào. Mà ngày nay, sự mơ hồ luôn tồn tại", Phillips nói.
Joan Donovan, giáo sư Đại học Boston, cho hay các thuyết âm mưu thường tồn tại rất lâu. "Thuyết âm mưu cực kỳ khó quên, chúng giữ chân mọi người và khiến họ quay lại", bà nói. "Mọi người thường rơi vào bẫy này".
Tuy nhiên, các thuyết âm mưu vô căn cứ đó lại chạm đúng một vấn đề được dư luận Mỹ quan tâm, là ông Trump thực sự muốn xây phòng khiêu vũ và ông đã tuyên bố rằng vụ nổ súng cho thấy cần phải xây phòng khiêu vũ ở Nhà Trắng.
"Chúng ta cần phòng khiêu vũ đó", ông nói tại buổi họp báo ở Nhà Trắng sau vụ nổ súng. Khoảng 10 tiếng sau, ông tiếp tục đăng trên Truth Social rằng vụ nổ súng "sẽ không bao giờ xảy ra với Phòng khiêu vũ Quân sự Tối mật đang xây dựng tại Nhà Trắng".
Giáo sư Phillips cho hay ông Trump đã gây ra cảm giác "mâu thuẫn" khó chịu cho một số người khi nói về phòng khiêu vũ quá sớm sau vụ nổ súng, thôi thúc họ đi đến kết luận một cách vội vàng. "Nó giống như một trò chơi lắp ghép từ ngữ để thêu dệt âm mưu vậy", chuyên gia này nhận định.
