Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết ngoài yếu tố thời tiết, nhiều thói quen tưởng chừng vô hại trong đời sống hằng ngày lại là “đòn bẩy” khiến nguy cơ đột quỵ tăng lên.
Đầu tiên là thay đổi nhiệt độ môi trường quá đột ngột. Nhiều người có thói quen ngồi lâu trong phòng máy lạnh ở mức 24-25 độ C rồi bước ngay ra ngoài trời nắng 36-37 độ C, hoặc ngược lại. Sự chênh lệch nhiệt độ lớn khiến mạch máu co hoặc giãn đột ngột. Nhiều trường hợp đi nắng về lập tức tắm nước lạnh sâu cũng khiến cơ thể chưa kịp thích nghi.
“Chênh lệch nhiệt độ khiến cơ thể không thích nghi kịp thời, dẫn đến co mạch đột ngột, choáng váng”, bác sĩ nói. Nhiều trường hợp sốc nhiệt, thậm chí đột quỵ ở nhóm nguy cơ như người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người lao động làm việc ngoài trời. Lúc này, cơ thể cần một giai đoạn chuyển tiếp để hạ nhiệt và thích nghi dần với nhiệt độ, không đột ngột từ nóng sang lạnh hoặc ngược lại.
Thói quen tắm nước quá nóng trong phòng kín sau thời gian dài ở ngoài trời cũng tiềm ẩn nguy cơ. Nước nóng làm giãn mạch nhanh, huyết áp tụt đột ngột, kết hợp với không gian kín, thiếu thoáng khí có thể khiến người tắm choáng, ngất trong nhà tắm.
Một sai lầm khác là tập thể dục không đúng thời điểm hoặc quá sức. Trong những ngày nắng nóng, nhiều tuyến đường, sân bãi vẫn còn giữ nhiệt cao ngay cả vào sáng sớm. Việc đạp xe, chạy bộ cường độ cao trên nền nhiệt như vậy làm cơ thể vừa sinh nhiệt do vận động, vừa nhận thêm nhiệt từ mặt đường, khiến hệ tuần hoàn, hô hấp bị quá tải.
“Tập dưới trời nắng gắt buổi trưa, đầu giờ chiều càng làm tăng nguy cơ say nắng, kiệt sức, rối loạn nhịp tim và đột quỵ”, bác sĩ nói.
Thói quen uống rượu bia, cà phê, nước ngọt có gas để “giải nhiệt” cũng là hiểu lầm thường gặp. Rượu bia làm giãn mạch, tăng mất nước qua đường tiểu, đồng thời làm giảm khả năng nhận biết các dấu hiệu mệt, chóng mặt, choáng váng của cơ thể. Đồ uống chứa caffeine và đường có tác dụng lợi tiểu, khiến cơ thể mất nước nhiều hơn.
Chế độ ăn nhiều muối, nhiều mỡ trong mùa nóng cũng gây bất lợi. Ăn mặn với lượng muối, nước chấm, đồ hộp cao làm tăng giữ nước, tăng huyết áp, tạo gánh nặng cho tim và mạch máu não.
Ăn nhiều thịt đỏ, món chiên xào nhiều dầu mỡ, đồ ngọt, thức ăn nhanh… thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, làm hẹp lòng mạch, khiến nguy cơ nhồi máu não, nhồi máu cơ tim tăng lên, nhất là khi kết hợp với mất nước, tăng thân nhiệt do thời tiết.
Bác sĩ khuyên người có nguy cơ cao như người trên 65 tuổi, người tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh tim mạch, béo phì, người từng bị đột quỵ… cần khám sức khỏe định kỳ, tuân thủ điều trị thuốc và được gia đình hỗ trợ nhắc nhở uống nước, tránh ra ngoài lúc nắng gắt. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như nhức đầu dữ dội, chóng mặt, nói khó, méo miệng, yếu liệt tay chân một bên, rối loạn ý thức… cần nghĩ đến khả năng đột quỵ hoặc sốc nhiệt, gọi cấp cứu hoặc đưa đến bệnh viện gần nhất có khả năng xử trí.
Tuyệt đối không vội vã cạo gió, chích lể, cho uống nước, nước chanh muối hoặc tự cho dùng thuốc hạ sốt. Với sốc nhiệt và đột quỵ, những cách làm này không những không giải quyết được nguyên nhân mà còn có thể làm mất “thời gian vàng” để đưa nạn nhân đến cơ sở y tế.
