Những đêm oi bức không chỉ gây khó chịu mà còn làm rối loạn cơ chế sinh học của giấc ngủ. Từ thân nhiệt, hormone đến hoạt động thần kinh, cơ thể con người phản ứng với nhiệt độ theo cách khiến việc ngủ sâu trở nên khó khăn hơn. Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp bạn cải thiện chất lượng giấc ngủ trong mùa nóng.
Nguyên nhân thứ nhất đến từ thân nhiệt. Cơ thể con người vận hành theo một đồng hồ sinh học tự nhiên. Vào buổi tối, thân nhiệt trung tâm có xu hướng giảm khoảng 0,5-1°C để tạo điều kiện cho cơ thể đi vào giấc ngủ. Quá trình này liên quan chặt chẽ đến việc tiết hormone melatonin, yếu tố quan trọng giúp gây buồn ngủ.
Tuy nhiên, khi nhiệt độ môi trường quá cao, cơ thể gặp khó khăn trong việc hạ nhiệt. Điều này khiến quá trình tiết melatonin bị gián đoạn, làm não bộ không nhận được tín hiệu “đã đến giờ ngủ”. Kết quả là bạn cảm thấy khó ngủ hoặc ngủ không sâu.
Các nghiên cứu cho thấy nhiệt độ phòng lý tưởng để ngủ dao động khoảng 16-18°C. Khi nhiệt độ vượt quá 22°C, chất lượng giấc ngủ có thể bị ảnh hưởng rõ rệt.
Nguyên nhân thứ hai là “công tắc não bộ”: Trong điều kiện nóng bức, cơ thể phải liên tục kích hoạt các cơ chế làm mát như giãn mạch máu, tăng tiết mồ hôi và tăng nhịp tim. Những phản ứng này thuộc về hệ thần kinh tự chủ, hệ thống vốn hoạt động mạnh khi cơ thể ở trạng thái căng thẳng hoặc cảnh giác.
Chính sự “kích hoạt liên tục” này khiến não bộ khó chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi. Người ngủ có thể rơi vào vòng luẩn quẩn: càng cố ngủ lại càng tỉnh táo, dẫn đến mất ngủ kéo dài hoặc giấc ngủ chập chờn.
Một trong những nguyên nhân trực tiếp khiến giấc ngủ bị phá vỡ là tình trạng đổ mồ hôi ban đêm. Khi cơ thể tiết mồ hôi, cảm giác ẩm ướt gây khó chịu khiến bạn phải thay đổi tư thế liên tục dẫn đến tần suất thức giấc tăng lên. Mồ hôi cũng khiến da có thể bị kích ứng nhẹ hoặc ngứa khiến ta khó ngủ sâu giấc hơn.
Những “vi gián đoạn” này tuy nhỏ nhưng lặp lại nhiều lần trong đêm sẽ làm giảm chất lượng giấc ngủ sâu, giai đoạn quan trọng giúp cơ thể phục hồi năng lượng.
Để cải thiện giấc ngủ trong điều kiện nhiệt độ cao, các chuyên gia khuyến nghị ưu tiên những giải pháp tự nhiên, hỗ trợ cơ thể điều hòa thân nhiệt hiệu quả hơn.
Trước hết, cần tối ưu môi trường ngủ. Phòng ngủ nên được thông thoáng, hạn chế tích nhiệt. Việc sử dụng chăn ga gối làm từ chất liệu tự nhiên như cotton giúp tăng khả năng thoát nhiệt và hút ẩm.
Bên cạnh đó, một số phương pháp làm mát cơ thể trước khi ngủ cũng được quan tâm. Trong đó, liệu pháp làm mát nhẹ vùng đáy chậu, khu vực tập trung nhiều mạch máu và đầu mút thần kinh, được cho là có thể hỗ trợ giảm thân nhiệt và tạo cảm giác thư giãn.
Theo nguyên lý sinh lý học, việc tác động nhiệt độ lên khu vực này có thể giúp cơ thể phân tán nhiệt nhanh hơn, đồng thời kích hoạt phản ứng thư giãn của hệ thần kinh. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý cần áp dụng ở mức độ nhẹ, tránh gây sốc nhiệt hoặc khó chịu.
Nóng bức không chỉ là yếu tố gây khó chịu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh lý giấc ngủ. Từ việc cản trở quá trình hạ thân nhiệt, làm rối loạn hormone đến kích thích hệ thần kinh, nhiệt độ cao có thể khiến giấc ngủ trở nên nông và kém phục hồi.
