Những đêm oi bức không chỉ gây khó chịu mà còn làm rối loạn cơ chế sinh học của giấc ngủ. Từ thân nhiệt, hormone đến hoạt động thần kinh, cơ thể con người phản ứng với nhiệt độ theo cách khiến việc ngủ sâu trở nên khó khăn hơn. Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp bạn cải thiện chất lượng giấc ngủ trong mùa nóng.
Nguyên nhân thứ nhất đến từ thân nhiệt. Cơ thể con người vận hành theo một đồng hồ sinh học tự nhiên. Vào buổi tối, thân nhiệt trung tâm có xu hướng giảm khoảng 0,5-1°C để tạo điều kiện cho cơ thể đi vào giấc ngủ. Quá trình này liên quan chặt chẽ đến việc tiết hormone melatonin, yếu tố quan trọng giúp gây buồn ngủ.
Tuy nhiên, khi nhiệt độ môi trường quá cao, cơ thể gặp khó khăn trong việc hạ nhiệt. Điều này khiến quá trình tiết melatonin bị gián đoạn, làm não bộ không nhận được tín hiệu “đã đến giờ ngủ”. Kết quả là bạn cảm thấy khó ngủ hoặc ngủ không sâu.
Các nghiên cứu cho thấy nhiệt độ phòng lý tưởng để ngủ dao động khoảng 16-18°C. Khi nhiệt độ vượt quá 22°C, chất lượng giấc ngủ có thể bị ảnh hưởng rõ rệt.
Nguyên nhân thứ hai là “công tắc não bộ”: Trong điều kiện nóng bức, cơ thể phải liên tục kích hoạt các cơ chế làm mát như giãn mạch máu, tăng tiết mồ hôi và tăng nhịp tim. Những phản ứng này thuộc về hệ thần kinh tự chủ, hệ thống vốn hoạt động mạnh khi cơ thể ở trạng thái căng thẳng hoặc cảnh giác.
Chính sự “kích hoạt liên tục” này khiến não bộ khó chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi. Người ngủ có thể rơi vào vòng luẩn quẩn: càng cố ngủ lại càng tỉnh táo, dẫn đến mất ngủ kéo dài hoặc giấc ngủ chập chờn.
Một trong những nguyên nhân trực tiếp khiến giấc ngủ bị phá vỡ là tình trạng đổ mồ hôi ban đêm. Khi cơ thể tiết mồ hôi, cảm giác ẩm ướt gây khó chịu khiến bạn phải thay đổi tư thế liên tục dẫn đến tần suất thức giấc tăng lên. Mồ hôi cũng khiến da có thể bị kích ứng nhẹ hoặc ngứa khiến ta khó ngủ sâu giấc hơn.
Những “vi gián đoạn” này tuy nhỏ nhưng lặp lại nhiều lần trong đêm sẽ làm giảm chất lượng giấc ngủ sâu, giai đoạn quan trọng giúp cơ thể phục hồi năng lượng.
Để cải thiện giấc ngủ trong điều kiện nhiệt độ cao, các chuyên gia khuyến nghị ưu tiên những giải pháp tự nhiên, hỗ trợ cơ thể điều hòa thân nhiệt hiệu quả hơn.
Trước hết, cần tối ưu môi trường ngủ. Phòng ngủ nên được thông thoáng, hạn chế tích nhiệt. Việc sử dụng chăn ga gối làm từ chất liệu tự nhiên như cotton giúp tăng khả năng thoát nhiệt và hút ẩm.
Bên cạnh đó, một số phương pháp làm mát cơ thể trước khi ngủ cũng được quan tâm. Trong đó, liệu pháp làm mát nhẹ vùng đáy chậu, khu vực tập trung nhiều mạch máu và đầu mút thần kinh, được cho là có thể hỗ trợ giảm thân nhiệt và tạo cảm giác thư giãn.
Theo nguyên lý sinh lý học, việc tác động nhiệt độ lên khu vực này có thể giúp cơ thể phân tán nhiệt nhanh hơn, đồng thời kích hoạt phản ứng thư giãn của hệ thần kinh. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý cần áp dụng ở mức độ nhẹ, tránh gây sốc nhiệt hoặc khó chịu.
