Eo biển Hormuz là tiêu điểm trong xung đột gần hai tháng qua giữa Mỹ – Israel với Iran. Trong thời bình, đây là tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu của thế giới đến từ vùng Vịnh. Tuy nhiên, ngay khi chiến sự bùng phát, Hormuz đã bị Iran phong tỏa gần như hoàn toàn, chỉ cho phép tàu của một số quốc gia “thân thiện” đi qua.
Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy lưu lượng tàu sau đó giảm tới 95%, từ khoảng 130 tàu mỗi ngày trước xung đột xuống còn trung bình 8 tàu mỗi ngày. Hàng trăm tàu chấp nhận mắc kẹt ở vịnh Ba Tư, do lo ngại bị IRGC tấn công.
Để đi qua Hormuz, các hãng vận hành tàu phải tìm đến những bên trung gian có thể liên hệ với IRGC và cung cấp đầy đủ thông tin về phương tiện. Nếu tàu vượt qua quá trình thẩm tra, IRGC sẽ cấp một mã phê duyệt và hướng dẫn cụ thể về tuyến đường mà tàu phải thực hiện.
Dữ liệu từ nền tảng vận tải biển Lloyd’s List Intelligence cho thấy số tàu có liên hệ với Iran được di chuyển qua Hormuz nhiều hơn so với những tàu không có liên hệ nào.
Iran cũng tiếp tục cho đội tàu của mình vận chuyển dầu xuất khẩu qua eo biển Hormuz, với trung bình 1,7 triệu đến 1,8 triệu thùng từ 15/3 đến 14/4, giúp nước này thu về khoảng 5 tỷ USD, theo thống kê của công ty dữ liệu thương mại Kpler. Trước khi xung đột bùng phát, Iran chỉ thu về 115 triệu USD mỗi ngày hồi tháng 2 nhờ xuất khẩu dầu thô, tương đương 3,45 tỷ USD mỗi tháng.
Tuy nhiên, tình hình thay đổi khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/4 tuyên bố áp lệnh phong tỏa với các cảng biển Iran, nhằm cắt đứt nguồn thu từ xuất khẩu dầu, gia tăng sức ép về kinh tế với Tehran.
Theo lệnh này, các tàu khu trục Mỹ hiện diện ở khu vực cách Hormuz hơn 600 km sẽ chặn những tàu hàng đến hoặc đi từ Iran, trong khi phương tiện đến hoặc đi từ cảng của những nước khác vẫn được phép đi qua eo biển.
“Chúng tôi triển khai trực thăng AH-64 Apache ở trong và quanh eo Hormuz, nhằm tạo hiện diện rõ ràng và răn đe, đồng thời thúc đẩy dòng chảy thương mại thông suốt”, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper nói.
CENTCOM sau đó cho biết lệnh phong tỏa đã “hoàn toàn chặn đứng” hoạt động giao thương bằng đường biển của Iran. Hàng loạt tàu dầu, tàu hàng đã phải quay đầu về cảng Iran khi đối mặt với vòng phong tỏa của Mỹ, khiến Tehran đối mặt tổn thất kinh tế ngày càng lớn.
Theo ước tính của Miad Maleki, nhà phân tích của Quỹ Phòng vệ Dân chủ tại Mỹ, Iran có thể mất khoảng 435 triệu USD mỗi ngày vì lệnh phong tỏa, trong đó có 276 triệu USD xuất khẩu và chủ yếu là dầu thô, sản phẩm hóa dầu.
Đến ngày 17/4, Iran bất ngờ thông báo gỡ phong tỏa Hormuz để hưởng ứng việc Israel và Hezbollah đạt thỏa thuận ngừng bắn. Nhiều tàu bắt đầu di chuyển về phía eo biển Hormuz với ý định đi qua. Nhưng chưa đầy 24 giờ sau đó, Iran đảo ngược quyết định, do Mỹ chưa chấm dứt phong tỏa đối với các cảng của Tehran.
“Trong khoảng thời gian ngắn ngủi đó, nhiều tàu đã vào vị trí để rời đi”, Michelle Wiese Bockmann, chuyên gia tại công ty phân tích hàng hải Windward, cho biết. “Nhưng thông tin về việc hai tàu bị tấn công khi đi qua Hormuz xuất hiện và dữ liệu theo dõi cho thấy 33 tàu đã từ bỏ ý định ban đầu”.