Việc cải thiện giấc ngủ trong mùa nóng không đòi hỏi những biện pháp phức tạp, mà bắt đầu từ việc hiểu cơ thể và điều chỉnh môi trường sống phù hợp. Khi thân nhiệt được kiểm soát tốt, giấc ngủ sẽ đến một cách tự nhiên và ổn định hơn.
Trong nghiên cứu mới công bố trên International Journal of Osteoarchaeology, dựa trên phân tích di hài người tiền sử tại Việt Nam, nhóm nhà khoa học Úc - Việt Nam - New Zealand - Nhật Bản phát hiện dấu vết của một nhóm bệnh có biểu hiện "tương tự giang mai" đã tồn tại từ hàng nghìn năm trước và đặc biệt có thể lây truyền từ mẹ sang con.
Nghiên cứu đã phân tích 309 bộ hài cốt từ 16 địa điểm khảo cổ, có niên đại từ khoảng 10.000 đến 1.000 năm trước. Trong số này, ba bộ hài cốt trẻ em, khoảng 2,5 đến 18 tuổi, cho thấy những dấu hiệu rõ rệt của bệnh lý.
Theo công bố, các di hài này được tìm thấy tại miền Bắc và miền Nam nước ta, có niên đại khoảng 4.100 đến 3.300 năm trước.
Qua phân tích X-quang và cấu trúc xương, các nhà nghiên cứu phát hiện những tổn thương đặc trưng ở xương và bất thường ở răng, dấu hiệu điển hình của nhóm bệnh xoắn khuẩn đặc hữu treponematosis. Nhóm bệnh này bao gồm giang mai, ghẻ cóc (yaws), bejel và pinta.
Điểm đáng chú ý là các dấu hiệu trên không hoàn toàn phù hợp với giang mai cổ điển, mà nhiều khả năng là một dạng bệnh không lây qua đường tình dục, chẳng hạn như ghẻ cóc.
Trước đây giới khoa học cho rằng chỉ giang mai mới có thể lây truyền từ mẹ sang con (giang mai bẩm sinh). Chính giả định này đã củng cố giả thuyết bệnh xuất hiện muộn trong lịch sử nhân loại.
Tuy nhiên, nghiên cứu mới cho thấy các bệnh do xoắn khuẩn đặc hữu treponematosis không lây qua đường tình dục cũng có thể truyền từ mẹ sang thai nhi. Điều này làm thay đổi cách hiểu về các bằng chứng khảo cổ học trước đây.
Tiến sĩ Melandri Vlok, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết phát hiện này cho thấy cần xem xét lại nhiều trường hợp từng được chẩn đoán là giang mai bẩm sinh trong quá khứ.
Từ lâu, giả thuyết "Columbus mang giang mai từ Tân Thế giới về châu Âu" được xem là một trong những nền tảng quan trọng trong lịch sử y học. Tuy nhiên, nếu các bệnh tương tự đã tồn tại ở châu Á từ hàng nghìn năm trước, giả thuyết này có thể không còn chính xác.
Nhà nghiên cứu Nicola Czaplinski nhận định rằng phát hiện mới cho thấy giới khoa học vẫn còn rất xa mới có thể giải mã hoàn toàn nguồn gốc của giang mai.
Không chỉ là câu chuyện về quá khứ, nghiên cứu này còn có ý nghĩa quan trọng đối với y học hiện đại. Việc hiểu rõ cách các bệnh truyền nhiễm tiến hóa và lây lan qua thời gian có thể giúp cải thiện chẩn đoán và điều trị ngày nay.
Đặc biệt, phát hiện về khả năng lây truyền bẩm sinh ở các bệnh không lây qua đường tình dục có thể buộc các nhà khoa học phải đánh giá lại dữ liệu bệnh học trong cả hiện tại và quá khứ.
Dù mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới, phát hiện từ Việt Nam cũng cho thấy còn rất nhiều khoảng trống trong hiểu biết về lịch sử bệnh tật của loài người. Những gì được tìm thấy chỉ là một phần nhỏ trong bức tranh lớn về tiến hóa của các bệnh truyền nhiễm.
Trong khi đó, các nhà khoa học tiếp tục mở rộng nghiên cứu sang nhiều khu vực khác, với hy vọng một ngày nào đó có thể trả lời câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng đầy phức tạp: giang mai thực sự bắt nguồn từ đâu.
Hoàng Minh (27 tuổi, chuyên viên IT), bắt đầu ngày mới lúc 5 giờ 30 sáng bằng việc chạy bộ trước giờ làm. Thói quen này được bắt đầu từ cuối năm ngoái và duy trì đến nay. Song gần đây, khi thời tiết nóng nên, mọi thứ với Minh bắt đầu khó hơn. Trước đây, Minh chỉ mất 1 giờ 15 phút để hoàn thành quãng đường chạy 10km. Nhưng đến gần đây, thời gian đã kéo lên 1 tiếng 40 phút.
