Chiến sự giữa Mỹ – Israel với Iran bùng phát cuối tháng 2 cho thấy các nước vùng Vịnh cũng như thế giới vẫn phụ thuộc đáng kể vào eo biển Hormuz để duy trì dòng chảy năng lượng. Một số quốc gia như Arab Saudi, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hay Iraq trước đó đã xây dựng một số đường ống để chuyển hướng xuất khẩu khỏi Hormuz, nhưng vẫn còn hạn chế về công suất.
Thổ Nhĩ Kỳ đang coi cuộc khủng hoảng hiện tại là cơ hội cho nước này vẽ lại bản đồ năng lượng Trung Đông. Với lợi thế là điểm giao cắt của nhiều tuyến đường ống dầu khí, Ankara đang đề xuất các bên xây dựng thêm hạ tầng kết nối qua Thổ Nhĩ Kỳ để thoát phụ thuộc Hormuz.
“Các bạn không thể xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua Hormuz. Hãy nghĩ đến việc chuyển một phần khí đốt sang Thổ Nhĩ Kỳ và châu Âu bằng đường ống”, Bộ trưởng Năng lượng Thổ Nhĩ Kỳ Alparslan Bayraktar nói với hãng thông tấn Anadolu. “Chúng tôi đang mở ra tuyến xuất khẩu thay thế cho các bạn”.
Vượt biển Caspi
Bộ trưởng Bayraktar đang thúc đẩy một dự án đã được thảo luận từ lâu là Đường ống khí đốt xuyên Caspi, đưa khí đốt từ Turkmenistan qua biển Caspi tới Azerbaijan và sang châu Âu.
Turkmenistan là nhà xuất khẩu khí đốt lớn, cung cấp khoảng 80 tỷ m3 mỗi năm. Thổ Nhĩ Kỳ đã nhập một phần khí đốt từ Turkmenistan thông qua Iran bằng các thỏa thuận hoán đổi. Theo thỏa thuận, Turkmenistan bơm khí đốt vào đường ống ở đông bắc Iran để nước này tiêu thụ nội bộ cho các tỉnh phía bắc. Đổi lại, Iran trích lượng khí đốt tương đương từ các mỏ ở tây bắc để bơm vào đường ống Thổ Nhĩ Kỳ tại biên giới.
“Nhưng giải pháp đúng đắn, một trong những phương án lý tưởng nhất, là để lượng khí đốt này đi thẳng qua biển Caspi, Azerbaijan và Gruzia rồi đến Thổ Nhĩ Kỳ”, ông Bayraktar nói.
Umud Shokri, chuyên gia năng lượng tại Đại học George Mason, Mỹ cho rằng dự án đường ống xuyên Caspi đang có triển vọng tốt hơn trước, nhưng vẫn bị hạn chế bởi các vấn đề khu vực chưa được giải quyết. Azerbaijan và Turkmenistan cần phê chuẩn Công ước 2018 về quy chế pháp lý của biển Caspi, đặt ra các quy tắc cho đường ống dưới biển.
“Hiệu quả kinh tế rõ ràng kém hơn nhiều. Các ước tính thận trọng cũng cho thấy dự án xây dựng đoạn ống ngầm có thể tốn 2 tỷ USD, trong khi để đạt công suất thương mại 20-30 tỷ m3 mỗi năm cần đầu tư thêm vào khai thác, nén khí và mở rộng hạ tầng phía hạ nguồn”, ông Shokri nói.
Ông Shokri thêm rằng dự án còn đối mặt với hạn chế về nhu cầu, khi thị trường châu Âu ngày càng đa dạng hóa nguồn cung LNG. Nếu không có các hợp đồng mua dài hạn và mức giá cạnh tranh, việc huy động vốn sẽ rất khó khăn.
Dự án Qatar
Giới chức Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar đã công khai thể hiện từ năm 2009 rằng họ muốn xây dựng một đường ống kết nối từ mỏ khí đốt North Dome qua Arab Saudi, Jordan, Syria đến Thổ Nhĩ Kỳ. Ý tưởng này khi đó vấp phải sự phản đối từ chính quyền tổng thống Syria Bashar al-Assad.