Nóng bức không chỉ là yếu tố gây khó chịu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh lý giấc ngủ. Từ việc cản trở quá trình hạ thân nhiệt, làm rối loạn hormone đến kích thích hệ thần kinh, nhiệt độ cao có thể khiến giấc ngủ trở nên nông và kém phục hồi.
Việc cải thiện giấc ngủ trong mùa nóng không đòi hỏi những biện pháp phức tạp, mà bắt đầu từ việc hiểu cơ thể và điều chỉnh môi trường sống phù hợp. Khi thân nhiệt được kiểm soát tốt, giấc ngủ sẽ đến một cách tự nhiên và ổn định hơn.
Sáng 24-4, bếp ăn 0 đồng do Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Vĩnh Lộc, tỉnh Cà Mau tổ chức phát suất ăn miễn phí cho học sinh Trường tiểu học Nhụy Cầm. Khoảng 2 giờ sau khi ăn, nhiều em có biểu hiện mệt mỏi, nôn ói kèm đau bụng. Nhà trường đã thông báo cho phụ huynh và cơ quan chức năng.
Tổng cộng 46 học sinh được đưa đến Trung tâm Y tế khu vực Hồng Dân để thăm khám, theo dõi sức khỏe.
Một lãnh đạo xã Vĩnh Lộc cho biết bếp ăn 0 đồng do Hội Liên hiệp Phụ nữ xã chủ trì, với sự tham gia của giáo viên và hội viên, đã duy trì trong thời gian dài nhằm hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Kinh phí chủ yếu từ sự đóng góp của các cá nhân hảo tâm.
Theo vị này, thường ngày các suất ăn do lực lượng tại chỗ tự nấu. Tuy nhiên những ngày gần đây do bận việc, bếp ăn đặt mua các phần gồm bánh bao, bánh mì, bún, cơm từ bên ngoài. Trong ngày, hơn 100 suất ăn được phát, nhưng chỉ một số học sinh xuất hiện triệu chứng nên chưa xác định được nguyên nhân từ món ăn nào.
"Ngay sau khi xảy ra vụ việc, lực lượng chức năng đã có mặt hỗ trợ, đồng thời phối hợp các đơn vị y tế chăm sóc học sinh, nhất là các trường hợp chưa có phụ huynh đến kịp thời. Cơ quan chức năng đã lấy mẫu thức ăn để xét nghiệm, làm rõ nguyên nhân. Đến chiều cùng ngày, sức khỏe các học sinh cơ bản ổn định, nhiều em đã được cho về nhà, số còn lại tiếp tục theo dõi", lãnh đạo xã cho hay.
Bước đầu nghi các trường hợp liên quan đến ngộ độc thực phẩm, tuy nhiên nguyên nhân cụ thể đang chờ kết luận từ cơ quan chức năng.
Không ít người có tâm lý cho rằng trái cây đắt tiền như táo, nho, kiwi hay việt quất mới “bổ”, còn chuối và đu đủ chỉ là lựa chọn bình dân, giá trị dinh dưỡng không cao. Tuy nhiên, nhiều tài liệu khoa học cho thấy đánh giá này thiếu cơ sở.
Theo Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan, một quả chuối cỡ trung bình cung cấp khoảng 105-110 kcal, gần 3g chất xơ và khoảng 450mg kali.
Ngoài ra, chuối còn chứa vitamin B6, vitamin C, magie và một lượng nhỏ các chất chống oxy hóa tự nhiên. Đây đều là những thành phần đóng vai trò quan trọng trong chuyển hóa năng lượng, hoạt động của hệ thần kinh và chức năng cơ bắp.
Kali là điểm nổi bật nhất của chuối. Đây là khoáng chất thiết yếu giúp duy trì cân bằng điện giải, hỗ trợ co cơ và truyền tín hiệu thần kinh. Một số khuyến nghị dinh dưỡng cho thấy việc bổ sung đủ kali trong khẩu phần ăn có thể góp phần hỗ trợ kiểm soát huyết áp, đặc biệt trong bối cảnh nhiều người có thói quen ăn mặn, ít rau xanh.