"Thời gian trước, chạy bộ là một kiểu nạp năng lượng bắt đầu ngày mới của tôi. Giờ đây, thói quen này trở thành gánh nặng, khiến tôi mệt mỏi khi bước vào bàn làm việc dù vẫn ngủ đủ giấc, ăn đủ bữa", Minh so sánh.
Sau khi tìm hiểu, anh nhận ra mình tập nhiều nhưng không bù đắp đủ những gì cơ thể thực sự cần, nên quyết định điều chỉnh chế độ ăn và bổ sung thêm vi chất vào mỗi sáng, sau bữa ăn. Cảm giác "cạn kiệt" dần biến mất theo thời gian.
Tương tự Hoàng Minh, Thùy Trang (28 tuổi, kế toán) cũng có cảm giác mệt mỏi, kiệt sức từ khi hè về. Trang có con trai 2 tuổi, trong khi khối lượng công việc tăng đột biến, khiến cô gần như không có thời gian ăn uống đầy đủ.
"Cơ thể tôi rệu rã nhưng tôi không được phép bệnh lúc này. Tôi vừa muốn dành thời gian cạnh con để chứng kiến sự phát triển của bé, cũng muốn đi tập để nâng cao sức khỏe nhưng không có thời gian. Tôi cần một giải pháp đơn giản giúp giữ vững năng lượng và phù hợp để sử dụng hàng ngày", bà mẹ trẻ bộc bạch.
Cô bắt đầu bổ sung vi chất mỗi sáng trước khi làm những việc khác. Vài tuần sau, Trang nhận ra tình trạng mệt mỏi giảm hẳn, có nhiều năng lượng cho những hoạt động ngoài giờ như tập luyện hay chăm sóc con cái.
Không làm văn phòng như Hoàng Minh hay Thùy Trang, Thanh An (26 tuổi) lựa chọn công việc sáng tạo nội dung để thỏa mãn đam mê du lịch. Điều này đồng nghĩa với việc cơ thể cô phải liên tục phải thích nghi với giờ sinh hoạt đảo lộn, từ đó sinh ra cảm giác mệt mỏi.
"Cảm giác tệ nhất là khi bạn đang ở một nơi tuyệt vời nhưng cơ thể không còn sức để tận hưởng", An chia sẻ. Kể từ đó, An xem việc bổ sung vi chất như một phần không thể thiếu trong những chuyến đi. Thói quen này giúp cô giữ vững năng lượng để thoải mái di chuyển và trải nghiệm thêm nhiều điều mới mà không lo mệt mỏi hay kiệt sức.
Câu chuyện của Hoàng Minh, Thùy Trang và Thanh An cho thấy mệt mỏi kéo dài không đến từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả cộng hưởng của 5 tác nhân gây mệt mỏi kéo dài như rối loạn nhịp sinh học, thiếu vi chất dinh dưỡng, ít vận động, áp lực tâm lý và ô nhiễm từ môi trường đô thị. Để thực sự thoát khỏi vòng lặp đó, chăm sóc sức khỏe không thể dừng lại ở ăn uống lành mạnh hay tập thể dục đơn thuần mà cần đồng thời cân bằng của 4 trụ cột gồm dinh dưỡng, vận động, nghỉ ngơi và bổ sung vi chất đúng, đủ và đều đặn..
Trong bối cảnh này, việc tìm đến các giải pháp bổ sung vi chất tổng hợp đang trở thành xu hướng ưu tiên của người trẻ hiện đại. Chỉ với một viên uống được chuẩn hóa về hàm lượng, tích hợp đa dạng các thành phần thiết yếu, người dùng đã có thể sở hữu một phương thức chăm sóc sức khỏe tối giản nhưng mang lại hiệu suất tối ưu trong việc tái tạo năng lượng và củng cố thể trạng.
Giữa nhiều loại thực phẩm bổ sung trên thị trường, nhân sâm vẫn là một trong những dược liệu quý giá nhất với khả năng phục hồi thể trạng và tái tạo sinh lực đã được bảo chứng qua nhiều thế kỷ.