Sau khi chính quyền ông Assad bị lật đổ hồi tháng 12/2024, Thổ Nhĩ Kỳ muốn khôi phục ý tưởng, nhưng Qatar hồi tháng 1/2025 cho biết họ chưa cân nhắc về dự án, bởi mô hình xuất khẩu LNG bằng đường biển đến lúc đó vẫn phù hợp hơn, có tính linh hoạt cao.
“Dự án đường ống này khả thi về kỹ thuật, nhưng mong manh về kinh tế và chính trị”, Justin Dargin, chuyên gia tại Hội đồng Trung Đông về Các vấn đề Toàn cầu, nói. “Chi phí ước tính cho dự án trước đây khoảng 10-12 tỷ USD, nhưng nếu xét đến rủi ro an ninh, lạm phát và bất ổn chính trị lúc này, con số thực tế có thể lên đến 15 tỷ USD hoặc hơn”.
Nhưng kể từ khi chiến sự nổ ra, cuộc khủng hoảng ở eo biển Hormuz đang làm tăng sức hấp dẫn chiến lược của dự án Qatar. Thách thức lớn nhất ở đây là làm thế nào để đảm bảo an toàn cho tuyến đường ống dài khoảng 1.500 km, đi qua nhiều quốc gia, trước nguy cơ bị tấn công phá hoại từ nhiều thế lực.
Dự án này đòi hỏi sự đồng thuận bền vững giữa Arab Saudi, Jordan, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ, và đây là điều kiện cực kỳ khó đạt được trong bối cảnh hiện nay, theo ông Dargin.
Một đề xuất dễ thực hiện hơn từ Ankara là kết nối các mỏ dầu ở Syria vào đường ống Iraq – Thổ Nhĩ Kỳ, vốn vẫn còn nhiều công suất dư thừa. Hiện nay, Syria chỉ sản xuất khoảng 100.000-120.000 thùng dầu một ngày, thấp hơn nhiều so với mức gần 400.000 thùng một ngày trước khi nội chiến nổ ra năm 2011.
Wael Alzayat, giám đốc điều hành Hội đồng Doanh nghiệp Mỹ – Syria, cho biết cả Syria và Thổ Nhĩ Kỳ đều ủng hộ dự án, nhưng vẫn còn nhiều trở ngại.
“Một số khu vực vẫn do các nhóm dân quân như Lực lượng Dân chủ Syria nắm giữ, chưa bàn giao cho chính quyền Syria”, ông nói. Ngoài ra, tàn dư của tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng có thể gây mất an ninh.
Theo ông Alzayat, Syria sẽ cần vài tỷ USD để khôi phục và phát triển các mỏ dầu sau nhiều năm nội chiến. Nhưng vì Damascus đang thiếu tiền, họ có thể phải cần hỗ trợ từ bên ngoài. Sau khi có vốn và nâng được sản lượng, việc nối vào hệ thống đường ống sẽ không quá phức tạp.
Mở rộng đường ống Iraq – Thổ Nhĩ Kỳ
Thổ Nhĩ Kỳ cũng nhiều lần đề xuất kéo dài đường ống Iraq – Thổ Nhĩ Kỳ từ Kirkuk xuống Basrah. Tuy nhiên, dự án này vẫn chưa tiến triển do Iraq chưa đạt được đồng thuận chính trị.
Salam Jabbar Shahab, chuyên gia năng lượng Iraq, cho biết sau khủng hoảng tại eo biển Hormuz, Baghdad đang có động lực mạnh hơn để thúc đẩy dự án. Lý do là Iraq cần xuất khẩu khoảng 6,3 tỷ USD dầu mỏ mỗi tháng để trang trải ngân sách, trong đó có trả lương cho công chức. Riêng trong tháng 3, Iraq ước tính đã mất hơn 5,5 tỷ USD từ xuất khẩu dầu do ảnh hưởng của chiến sự Iran.
“Iraq cần đảm bảo xuất khẩu khoảng 3,5 triệu thùng dầu một ngày để có đủ nguồn chi trả cho bộ máy chính phủ”, ông Shahab nói. “Hiện tại, nước này chỉ xuất khẩu khoảng 200.000 thùng một ngày qua tuyến đường ống Kirkuk – Ceyhan”.