Nên hạn chế ra đường trong khung giờ nắng gắt từ khoảng 10 đến 16 giờ, trừ trường hợp bất khả kháng. Người phải làm ngoài trời, trong đó có tài xế taxi, xe công nghệ, shipper, công nhân xây dựng nên chia nhỏ thời gian làm việc, xen kẽ nghỉ ngơi ở nơi có bóng râm, thoáng gió, uống nước đều đặn.
Khi ra đường, cần đội mũ rộng vành, đeo kính râm, che kín vùng gáy, mặc quần áo sáng màu, mỏng, thấm hút mồ hôi tốt, dùng kem chống nắng phù hợp để giảm bớt tác hại của bức xạ.
Theo Tổ chức chuyên về cholesterol và bệnh tim mạch của Anh- Heart UK - phần lớn người mắc cholesterol cao không nhận ra vì tình trạng này thường không gây triệu chứng rõ rệt.
Dù cholesterol cần thiết cho hoạt động của tế bào, điều quan trọng là phải phân biệt giữa cholesterol “tốt” và “xấu”. Khi mức LDL (cholesterol xấu) tăng cao, nó có thể tích tụ trong thành động mạch, gây tắc nghẽn và làm tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ.
Cholesterol cao có thể do yếu tố di truyền, nhưng cũng thường liên quan đến lối sống như ăn uống không lành mạnh, ít vận động, hút thuốc và uống rượu.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cho biết có thể giảm cholesterol cao bằng cách cắt giảm đồ béo, đặc biệt là chất béo bão hòa. Thay vào đó, nên sử dụng chất béo không bão hòa.
5 món nên ăn nhiều hơn
NHS khuyến nghị để giảm cholesterol xấu một cách tự nhiên, nên tập trung vào:
3 món nên kiêng hoặc hạn chế
Ngoài chế độ ăn, các chuyên gia khuyên nên nướng, hấp, áp chảo hoặc luộc thực phẩm thay vì chiên rán. NHS cũng khuyến nghị các biện pháp sau:
Tập thể dục: Đặt mục tiêu ít nhất 150 phút mỗi tuần với các hoạt động như bơi lội, đạp xe hoặc đi bộ nhanh.
Ngừng hút thuốc: Hút thuốc có thể làm tăng cholesterol và tăng nguy cơ đau tim, ung thư.
Hạn chế rượu, bia.
Kiểm tra nhãn thực phẩm để kiểm tra hàm lượng chất béo.
Ngày 8-5, Tuổi Trẻ Online đã đăng tải loạt bài "giải cơ phòng đột quỵ" của Trung tâm trị liệu T.T. (TP.HCM) với giá hàng chục triệu đồng, nhiều bạn đọc bày tỏ bức xúc trước cách tư vấn kiểu hù dọa, gây hoang mang cho người bệnh để gợi ý các gói "giải cơ chuyên sâu" giá cao và đề nghị cơ quan chức năng sớm vào cuộc kiểm tra.
Theo ghi nhận, các trang TikTok, Facebook và YouTube của Trung tâm trị liệu T.T. đều "biến mất". Tại cơ sở trên đường Nguyễn Oanh (quận Gò Vấp, TP.HCM), biển hiệu trung tâm cũng đã tháo dỡ từ chiều 8-5.
Nhiều độc giả cho rằng đây là chiêu trò thổi phồng bệnh tật, đánh vào tâm lý lo sợ đột quỵ của người dân để tư vấn và đã có độc giả cho biết bản thân từng là nạn nhân với kịch bản tư vấn tương tự.
Độc giả có địa chỉ email leng****@gmail.com bức xúc: "Trời ơi, mình vừa mới đi chỗ này về, bữa giờ cũng nghi nghi lừa đảo rồi. Tới nơi cũng được một bạn nữ đưa lên gặp bác sĩ và cũng bị nói y chang vậy luôn.
Họ kêu chân cao thấp, rồi tùm lum bệnh hết, xong tư vấn mua liệu trình mười mấy triệu. May mình tỉnh táo kêu đi 4 buổi thôi coi hết không rồi mua tiếp. Mình đã mất 3,2 triệu đồng mà có hết đâu".