Đáng chú ý, hoạt chất từ nhân sâm G115 hoạt động theo cơ chế thích nghi. Thay vì một viên uống gây kích thích nhất thời, nhân sâm G115 lại giúp cơ thể điều hòa phản ứng với căng thẳng từ từ. Từ đó, cơ thể dần cải thiện chất lượng giấc ngủ; giảm mệt mỏi tinh thần khi phải xử lý công việc cường độ cao kéo dài; tăng cường trí nhớ và hiệu suất nhận thức, đặc biệt có ý nghĩa với những ai làm việc trí óc liên tục; đồng thời hỗ trợ hệ miễn dịch. Ngoài ra, vitamin và khoáng chất cũng là các yếu tố cần thiết, đóng vai trò nền tảng cho sức khỏe tổng thể. Chúng hoạt động như những chất xúc tác giúp cơ thể chuyển hóa năng lượng, xây dựng hệ miễn dịch.
Với những người trẻ, cuộc sống hiện đại với áp lực dồn dập đòi hỏi năng lượng bền bỉ cho các hoạt động cả ngày. Sản phẩm bổ sung năng lượng từ nhân sâm G115 và 18 loại vitamin và khoáng chất mỗi sáng không chỉ là giải pháp bù đắp thiếu hụt dưỡng chất mà là một cách giữ vững năng lượng, chủ động chăm sóc sức khỏe của chính mình, hướng đến nâng cao chất lượng cuộc sống.
Bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng - Phó giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai - có những phân tích dựa trên thực tế khám chữa bệnh và đưa ra khuyến cáo quan trọng để người dân bảo vệ sức khỏe trong kỳ nghỉ lễ và trong những tháng hè nắng nóng cao điểm.
Thực tế tại Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai đã tiếp nhận không ít trường hợp bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nguy kịch chỉ vì thói quen tắm ngay sau khi hoạt động ngoài trời nắng.
Theo bác sĩ Dũng, nắng nóng cực đoan là mối nguy hiểm đặc biệt với nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như người cao tuổi, người có nhiều bệnh nền tim mạch, huyết áp, tiểu đường và đặc biệt là người từng có tiền sử đột quỵ.
Bác sĩ Dũng nêu rõ có hai cơ chế chính khiến cơ thể dễ gặp biến cố khi thay đổi nhiệt độ đột ngột.
Thứ nhất do huyết áp tăng vọt bởi "phản xạ sốc lạnh". Theo đó, khi cơ thể đang ở nhiệt độ cao, các mạch máu ngoại vi giãn ra để thải nhiệt. Việc tiếp xúc đột ngột với nước lạnh kích thích hệ thần kinh giao cảm, khiến mạch máu co lại tức thì để giữ nhiệt.
Điều này làm tăng áp lực lên thành mạch, khiến huyết áp tăng vọt - có thể dẫn tới chảy máu não hoặc nhồi máu não.
Thứ hai là máu cô đặc, dễ tạo cục máu đông do mất nước. Nắng nóng khiến cơ thể mất nước và điện giải nhanh qua mồ hôi. Tình trạng này làm tăng độ nhớt của máu, giảm thể tích tuần hoàn. Khi máu trở nên "đặc" và lưu thông chậm, kết hợp với nhịp tim thay đổi, các cục máu đông rất dễ hình thành, gây tắc mạch não ngay sau đó.
Trong thời tiết nắng nóng, nếu xuất hiện các triệu chứng sau, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay theo quy tắc FAST:
F (Face): Méo miệng
A (Arm): Yếu hoặc liệt một bên tay/chân
S (Speech): Nói ngọng, nói khó, không hiểu lời người khác
T (Time): Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức - mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não bị tổn thương không thể phục hồi
Bên cạnh đó cần cảnh giác với các dấu hiệu sốc nhiệt như thân nhiệt trên 40°C, da nóng khô, lú lẫn, mất phương hướng hoặc co giật.
Để có kỳ nghỉ lễ an toàn, bác sĩ Dũng khuyến cáo người dân không nên tắm ngay sau khi đi nắng, cần nghỉ ở nơi thoáng mát để cơ thể hạ nhiệt tự nhiên. Có thể làm quen với nước bằng cách lau người bằng khăn ẩm hoặc rửa chân tay trước khi tắm.
Bên cạnh đó ưu tiên nước lọc, nước điện giải; hạn chế rượu bia, cà phê; tránh nắng giờ cao điểm, hạn chế ra ngoài từ 10h đến 16h.
"Đặc biệt, người có bệnh nền cần theo dõi huyết áp, dùng thuốc đúng chỉ định. Đột quỵ không chừa một ai, kể cả người trẻ nếu chủ quan với thói quen sinh hoạt. Hãy để kỳ nghỉ lễ là thời gian tái tạo năng lượng, không phải đối mặt với những biến cố sức khỏe đáng tiếc", bác sĩ Dũng khuyến cáo.