Nếu xây dựng đường ống từ Basrah, Iraq sẽ có thêm một hướng xuất khẩu mới cho dầu từ khu vực miền nam sang thị trường châu Âu và châu Á, không phải phụ thuộc vào eo biển Hormuz.
“Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất là tìm đủ tiền và đảm bảo an ninh để triển khai cũng như vận hành dự án”, ông Shahab tiếp tục. “Iraq không có đủ nguồn tài chính để xây dựng đường ống này cũng như các cơ sở đi kèm để bơm dầu. Dự án ước tính cần tới hàng tỷ USD và có thể buộc phải vay từ các tổ chức quốc tế”.
Ngoài ra, đường ống cũng đối mặt với rủi ro an ninh nghiêm trọng do đi qua nhiều khu vực, dễ trở thành mục tiêu của các nhóm vũ trang, đồng thời có thể bị kéo vào toan tính chính trị trong bối cảnh Iraq còn chia rẽ.
"Lực lượng không quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã tạo ra đêm đen tối cho các radar và hệ thống phòng không Mỹ tại khu vực", IRGC cho biết trong thông báo sáng nay.
Theo IRGC, các mục tiêu bị phá hủy gồm một hệ thống phòng không, một radar và tổ hợp Patriot tại Bahrain, trận địa radar tầm xa, trung tâm viễn thông, các hệ thống thu nhận tín hiệu vệ tinh và một radar phòng không ở Kuwait, cùng nhà chứa và một số máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper ở sân bay quân sự Ali Al Salem.
Trong đợt tấn công tiếp theo, IRGC tuyên bố phá hủy radar cảnh báo sớm, một hệ thống radar phòng không, radar cảnh giới AN/FPS-117, một tổ hợp Patriot và thiết bị liên lạc vệ tinh phòng không tại căn cứ Ahmed Al-Jaber ở Kuwait.
"Đòn tập kích nhằm mở đường cho những hoạt động quy mô lớn trong tương lai, loại bỏ trở ngại để tiến công mục tiêu một cách chính xác", IRGC cho hay.
Quân đội Iran cũng phóng tên lửa đất đối đất và UAV tự sát nhằm vào Kuwait, với mục tiêu là những hệ thống pháo phản lực HIMARS, tòa nhà hành chính và ăng-ten ở căn cứ Arifjan, cùng một bãi đỗ trực thăng tại cơ sở Al Adiri và khu nhà ở của binh sĩ tại căn cứ Ahmed Al-Jaber.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, không bình luận về thông tin trên.
CENTCOM cùng ngày thông báo đã hoàn thành đợt tập kích mới nhất vào Iran, đánh dấu ngày thứ 10 liên tiếp tấn công đối phương. "Lực lượng Mỹ đã phá hủy các trung tâm chỉ huy quân sự, năng lực hàng hải, bãi phóng tên lửa, UAV và hệ thống phòng không, nhằm ngăn cản Iran tiếp tục tấn công tàu hàng đi qua eo biển Hormuz", cơ quan này cho hay.
Mỹ và Iran ký thỏa thuận ngừng bắn hồi giữa tháng 6, giúp vùng Vịnh trải qua 3 tuần bình yên. Tuy nhiên, căng thẳng xoay quanh eo biển Hormuz đã khiến hai bên nối lại giao tranh trong những ngày qua.
Lầu Năm Góc ngày 20/7 cho biết gần 100 quân nhân Mỹ đã bị thương trong hai tuần qua, phần lớn bị chấn động não ở mức độ nhẹ. Mỹ đã ghi nhận thêm 3 quân nhân thiệt mạng trong cuộc tập kích sân bay Muwaffaq Salti ngày 17/7, nâng tổng số trường hợp tử trận trong xung đột với Iran lên 18.
Ảnh vệ tinh cũng cho thấy thiệt hại ở những căn cứ có lực lượng Mỹ sau khi bị Iran tập kích. Theo ảnh do hãng thông tấn Fars News của Iran công bố hôm 20/7, ít nhất 15 Đơn nguyên Nhà ở Dạng container (CHU) trong khu doanh trại ở căn cứ Muwaffaq Salti đã bị phá hủy hoàn toàn, nhiều công trình xung quanh cũng có dấu hiệu hư hại.
