Cô luôn tất bật với những cuộc phẫu thuật, ca trực thâu đêm và những ca đỡ đẻ có thể diễn ra bất cứ lúc nào. Bước sang thập kỷ thứ hai trong sự nghiệp của Trương, tỷ lệ sinh tại Trung Quốc sụt giảm nhanh đến mức báo động. Thu nhập của Trương chững lại, cơ hội thăng tiến hẹp dần. Cô kể có những ngày, số nhân viên y tế còn đông hơn cả sản phụ, điều đó đủ khiến cô hiểu rằng đã đến lúc phải ra đi.
Giờ đây, ở tuổi 43, Trương Tuyền là nhân viên đại lý bảo hiểm. “Khó có thể nói đây là một quyết định bốc đồng”, Trương Tuyền chia sẻ về việc rời bỏ ngành sản khoa vào năm 2016 tại một thành phố nhỏ thuộc tỉnh Hồ Bắc. “Đúng hơn, đó là kết quả của vô vàn những hối tiếc cứ chồng chất lên nhau”.
Trương Tuyền chỉ là một trong số hàng nghìn nhân viên y tế đang tìm đường thoát khỏi cuộc khủng hoảng nhân khẩu học tồi tệ nhất lịch sử Trung Quốc hiện đại. Năm 2016 đánh dấu thời điểm Bắc Kinh chấm dứt chính sách một con. Các nhà hoạch định chính sách kỳ vọng một đợt bùng nổ dân số mới nhưng thực tế diễn ra hoàn toàn trái ngược. Bất chấp những nỗ lực tuyệt vọng từ chính phủ như tăng cường trợ cấp tiền mặt hay kéo dài kỳ nghỉ thai sản, số lượng trẻ sơ sinh liên tục lao dốc và dự kiến chạm đáy với 7,92 triệu ca vào năm 2025.
Cuộc khủng hoảng này giáng một đòn mạnh vào chuyên khoa từng được xem là trụ cột của hệ thống y tế. Các phòng bệnh trống trơn buộc nhiều bệnh viện đa khoa phải thu hẹp quy mô hoặc đóng cửa hoàn toàn khoa sản. Bác sĩ Đoạn Đào, Giám đốc Sản khoa tại Bệnh viện Đông Phương Thượng Hải, công khai cảnh báo ngành sản khoa đang đối mặt với nguy cơ sụp đổ.
Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc đã ban hành quy định khẩn cấp vào năm 2024. Chính quyền yêu cầu các huyện có dân số trên 300.000 người phải duy trì tối thiểu hai cơ sở đỡ đẻ công lập. Chính phủ cấm các bệnh viện cắt giảm lương hoặc áp đặt chỉ tiêu doanh thu đối với bác sĩ sản khoa. Tuy nhiên, những chỉ thị hành chính này không thể đảo ngược xu hướng thị trường.
Thạch Kế Nguyệt là trưởng khoa sản tại một bệnh viện ở thành phố hạng 5 thuộc khu vực Đông Bắc. Cô chứng kiến số ca sinh giảm đúng một nửa so với mức 300 trẻ mỗi tháng của những năm 2000. Dù vẫn giữ tình yêu mãnh liệt với công việc chào đón những sinh linh mới, Thạch hiểu rõ khoa sản đang bị các lãnh đạo xem là gánh nặng tài chính. Khi cô khuyên các bệnh nhân lỡ mang thai con thứ hai nên giữ lại đứa trẻ, câu trả lời nhận được luôn là sự từ chối.
Tình trạng ảm đạm lan rộng từ các tỉnh lẻ đến những đô thị sầm uất. Tại Vũ Hán, một nữ hộ sinh ngoài 30 tuổi đã chấp nhận bỏ nghề để về phụ giúp quán mì bò của gia đình. Bệnh viện nơi cô làm việc từng cắt giảm lương từ 1.000 đến 2.000 nhân dân tệ mỗi tháng. Việc sở hữu bằng cấp khiêm tốn khiến cô vĩnh viễn mất đi cơ hội bước chân vào các cơ sở y tế tuyến trên.