Theo bà Bockmann, 12 tàu không có liên hệ rõ ràng với Iran đã đi qua được eo biển. Những tàu này cũng phải xin phép Iran và Tehran yêu cầu họ đi theo tuyến gần bờ nước này, thay vì hai luồng chính ở giữa eo biển như trước chiến sự.
“Không còn tự do hàng hải qua eo biển Hormuz”, bà Bockmann nói.
Căng thẳng ở eo biển Hormuz sau đó gia tăng đáng kể, khi các tàu thương mại đối mặt với vòng “phong tỏa kép”. Chỉ những tàu đã xin phép hoặc nộp phí cho Iran mới được đi qua eo biển Hormuz, nhưng khi ra tới vịnh Oman, họ đối mặt nguy cơ bị hải quân Mỹ chặn bắt.
Quân đội Mỹ ngày 19/4 đã bắt giữ một tàu chở dầu của Iran, khi phương tiện này tìm cách vượt qua vòng phong tỏa. CENTCOM cho biết hôm 22/4 rằng quân đội Mỹ đã buộc 29 tàu phải quay đầu kể từ khi áp lệnh phong tỏa.
Iran đáp trả bằng cách tăng cường nhắm mục tiêu vào các tàu hàng di chuyển qua Hormuz. Ít nhất ba tàu container đã bị xuồng vũ trang Iran nhắm bắn khi đi qua Hormuz trong ngày 22/4, theo Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO). IRGC sau đó thông báo bắt hai tàu hàng MSC Francesca và Epaminondas với cáo buộc “hoạt động mà không có giấy phép cần thiết”.
Các diễn biến cho thấy Tehran vẫn kiểm soát eo biển Hormuz, “át chủ bài” có thể mang lại lợi thế cho Iran trong bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh.
“Iran đang nhắc nhở Mỹ rằng những lời đe dọa tấn công tàu thuyền là thật, và riêng điều đó cũng đủ để làm suy giảm lưu lượng qua Hormuz”, Rosemary Kelanic, giám đốc tổ chức nghiên cứu đối ngoại Defense Priorities, cho biết.
Một nhà ngoại giao châu Âu tại Trung Đông nói với Washington Post rằng đây là cách Iran phát thông điệp “đừng thách chúng tôi, chúng tôi nói là làm”, thêm rằng Tehran tin họ đang ở vị thế có lợi hơn và quyết định chưa tham gia đàm phán vòng hai với Mỹ.
Theo một số nhà phân tích, việc thiếu vắng sự hiện diện hải quân quy mô lớn của Mỹ tại Hormuz cho thấy Iran vẫn tạo ra sức ép đáng kể ở eo biển.
“Không ai cảm thấy yên tâm để nối lại hoạt động vận tải qua Hormuz, nếu chính hải quân Mỹ còn không muốn hoạt động tại đây”, bà Kelanic nhận định.
“Chừng nào Iran còn tấn công, các hãng vận tải biển nhiều khả năng sẽ tiếp tục tránh xa khu vực”, Anders Boenaes, giám đốc điều hành cấp cao của tập đoàn vận tải biển Đức Hapag-Lloyd, cho biết. “Việc không có cảnh báo trước đang khiến tình hình trở nên khó lường hơn”.
Trong đêm 1.7 và rạng sáng 2.7, hàng loạt tên lửa và máy bay không người lái (UAV) tấn công của Nga đã dội xuống thủ đô Kyiv của Ukraine, chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cảnh báo rằng Moscow đang chuẩn bị tiến hành một đợt tập kích quy mô lớn khác, theo trang tin The Kyiv Independent.
Giới chức Kyiv thông báo ít nhất 21 người đã thiệt mạng và 90 người bị thương. Thị trưởng Kyiv Vitali Klitschko mô tả cuộc tấn công này có "quy mô lớn nhất" trong cuộc chiến của Nga chống lại thủ đô Ukraine.
Không quân Ukraine tuyên bố đã bắn hạ 48 tên lửa và 476 UAV trong tổng số 74 tên lửa và 496 UAV do Nga phóng trong đêm nói trên, hầu hết nhắm vào Kyiv.