Theo Hãng tin AFP dẫn thông tin về quyết định của một tòa án Tây Ban Nha được công bố ngày 20-6, thẩm phán Juan Carlos Peinado yêu cầu bà Gomez nộp hộ chiếu và phải trình diện trước tòa hai lần mỗi tháng cho đến khi có phán quyết cuối cùng.
Tòa án cho biết sẽ gửi chỉ thị đến tất cả các cửa khẩu biên giới cũng như sân bay dân sự và quân sự nhằm bảo đảm bà Gomez tuân thủ lệnh cấm xuất cảnh.
Vụ việc là một trong nhiều bê bối tham nhũng liên quan đến gia đình và các cựu cộng sự của Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez.
Tháng 4 vừa qua, thẩm phán Peinado chính thức truy tố bà Gomez với các cáo buộc tham ô, lợi dụng ảnh hưởng để trục lợi, tham nhũng trong hoạt động kinh doanh và chiếm dụng công quỹ.
Cuộc điều tra được mở từ tháng 4-2024 nhằm xác định liệu bà Gomez có lợi dụng vị thế là vợ Thủ tướng Sanchez để trục lợi cá nhân hay không. Cả bà Gomez và ông Sanchez đều bác bỏ các cáo buộc này.
Vụ án tập trung vào việc thành lập và điều hành một chương trình mang tên "chair" tại Đại học Complutense ở thủ đô Madrid do bà Gomez đồng điều hành, cùng các cáo buộc cho rằng bà đã sử dụng nguồn lực công và các mối quan hệ cá nhân để phục vụ lợi ích tư nhân.
Trong quyết định truy tố, thẩm phán Peinado viết rằng chương trình này "được sử dụng như một phương tiện phục vụ cho quá trình phát triển nghề nghiệp cá nhân của người bị điều tra".
Hiện chưa có ngày xét xử vụ án vốn được đánh giá là có tác động lớn đến chính trường Tây Ban Nha.
Khi cuộc điều tra nhằm vào bà Gomez được khởi động vào tháng 4-2024, Thủ tướng Sanchez đã tạm ngừng thực hiện các nhiệm vụ công trong vài ngày để cân nhắc việc có tiếp tục giữ chức hay không. Trong khi bà Gomez liên tục phủ nhận mọi hành vi sai phạm.
Ông Sanchez cho rằng các cáo buộc nhằm vào vợ ông là nỗ lực của phe cánh hữu nhằm làm suy yếu chính phủ.
Trong thời gian tới, tòa án cũng sẽ ra phán quyết trong các vụ án tham nhũng riêng biệt liên quan đến cựu trợ lý thân cận Jose Luis Abalos và em trai của Thủ tướng là David Sanchez.
Ông Sanchez lên nắm quyền năm 2018 với cam kết làm trong sạch nền chính trị Tây Ban Nha sau khi Đảng Nhân dân (PP) bảo thủ bị kết tội trong một vụ án tham nhũng.
Các đảng đối lập bảo thủ và cực hữu đã yêu cầu ông Sanchez từ chức và tổ chức bầu cử sớm, nhưng thủ tướng khẳng định sẽ tiếp tục nhiệm kỳ đến năm 2027.
Tháng trước, cựu Thủ tướng Tây Ban Nha Jose Luis Rodriguez Zapatero, cũng thuộc Đảng Xã hội, bị đưa vào diện điều tra chính thức vì bị nghi có hành vi lợi dụng ảnh hưởng liên quan đến gói cứu trợ dành cho hãng hàng không nhỏ Plus Ultra vào năm 2021.
Theo Guardian, nhiều cảnh sát đã được triển khai và các trạm kiểm soát được thiết lập xung quanh khách sạn Serena ở Islamabad, Pakistan ngày 19/4.
Hai nguồn tin an ninh Pakistan cho biết các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran nhiều khả năng sẽ diễn ra trước ngày 24/4 tới.
Trả lời Al Jazeera với điều kiện ẩn danh, các nguồn tin này cho biết họ đưa ra kết luận trên dựa vào một số yếu tố sau.