Độc giả này cho biết thêm, sau này đi bệnh viện siêu âm hóa ra mới biết bản thân bị viêm gân trên gai, viêm dây chằng bả vai chứ không phải hù dọa đột quỵ như quảng cáo. Do lúc đầu tê yếu tay mà lại coi trúng cái clip nên không đi bệnh viện mà vô trung tâm trên.
Bạn đọc Khánh An cho hay: "Mình cũng vừa xong 1 gói ở đây hết 14 triệu đồng, mới đầu có tác dụng cũng được, nhưng đến 2 liệu trình cuối, kỹ thuật viên cứ chèo kéo gói bảo dưỡng 8 triệu cho 10 buổi.
Mình thấy không ổn nên không đồng ý tiếp tục. Hôm nay thấy đăng bài mà giật mình, mong cơ quan chức năng sớm can thiệp để đừng ai bị lừa như mình nữa".
"Đây rõ ràng là những chiêu trò thổi phồng bệnh tật để đánh vào tâm lý sợ hãi của người dân, đặc biệt là người lớn tuổi", độc giả An bày tỏ.
Đồng quan điểm, bạn đọc Vy cho rằng bác sĩ thật sự không bao giờ dùng lời lẽ dọa dẫm để ép khách đóng tiền.
Trong khi đó, độc giả Anh lên tiếng: "Thật nhẫn tâm khi dùng sức khỏe và nỗi sợ đột quỵ của người khác để làm giàu".
Độc giả Duy cho rằng đây "không phải khám bệnh mà là hành vi lừa đảo có tổ chức". "Đây là chiêu trò thao túng tâm lý xong lùa gà, tội lừa đảo", bạn đọc Hùng bình luận.
Bạn đọc có địa chỉ email trie****@gmail.com nhận định: "Pháp luật cần mạnh mẽ nghiêm trị các hành vi lừa đảo này. Thực tế hiện nay trên mạng tràn lan các thông tin về chữa bệnh không dùng thuốc, tập vật lý trị liệu, massage, bấm huyệt, các loại thuốc Đông, Nam y không rõ nguồn gốc. Vấn đề là nhiều tài khoản quảng cáo chữa bệnh đó không hề là bác sĩ, thầy thuốc. Mong chính quyền quan tâm vấn đề này".
Cùng quan điểm, bạn đọc có tài khoản Pháp Luật cho biết thêm hiện nay trên YouTube có rất nhiều video về đột quỵ gây hoang mang cho người dân, đề nghị cơ quan chức năng rà soát và xử lý các kênh này.
"Ngành y tế cần có giải pháp dọn dẹp triệt để các kênh giả mạo hù dọa và lừa đảo người bệnh. Trên mạng đầy rẫy quảng cáo trị bá bệnh, người làm ngành y xem là biết ngay quảng cáo lừa. Vấn đề là có chủ động phát hiện, xử lý sớm hay khi báo chí lên tiếng thì mới vào cuộc", ý kiến bạn đọc Hoàng Phương phân tích.
Bạn đọc Thanh Tuyền cũng kiến nghị cần phải xem xét, xử nghiêm hành vi lừa đảo trắng trợn, lợi dụng tâm lý sợ đột quỵ của người dân để trấn lột tiền.
Bạn đọc votu****@gmail.com mong cơ quan chức năng cần kiểm tra gấp nơi này, không có giấy phép hành nghề sao lại được hoạt động và điều trị như vậy.
Bên cạnh đó, bạn đọc Tín Nghĩa Chánh thắc mắc: "Bệnh viện hoàn toàn không thiếu, cộng với chương trình thăm khám điều trị được ngành y tế TP tổ chức. Vì sao người bệnh không tìm đến chữa trị, lại dễ dàng tin những thủ đoạn chữa trị tiền mất tật mang như vậy, dù truyền thông y tế thường xuyên nhắc nhở, cảnh báo?".
Từ đó, bạn đọc Chi đưa ra lời khuyên, để đảm bảo cho sức khỏe của mình, người dân nên tìm đến các bệnh viện phục hồi chức năng chính quy để được điều trị đúng cách với chi phí minh bạch.
"Theo kinh nghiệm, quý bệnh nhân, người thân nên đưa người bệnh đến nơi khám bệnh, bệnh viện uy tín để kiểm tra sức khỏe là tốt nhất. Tránh những trường hợp tiền mất, bệnh không khỏi và cơ sở khám bệnh dính tới pháp lý nữa", bạn đọc có tài khoản Cơ Hội đưa ra lời khuyên.