Ngay cả lĩnh vực hỗ trợ sinh sản từng được xem là cứu cánh cũng rơi vào trạng thái bão hòa. Năm 2016, các phòng khám vô sinh hốt bạc nhờ nhóm khách hàng thuộc thế hệ 7X và 8X sẵn sàng chi tiền cho dịch vụ thụ tinh nhân tạo nhằm tranh thủ sinh thêm con. Bác sĩ Dư Mạnh Cầu từng tận hưởng thời kỳ hoàng kim này tại Thượng Hải. Hiện tại, lượng khách hàng sụt giảm mạnh khiến các phòng khám chỉ ưu tiên tuyển dụng nhân sự đã vững tay nghề. Hệ quả là một sinh viên y khoa như Lý Thục Hoa không thể tìm được việc làm sau 8 năm đào tạo ròng rã. Cá nhân bác sĩ Dư cũng đã chuyển sang làm việc cho một công ty dược phẩm vào năm ngoái.
Sự thu hẹp của hệ thống sản khoa tạo ra một sự phân hóa rõ rệt trong dịch vụ y tế. Bệnh nhân từ các vùng quê đổ dồn về những thành phố lớn khiến đội ngũ y bác sĩ tuyến đầu kiệt sức. Tại Thượng Hải, bác sĩ Ngụy Văn làm việc ngày đêm để phục vụ những gói dịch vụ thai sản VIP có giá lên tới 100.000 nhân dân tệ (gần 390 triệu đồng). Gói này cung cấp chuyên gia riêng và nhóm hỗ trợ trực tuyến hoạt động liên tục. Các bệnh viện hiện nay buộc phải mở rộng sang những lĩnh vực lợi nhuận cao như chống lão hóa hoặc chăm sóc sức khỏe tâm thần để bù đắp thâm hụt tài chính.
Bức tranh y tế Trung Quốc đang tái định hình theo một cấu trúc khắc nghiệt. Những cơ sở y tế tầm trung dần bị thâu tóm hoặc đào thải. Ngành sản khoa trong tương lai sẽ chỉ còn lại hệ thống bệnh viện khổng lồ song hành cùng những trung tâm quốc tế chuyên phục vụ giới tinh hoa. Đối với những bác sĩ như Trương Tuyền, việc rời đi sớm không phải là sự trốn chạy. Đó là một chiến lược sinh tồn, Sixth Stone nhận định.
Theo tiến sĩ - bác sĩ Sohaib Imtiaz, Giám đốc Y khoa của Tập đoàn Y tế People Inc. (Mỹ), nghệ dùng làm gia vị trong chế biến món ăn nhìn chung là an toàn, tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, thực phẩm bổ sung chứa nghệ với liều cao đã được ghi nhận có thể gây tổn thương gan, thậm chí có trường hợp dẫn đến suy gan cấp.
Đây là dạng tổn thương gan do thuốc, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung gây ra, thường xuất hiện trong vòng 1 - 4 tháng sau khi bắt đầu sử dụng.
Mặc dù biến chứng này hiếm gặp, nhưng không phải là không thể xảy ra. Theo tổng hợp các báo cáo ca bệnh đã được công bố trong y văn giai đoạn 2004 - 2022, ghi nhận 10 trường hợp tổn thương gan liên quan đến thực phẩm bổ sung chứa nghệ, trong đó 5 trường hợp phải nhập viện và 1 trường hợp tử vong do suy gan cấp, theo Health (Mỹ).
Theo chuyên gia, phản ứng này không xảy ra ở tất cả mọi người và hiện vẫn chưa thể dự đoán chính xác. Một số nghiên cứu cho thấy yếu tố di truyền có thể đóng vai trò quan trọng. Khoảng 70% người bị tổn thương gan do nghệ mang một biến thể gien nhất định, khiến họ có nguy cơ nhạy cảm hơn với tác dụng phụ này.
Tin tích cực là phần lớn bệnh nhân hồi phục sau khi ngừng sử dụng thực phẩm bổ sung nghệ, mặc dù một số trường hợp cần điều trị thêm bằng thuốc corticosteroid.
Bác sĩ Imtiaz nhấn mạnh rằng cần phân biệt rõ nghệ dùng làm gia vị với thực phẩm bổ sung chứa nghệ. Các thực phẩm bổ sung thường chứa curcumin - hoạt chất chính tạo nên đặc tính chống viêm của nghệ - với hàm lượng cao hơn rất nhiều so với lượng hấp thu khi dùng nghệ trong nấu ăn.