Tuy nhiên, có 25 tên lửa đạn đạo và 12 UAV đã lọt qua hệ thống phòng không, đánh trúng 33 địa điểm. Theo phát ngôn viên Không quân Ukraine Yuriy Ignat, trong số các tên lửa phóng vào Kyiv có 28 chiếc là tên lửa đạn đạo.
Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Nga ngày 2.7 tuyên bố rằng nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Ukraine nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự trên lãnh thổ Nga, lực lượng vũ trang Nga đã phát động một chiến dịch tập kích quy mô lớn sử dụng vũ khí tầm xa, độ chính xác cao từ trên không, trên bộ và trên biển, cũng như UAV tấn công.
Kết quả là các doanh nghiệp công nghiệp - quân sự và các cơ sở thuộc tổ hợp nhiên liệu và năng lượng ở thành phố Kyiv và vùng Kyiv đã bị tấn công, cũng như cơ sở hạ tầng của các sân bay quân sự ở những vùng Dnepropetrovsk, Poltava, Cherkassy, Chernigov và Kyiv, theo Bộ Quốc phòng Nga.
Bộ này còn thông báo lực lượng vũ trang Nga đã tấn công doanh nghiệp công nghiệp điện tử vô tuyến Radionix LLC ở Kyiv, nơi sản xuất hệ thống điều khiển cho tên lửa hành trình tầm xa phóng từ mặt đất Flamingo.
Moscow phủ nhận việc cố ý tấn công dân thường nhưng cho rằng các cuộc tấn công vào những gì họ mô tả là cơ sở hạ tầng dân sự là chính đáng vì chúng làm suy yếu khả năng tấn công của Ukraine, theo Reuters.
Xem thêm: Ukraine tố Nga tấn công lớn chưa từng thấy, đánh trúng tòa nhà chính phủ ở Kyiv
Bộ Tổng tham mưu quân đội Ukraine tuyên bố trên ứng dụng nhắn tin Telegram rằng lực lượng nước này đã tấn công nhà máy lọc dầu Lukoil-Nizhegorodnefteorgsintez ở thị trấn Kstovo thuộc tỉnh Nizhny Novgorod của Nga trong đêm 1.7 và rạng sáng 2.7, theo Reuters.
Quân đội Ukraine khẳng định theo dữ liệu sơ bộ, một tổ máy chế biến dầu thô chính của nhà máy đã bị đánh trúng, đồng thời nói thêm rằng mức độ thiệt hại đang được làm rõ.
Trong khi đó, Tỉnh trưởng Nizhny Novgorod Gleb Nikitin viết trên Telegram rằng 1 dân thường đã thiệt mạng và 4 người khác bị thương trong một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) của Ukraine vào tỉnh này, theo Hãng tin TASS.
Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố trong đêm nói trên, hệ thống phòng không đã đánh chặn và phá hủy 327 UAV cánh cố định của Ukraine ở 18 tỉnh của Nga (gồm Nizhny Novgorod, Astrakhan, Belgorod, Bryansk, Kaluga, Krasnodar, Kursk, Leningrad, Moscow, Novgorod, Oryol, Pskov, Rostov, Saratov, Tambov, Tula, Volgograd và Voronezh), cũng như bán đảo Crimea, biển Azov và biển Đen.
Đến tối 2.7 chưa có thông tin phản ứng từ Nga cũng như Ukraine đối với tuyên bố của mỗi bên.
Xem thêm: Ukraine đánh kho đạn pháo sâu trong đất Nga, tiếp tục hứng đòn tên lửa, UAV
Quân đội Nga đã bắt đầu cho máy bay không người lái (UAV) đánh chặn Svarog pro được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (AI) trong khu vực tác chiến đặc biệt, theo Hãng tin TASS dẫn lời một phát ngôn viên của Trung tâm Nghiên cứu và Sản xuất Svarog.
"UAV này đang được thử nghiệm phối hợp với các nhóm hỏa lực cơ động tham gia chống lại UAV. Máy bay không người lái mới được thiết kế để đối phó với UAV cánh cố định, được phóng bằng tay và được sử dụng phối hợp với trạm điều khiển trên mặt đất, cho phép người điều khiển tấn công mục tiêu ở khoảng cách lên đến 17 km", vị phát ngôn viên nói.