Thạc sĩ - bác sĩ nội trú Ngô Thanh Hùng, Trường đại học Khoa học Sức khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM, cho biết mỡ dưới da nằm ngay dưới da, có thể sờ, véo được ở bụng, hông, đùi, cánh tay... Về sinh học, mỡ dưới da không hoàn toàn "vô hại", nhưng nó thường đóng vai trò như kho dự trữ năng lượng tương đối an toàn.
Mỡ nội tạng nằm sâu trong ổ bụng, bao quanh ruột, gan, tụy và các cơ quan nội tạng. Không thể đánh giá chính xác bằng cách véo da bụng. Người có bụng căng, eo lớn nhưng lớp mỡ dưới da không quá dày vẫn có thể có nhiều mỡ nội tạng. Mỡ nội tạng hoạt động như một "cơ quan nội tiết - miễn dịch" bất lợi: nó thúc đẩy đề kháng insulin, tăng sản xuất triglyceride, rối loạn lipid máu, tăng tình trạng viêm mức độ thấp.
Đây là lý do "người gầy nhưng bụng to" không nên tự trấn an bằng cân nặng. Y học gọi tình trạng này là người cân nặng bình thường nhưng tỷ lệ mỡ cao hoặc rối loạn chuyển hóa với kiểu hình đặc trưng là BMI bình thường nhưng tỷ lệ mỡ cao, cơ thấp, vòng eo lớn hoặc có mỡ nội tạng. Nhóm này có thể có huyết áp, đường huyết, triglyceride, men gan và nguy cơ tim mạch xấu hơn người cùng BMI nhưng nhiều cơ, ít mỡ bụng.
Theo bác sĩ Hùng, nhiều người chỉ chú trọng mục tiêu giảm cân, tuy nhiên điều quan trọng là giảm vòng eo, giảm mỡ nội tạng, tăng khối cơ và cải thiện chỉ số chuyển hóa. Những người làm việc có xu hướng tĩnh tại (công việc văn phòng, công việc ít vận động) nên tự đo vòng eo mỗi tháng, đo huyết áp để kiểm tra tình trạng sức khỏe. Trong đó vòng eo nên nhỏ hơn một nửa chiều cao; nếu vòng eo/chiều cao ≥ 0,5 thì nguy cơ chuyển hóa tăng. Nếu có tiền sử gia đình tiểu đường, tăng huyết áp hoặc bệnh mạch vành có thể là một yếu tố nguy cơ cho mắc các bệnh tim mạch sớm.
Về vận động, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo người trưởng thành nên đạt 150 - 300 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, hoặc 75 - 150 phút cường độ mạnh, kèm tập tăng sức mạnh cơ ít nhất 2 ngày mỗi tuần. Với người ngồi nhiều, không nên chờ đến cuối tuần mới tập bù. Các khuyến cáo đái tháo đường cũng nhấn mạnh việc ngắt quãng thời gian ngồi ít nhất mỗi 30 phút để có lợi cho kiểm soát đường huyết. Cũng cần lưu ý việc giảm mỡ bụng cần sự phối hợp vận động toàn thân, tập sức bền cơ và kiểm soát ăn uống, thay vì chỉ tập trung vào các bài tập đơn lẻ ở vùng bụng.
Về ăn uống, nguyên tắc nền tảng là giảm năng lượng dư thừa nhưng không ăn kiêng cực đoan. Mô hình phù hợp gồm: 1/2 đĩa là rau; 1/4 là đạm tốt như cá, trứng, đậu, thịt nạc, sữa chua không đường; 1/4 là tinh bột nguyên hạt hoặc ít tinh chế như gạo lứt, khoai, yến mạch. Hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh ngọt, rượu bia, thịt chế biến, thức ăn chiên và thực phẩm siêu chế biến.
"Nghiên cứu cho thấy can thiệp lối sống với mục tiêu giảm khoảng 7% cân nặng và vận động ít nhất 150 phút/tuần làm giảm 58% nguy cơ tiến triển tiểu đường loại 2 ở người nguy cơ cao. Giảm mỡ nội tạng không cần phương pháp cầu kỳ nhưng cần chú ý giảm ngồi lâu, tăng cơ, ăn đúng và duy trì các thói quen trên đủ lâu", bác sĩ Hùng khuyến cáo.