Không những vậy, nhiều sản phẩm còn bổ sung các thành phần giúp cơ thể hấp thu curcumin tốt hơn. Ví dụ, nhiều viên uống kết hợp nghệ với piperine (chiết xuất từ hạt tiêu đen), có thể làm tăng khả năng hấp thu curcumin lên khoảng 20 lần, và đây được cho là một trong những yếu tố có thể góp phần làm tăng nguy cơ tổn thương gan.
Do đó theo bác sĩ Imtiaz, người dân cần hiểu rằng “nguồn gốc tự nhiên” không đồng nghĩa với “an toàn tuyệt đối”. Thực phẩm bổ sung hiện vẫn được quản lý với mức độ khác nhau tùy từng quốc gia; chất lượng, thành phần cũng như hàm lượng hoạt chất giữa các sản phẩm có thể không đồng nhất.
Nếu đang sử dụng thực phẩm bổ sung chứa nghệ và xuất hiện các triệu chứng mới như mệt mỏi bất thường, vàng da, vàng mắt, đau bụng hoặc các dấu hiệu nghi ngờ tổn thương gan, người dùng nên ngừng sản phẩm ngay và đến cơ sở y tế để được đánh giá, thăm khám kịp thời.
Tiếp nhận một số ý kiến đề nghị xem xét mở rộng danh mục chi trả bảo hiểm y tế để đảm bảo tốt hơn quyền lợi của người dân, nhất là những bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo, Bộ Y tế cho biết đang rà soát, sửa đổi, bổ sung Thông tư số 20/2022/TT-BYT (gọi tắt là Thông tư 20/2022) về danh mục thuốc được quỹ Bảo hiểm y tế thanh toán, bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người tham gia.
Trong dự thảo thông tư sửa đổi bổ sung Thông tư 20/2022, danh mục thuốc bảo hiểm y tế sẽ được bổ sung một số thuốc điều trị ung thư, bệnh mạn tính và bệnh hiếm; đồng thời sửa đổi, bổ sung điều kiện và tỷ lệ thanh toán đối với một số thuốc đã có trong danh mục, qua đó giảm gánh nặng chi phí cho người bệnh và nâng cao hiệu quả điều trị, Bộ Y tế đang xin ý kiến các đơn vị liên quan để hoàn thiện dự thảo, dự kiến ban hành trong năm 2026.
Theo quy định hiện hành về chi trả thuốc khi khám chữa bệnh bảo hiểm y tế (tại Thông tư 20), có 1.037 hoạt chất, thuốc hóa dược và sinh phẩm thuộc 27 nhóm lớn, cùng 59 thuốc phóng xạ và chất đánh dấu; trong đó có 76 hoạt chất thuộc nhóm thuốc điều trị ung thư và điều hòa miễn dịch.
Danh mục này được quy định theo tên hoạt chất, thành phần, không giới hạn dạng bào chế hay tên thương mại, qua đó tạo điều kiện để số lượng thuốc thành phẩm được bảo hiểm y tế chi trả thực tế đa dạng và phong phú hơn.
Bên cạnh đó, danh mục thuốc cổ truyền, dược liệu, vị thuốc y học cổ truyền cũng rất rộng, bao gồm 229 thuốc đông y, dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền, được áp dụng thống nhất cho mọi tuyến khám chữa bệnh, kể cả tuyến huyện.
Danh mục thuốc bảo hiểm y tế tại Việt Nam được quy định theo tên hoạt chất hoặc thành phần, không quy định theo hàm lượng, dạng bào chế hay tên thương mại. Do đó, trên thực tế, số lượng thuốc thương mại được quỹ Bảo hiểm y tế chi trả lớn hơn nhiều so với danh mục thuốc được quy định theo tên hoạt chất, thành phần.
Với hơn 1.000 hoạt chất, thực tế có hàng ngàn thuốc đã được cấp số đăng ký lưu hành tại Việt Nam.