Vị này nói thêm rằng UAV mới cuối cùng dự kiến sẽ được gắn trên các phương tiện cơ giới. "Điều này sẽ cho phép các nhóm cơ động sử dụng Svarog Pro khi thực hiện nhiệm vụ và cung cấp khả năng phòng không ở những khu vực cụ thể... Hệ thống UAV mới được tích hợp radar và cho phép người điều khiển làm việc trong xe thông qua máy tính với bảng điều khiển tự động để theo dõi mục tiêu", vị phát ngôn viên nhấn mạnh.
UAV Svarog pro hoạt động bằng cách sử dụng liên lạc analog và video kỹ thuật số. "Nó được mã hóa và không thể bị chặn. Điều này giúp hoàn thành các mục tiêu hiệu quả hơn, cũng nhờ chất lượng hình ảnh cao hơn", vị phát ngôn viên cho hay.
UAV đánh chặn mới này có thể tăng tốc lên hơn 300 km/giờ, có khả năng bay ở độ cao lên đến 4 km và có kích thước 540 mm/410 mm/410 mm.
Xem thêm: Ukraine tăng tốc phát triển một loại vũ khí để đối phó bầy đàn UAV Nga
Vào rạng sáng 2/6, Nga đã phát động đợt tấn công phối hợp bằng tên lửa và máy bay không người lái quy mô lớn trên khắp Ukraine, khiến ít nhất 8 người thiệt mạng và ít nhất 70 người khác bị thương. Các cuộc tấn công nhắm vào Kiev, Dnipro, Kharkov và một số khu vực khác tại Ukraine.
Đợt tấn công đã gây ra các vụ hỏa hoạn, làm hư hại các tòa chung cư nhiều tầng ở nhiều khu vực và gây mất điện ở một số vùng của thủ đô Kiev.
Thị trưởng Kiev Vitali Klitschko xác nhận, tại Kiev, 4 người thiệt mạng và 51 người bị thương, trong đó có 3 trẻ em. 35 người được đưa vào bệnh viện, trong khi những người khác được cấp cứu tại hiện trường hoặc điều trị ngoại trú.
Nhiều tòa nhà dân cư bị hư hại trên khắp Kiev, trong khi cảnh báo không kích kéo dài hơn 3 giờ. Các mảnh vỡ rơi xuống và các cuộc tấn công đã gây thiệt hại trên nhiều khu vực của thủ đô.
Tại quận Podilskyi, một cuộc tấn công vào một tòa nhà chung cư 9 tầng khiến một phần cấu trúc tòa nhà bị sụp đổ.
Thị trưởng Klitschko cảnh báo người dân có thể bị mắc kẹt dưới đống đổ nát. Các tòa nhà và phương tiện giao thông cũng được nhìn thấy bốc cháy tại khu vực này.
Tại quận Shevchenkivskyi, một tên lửa có khả năng đã bắn trúng một tòa nhà chung cư 24 tầng, gây ra hỏa hoạn ở tầng 4 và tầng 5.
Tại quận Solomianskyi, các tầng trên của một tòa nhà chung cư 15 tầng bị hư hại. Chính quyền cũng báo cáo một vụ cháy ở tầng 7 và tầng 8 của một tòa nhà 24 tầng.
Tại quận Holosiivskyi, một cơ sở y tế bị hư hại, tầng 2 và tầng 3 bị sập một phần sau đòn tấn công và hỏa hoạn. Các vụ cháy cũng được báo cáo tại các tòa nhà, ki-ốt và bãi đỗ xe.
Tại quận Obolonskyi, mảnh vỡ máy bay không người lái rơi gần một trường mẫu giáo, trong khi một vụ cháy bùng phát tại một công trường xây dựng chưa hoàn thiện.
Tại quận Darnytskyi, mảnh vỡ rơi xuống gây cháy tại một trạm xăng và sau đó tại một tòa nhà. Tại quận Sviatoshynskyi, một vụ cháy bùng phát ở tầng một của một tòa chung cư cao tầng.
Thị trưởng Klitschko cũng cho biết đã có báo cáo về tình trạng mất điện ở các quận Podilskyi, Obolonskyi và Sviatoshynskyi.
Cuộc tấn công lan rộng ra ngoài thủ đô, với các cuộc tấn công được ghi nhận ở Dnipro và thiệt hại ở Kharkov.