Chuối cũng là nguồn năng lượng nhanh, phù hợp cho bữa phụ. Lượng carbohydrate tự nhiên trong chuối giúp cung cấp năng lượng tức thời, trong khi chất xơ giúp kéo dài cảm giác no.
Đây là lý do chuối thường được lựa chọn trước hoặc sau khi vận động. Tuy nhiên, với người mắc bệnh thận hoặc cần kiểm soát đường huyết, việc ăn chuối cần được điều chỉnh phù hợp, tránh lạm dụng.
Nếu chuối được xem là “nguồn năng lượng tự nhiên”, đu đủ lại nổi bật với vai trò hỗ trợ tiêu hóa và cung cấp vitamin.
Dữ liệu từ Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cho thấy 100g đu đủ chín cung cấp khoảng 60mg vitamin C, tương đương hơn một nửa nhu cầu khuyến nghị mỗi ngày của người trưởng thành. Ngoài ra, đu đủ còn chứa beta carotene, folate và chất xơ.
Một trong những điểm đáng chú ý của đu đủ là enzyme papain. Theo Cleveland Clinic, papain có liên quan đến quá trình phân giải protein, hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn, đặc biệt sau những bữa ăn nhiều đạm. Đây cũng là lý do đu đủ thường được sử dụng như một món tráng miệng sau bữa chính.
Bên cạnh đó, đu đủ chứa nhiều chất chống oxy hóa như vitamin C và carotenoid. Những hợp chất này giúp trung hòa gốc tự do, từ đó góp phần bảo vệ tế bào trước tác động của quá trình lão hóa và môi trường sống. Một số nghiên cứu dinh dưỡng cũng ghi nhận chế độ ăn giàu trái cây chứa carotenoid có liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính.
Không chỉ giàu dưỡng chất, chuối và đu đủ còn có lợi thế về tính tiện lợi. Chuối có lớp vỏ tự nhiên giúp hạn chế tiếp xúc với môi trường bên ngoài, dễ mang theo và không cần chế biến. Đu đủ dễ bảo quản ở nhiệt độ phòng, có thể ăn trực tiếp hoặc kết hợp trong các món sinh tố, salad.
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), một chế độ ăn lành mạnh nên bao gồm đa dạng các loại trái cây và rau củ, với tổng lượng khoảng 400g mỗi ngày. Việc luân phiên nhiều loại quả khác nhau sẽ giúp cơ thể nhận đủ các nhóm vi chất cần thiết.
Chuối và đu đủ, với mức giá dễ tiếp cận và nguồn cung ổn định, hoàn toàn có thể trở thành lựa chọn thường xuyên trong bữa ăn hằng ngày.
Trường hợp trên được bác sĩ chuyên khoa thận Hồng Vĩnh Tường (Đài Loan) chia sẻ. Bệnh nhân Lý là người vốn có thể trạng khỏe mạnh và đam mê câu cá biển. Ông Lý duy trì thói quen ăn hải sản mỗi ngày trong thời gian dài. Tuy nhiên, trong một lần kiểm tra sức khỏe gần đây, kết quả khiến ông bàng hoàng khi chỉ số thanh thải creatinine giảm xuống còn 46 mL/min (mức độ bệnh thận mạn tính giai đoạn trung bình).
Đáng chú ý, nồng độ kim loại nặng asen trong nước tiểu của ông lên tới 586,9 μg/L, cao gấp 6 lần mức cho phép. Không chỉ vậy, nồng độ chì trong cơ thể cũng vượt ngưỡng. Việc tiếp xúc với đa kim loại nặng đã đẩy các ống thận vào tình trạng bị áp lực oxy hóa nghiêm trọng.