Bộ Y tế cũng cho biết, việc lựa chọn thuốc thành phẩm được quỹ Bảo hiểm y tế thanh toán tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh không bị giới hạn bởi chỉ định điều trị, chuyên khoa điều trị hoặc việc điều trị bệnh cấp tính hay mạn tính.
Bộ Y tế cũng đã ban hành danh mục 62 bệnh hiểm nghèo và bệnh hiếm, cho phép người tham gia bảo hiểm y tế mắc các bệnh này được khám bệnh, chữa bệnh trực tiếp tại các bệnh viện tuyến T.Ư mà không cần thủ tục cấp giấy chuyển tuyến.
Đồng thời, đã triển khai tích hợp giấy chuyển tuyến khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế điện tử và giấy hẹn khám lại điện tử trên ứng dụng VNeID, góp phần cải cách thủ tục hành chính, giảm tối đa phiền hà cho người bệnh và tạo điều kiện để người dân được khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế thuận lợi hơn.
Mức lương cơ sở mới tăng thêm 190.000 đồng, tương đương khoảng 8% so với hiện nay. Đây là căn cứ để tính lương, phụ cấp và nhiều chế độ khác đối với viên chức hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Với ngành y tế, bác sĩ, y sĩ, điều dưỡng và nhân viên y tế công lập cũng là nhóm được điều chỉnh tăng lương.
Hiện nay, lương của bác sĩ trong các bệnh viện công lập được tính theo hệ số lương gắn với chức danh nghề nghiệp. Với mức lương cơ sở mới, thu nhập trước phụ cấp của bác sĩ tăng lên. Một bác sĩ hạng III mới vào nghề có hệ số 2,34 sẽ nhận lương khoảng 5,92 triệu đồng mỗi tháng, tăng gần 445.000 đồng so với trước đây.
Bác sĩ hạng II có hệ số khởi điểm 4,4, lương sẽ tăng khoảng 836.000 đồng lên hơn 11,13 triệu đồng/tháng. Nhóm bác sĩ hạng I - thường là các chuyên gia có trình độ cao, nhiều năm kinh nghiệm - có hệ số từ 6,2 đến 8. Với mức lương cơ sở mới, thu nhập theo lương ngạch bậc dao động từ 15,69 đến 20,24 triệu đồng mỗi tháng, tăng từ 1,18 đến 1,52 triệu đồng so với trước.
Ngoài ra, Nghị định 192 vừa được Chính phủ ban hành quy định một số chế độ phụ cấp đặc thù trong lĩnh vực y tế và hỗ trợ hàng tháng đối với nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản, có hiệu lực từ ngày 15/7. Theo đó, bác sĩ mổ chính, người gây mê hồi sức hoặc châm tê chính được hưởng phụ cấp 100.000 đến 560.000 đồng mỗi ca phẫu thuật. Đây là mức phụ cấp đặc thù cao nhất với cán bộ y tế.
Người phụ mổ, phụ gây mê hồi sức hoặc phụ châm tê, được hưởng phụ cấp từ 60.000 đến 400.000 đồng mỗi ca. Người giúp việc ca mổ được phụ cấp 40.000 đến 240.000 đồng. Mức phụ cấp thủ thuật bằng 0,3 lần phụ cấp phẫu thuật tương ứng.
Như vậy, nếu cộng thêm phụ cấp ưu đãi nghề, phụ cấp trực, phẫu thuật, thủ thuật và các khoản thu nhập tăng thêm tại bệnh viện, mức thu nhập thực tế của nhiều bác sĩ có thể cao hơn đáng kể.
Không chỉ bác sĩ, nhóm y sĩ và nhân viên y tế tuyến cơ sở cũng được hưởng lợi từ việc tăng lương cơ sở. Một y sĩ bậc một với hệ số 2,1 sẽ nhận khoảng 5,31 triệu đồng mỗi tháng, tăng gần 400.000 đồng. Người có hệ số cao nhất sẽ đạt mức lương hơn 10 triệu đồng/tháng.
Mức lương thực nhận sẽ cao hơn tùy thuộc vào phụ cấp nghề, phụ cấp trực, phụ cấp ưu đãi, thâm niên vượt khung và cơ chế chi trả của từng đơn vị y tế.
Một số mức lương bác sĩ, y sĩ từ 1/7 (chưa gồm phụ cấp)