Đầu tiên, họ dẫn chứng việc "2 máy bay vận tải hạng nặng C-17 Globemaster của Mỹ đã hạ cánh xuống căn cứ không quân Noor Khan ở Rawalpindi, gần thủ đô Islamabad của Pakistan".
Họ cũng cho biết "các tuyến đường từ sân bay đến vùng Red Zone của Islamabad đã bị đóng cửa tạm thời, cho thấy các biện pháp an ninh đã được thắt chặt".
Cuối cùng, theo các nguồn tin này, "cả 2 khách sạn Serena và Marriott ở Islamabad đang yêu cầu khách trả phòng và không cho phép đặt phòng mới cho đến ngày 24/4".
Vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran đã diễn ra tại khách sạn Serena ở Islamabad vào ngày 11/4.
Đây là địa điểm đã diễn ra các cuộc đàm phán cấp cao nhất giữa Mỹ và Iran hôm 11/4, cuộc đàm phán đầu tiên kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Tuy nhiên các cuộc đàm phán cuối tuần trước đã kết thúc mà không đạt được thỏa thuận nào.
Các nguồn tin cho biết, Mỹ và Iran có thể nối lại đàm phán vào tuần tới tại Islamabad mặc dù hai bên đều chưa xác nhận. Phía Iran nêu rõ họ sẽ chưa ấn định ngày đàm phán khi chưa chốt khung thỏa thuận.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết Washington và Tehran “còn rất lâu mới đạt được một thỏa thuận cuối cùng”, trong bối cảnh lệnh ngừng bắn sẽ hết hạn sau vài ngày nữa.
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các cuộc đàm phán vẫn đang tiếp diễn. Ông nhiều lần tuyên bố một thỏa thuận với Iran đang ở rất gần, khẳng định rằng Tehran đã đưa ra một số nhượng bộ then chốt.
Thực tế, các dấu hiệu cho thấy vẫn còn hàng loạt rào cản cần được giải quyết.
Thứ nhất là số phận kho dự trữ uranium của Iran.
Ông Trump gợi ý trong tuần này rằng Iran đã đồng ý chuyển kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao sang Mỹ. Tuy nhiên, tuyên bố này đã nhanh chóng bị một quan chức cấp cao của Iran bác bỏ. Tehran khẳng định họ sẽ không chuyển uranium đi bất cứ nơi nào ngoài Iran.
Iran hiện có khoảng 400kg uranium làm giàu ở mức 60%. Một đề xuất đang được đưa ra là giải phóng các tài sản của Iran để đổi lấy việc Tehran bàn giao kho dự trữ này. Một nguồn tin thân cận với cuộc đàm phán cho biết, Iran đã yêu cầu dỡ bỏ các lệnh trừng phạt lớn và giải phóng khối tài sản trị giá hơn 20 tỷ USD.
Thứ hai là các hạn chế đối với việc làm giàu uranium.
Thời hạn tạm dừng chương trình làm giàu uranium của Iran vẫn là một điểm gây tranh cãi khác. Quan chức Iran đã bác bỏ khẳng định của ông Trump rằng Tehran đồng ý dừng chương trình vô thời hạn, đồng thời tuyên bố Iran sẽ "không bao giờ chấp nhận" bị coi là một "ngoại lệ của luật pháp quốc tế".
Trong các cuộc đàm phán vào cuối tuần trước, các nhà đàm phán Mỹ đã đề xuất tạm dừng việc làm giàu uranium của Iran trong 20 năm. Theo một quan chức Mỹ, phía Iran đã phản hồi bằng đề xuất tạm dừng trong 5 năm, nhưng bị từ chối.
Thứ ba là việc mở lại eo biển Hormuz.
Thế giới đã thở phào nhẹ nhõm vào hôm 17/4 khi Iran thông báo sẽ mở lại tuyến hàng hải quan trọng này sau gần 2 tháng bị đóng cửa trên thực tế. Tuy nhiên, sự nhẹ nhõm đó chẳng kéo dài bao lâu. Iran cho biết họ đang tái áp đặt các hạn chế nghiêm ngặt đối với vận tải biển để đáp trả việc Mỹ duy trì lệnh phong tỏa các cảng của Iran cho đến khi đạt được thỏa thuận.