Trong quá trình điều trị, bác sĩ Tường yêu cầu ông Lý dừng ngay việc ăn các loại hải sản tự đánh bắt, đồng thời chuyển sang dùng nước lọc qua hệ thống tinh lọc chất lượng cao. Bệnh nhân được chỉ định dùng thuốc giải độc đường uống, hoạt động như một "thanh nam châm" để hút các ion kim loại trong máu và đào thải ra ngoài.
Sau nửa năm kiên trì, nồng độ asen trong nước tiểu của ông Lý đã trở về mức bình thường. Chức năng thận (chỉ số thanh thải creatinine) hồi phục từ 46 lên 80 mL/min. Bệnh nhân đã thành công đảo ngược tình trạng từ "suy thận trung bình" về mức "tổn thương nhẹ", thoát khỏi nỗi ám ảnh phải chạy thận trong tương lai.
Dựa trên các tiêu chuẩn vệ sinh mới nhất giai đoạn 2024-2025 của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (TFDA), bác sĩ Hồng Vĩnh Tường liệt kê 5 nhóm thực phẩm người dân cần đặc biệt cảnh giác:
Cá biển sâu kích thước lớn
Cá cờ, cá ngừ, cá mập, cá dầu... là những loài săn mồi đứng đầu chuỗi thức ăn. Qua quá trình tích tụ sinh học, nồng độ methyl thủy ngân trong cơ thể chúng có thể cao gấp hàng chục nghìn lần so với nước biển. Chất này có độc tính cực mạnh, tấn công trực tiếp vào cầu thận. Người dân nên thay thế bằng các loại cá nhỏ như cá thu, cá nục và tránh ăn da, nội tạng cá.
Nội tạng động vật
Quan niệm "ăn gì bổ nấy" là một sai lầm lớn. Thận và gan là cơ quan chuyển hóa độc tố. Khi động vật tiếp xúc với cadmium (Cd) trong môi trường, chất này sẽ tích tụ tại đây. Cadmium có chu kỳ bán rã trong cơ thể người lên đến 30 năm, tiêu thụ lâu dài sẽ gây rối loạn chức năng ống thận gần.
Động vật có vỏ và gạch cua/tôm
Sò điệp, hàu và đặc biệt là gạch cua thường hấp thụ dinh dưỡng bằng cách lọc nước biển, đồng thời cô đặc asen và cadmium trong các tuyến cơ thể. Nghiên cứu chỉ ra rằng, hàm lượng kim loại nặng trong gạch cua (tuyến sinh dục và gan tụy) thường cao gấp hàng chục lần so với thịt cua.
Gạo và ngũ cốc không rõ nguồn gốc
Cây lúa có khả năng hấp thụ cadmium rất mạnh. Nếu trồng trên đất bị ô nhiễm nước thải công nghiệp sẽ tạo ra "gạo nhiễm chì/cadmium". Ăn gạo này lâu dài có thể gây bệnh Itai-itai, dẫn đến protein niệu nghiêm trọng và mất xương.
Thực phẩm chế biến màu sắc sặc sỡ
Một số loại phẩm màu công nghiệp bất hợp pháp trong mứt, bánh kẹo giá rẻ có thể chứa hàm lượng chì cao. Chì gây xơ hóa mô kẽ thận mạn tính, đặc biệt nguy hiểm với thận đang phát triển của trẻ em.
Để bảo vệ thận, bác sĩ khuyến nghị bổ sung 4 nhóm thực phẩm giúp hỗ trợ giải độc:
Mộc nhĩ đen và khoai lang: Giàu chất xơ, đóng vai trò như "máy hút bụi" giúp hấp thụ kim loại nặng trong đường ruột.
Bí đỏ và táo: Chứa pectin giúp liên kết các kim loại nặng và đào thải qua phân.
Tỏi, hành tây và rau mùi: Chứa các hợp chất lưu huỳnh, hỗ trợ gan tổng hợp Glutathione - chất giải độc kim loại nặng quan trọng nhất của cơ thể.
Lợi khuẩn (Probiotics): Một số chủng lợi khuẩn có khả năng gắn kết với kim loại nặng trong ruột, làm giảm đáng kể tỷ lệ hấp thụ vào máu.