Tại Dnipro, các cuộc tấn công đêm qua đã khiến 4 người thiệt mạng và ít nhất 16 người bị thương, thống đốc khu vực Oleksandr Hanzha cho biết.
Theo Thống đốc Hanzha, cuộc tấn công của Nga đã phá hủy một phần một tòa nhà 2 tầng và làm hư hại một số căn hộ trong một tòa chung cư 4 tầng.
Lực lượng Nga cũng đã tấn công vùng Kharkov ở đông bắc Ukraine đêm qua, nhắm vào hai quận của thành phố, Thị trưởng Ihor Terekhov xác nhận.
Một máy bay không người lái của đối phương đã tấn công một khu công nghiệp ở quận Osnovianskyi, trong khi một cuộc tấn công khác được ghi nhận ở quận Slobidskyi. Ông Terekhov cho biết có thương vong ở quận Osnovianskyi và một vụ cháy đã xảy ra tại hiện trường vụ tấn công.
Tại khu vực Kiev, 3 người bị thương sau khi lực lượng Nga tấn công khu vực này vào đêm qua bằng máy bay không người lái, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo.
Thiệt hại từ cuộc tấn công đã được ghi nhận ở 4 quận của khu vực Kiev, bao gồm các tòa nhà dân cư và các cơ sở kho bãi. Hỏa hoạn cũng bùng phát ở một số địa điểm.
Các cuộc tấn công vào Kiev, Dnipro và Kharkov là một phần của đợt tấn công tên lửa và máy bay không người lái quy mô lớn của Nga trên khắp Ukraine.
Không quân Ukraine xác nhận lực lượng Nga đã phóng tên lửa hành trình Kalibr về phía Ukraine từ biển Caspi.
Cảnh báo phòng không đã được kích hoạt trên toàn quốc sau khi các đơn vị chiến thuật xác định mối đe dọa từ các cuộc tấn công tên lửa đạn đạo đến từ phía đông và đông bắc của Nga.
Các cuộc tấn công diễn ra sau khi Tổng thống Volodymyr Zelensky cảnh báo Moscow đang tích cực chuẩn bị đợt tấn công quy mô lớn vào Ukraine. Ông Zelensky nhắc lại rằng việc tăng cường hệ thống phòng không của Ukraine và đảm bảo thêm các tên lửa đánh chặn của phương Tây vẫn là ưu tiên hàng đầu của Kiev.
Cảnh báo của Tổng thống Zelensky được đưa ra sau tuyên bố công khai của Nga về các cuộc tấn công mới vào thủ đô Kiev và sau khi ông Zelensky gửi thư cho Tổng thống Mỹ Donald Trump để cảnh báo về tình trạng thiếu hụt ngày càng trầm trọng các hệ thống phòng không của Ukraine, đặc biệt là khả năng ứng phó tên lửa đạn đạo.
Vào cuối tháng 5, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã nói với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio rằng Moscow có kế hoạch tấn công các "trung tâm ra quyết định" của Ukraine và kêu gọi Washington sơ tán đại sứ quán tại Kiev. Bộ Ngoại giao Nga cũng đã ra tuyên bố kêu gọi công dân nước ngoài, bao gồm cả các nhà ngoại giao, rời khỏi Kiev.
Các đội cứu hộ cứu nạn Ecuador và Mỹ rạng sáng nay đình chỉ tìm kiếm người sống sót tại thị trấn Macuto thuộc bang La Guaira, khu vực chịu thiệt hại nặng nề nhất trong trận động đất kép ở Venezuela. Hoạt động kết thúc sau hơn 40 giờ làm việc, khi họ không còn phát hiện bất kỳ tín hiệu nào từ người mẹ cùng 3 con bị mắc kẹt dưới đống đổ nát của tòa nhà 9 tầng.
"Thời gian đã trôi qua quá lâu, những gì chúng tôi có thể tìm thấy lúc này có lẽ chỉ là các thi thể. Đáng tiếc tình hình không diễn biến theo hướng tích cực", thiếu tá Jorge Montanero, trưởng đội cứu hộ EQ11 của Ecuador, cho biết.
Montanero nói khi đứng giữa những khối bê tông và gạch đá, sau khi lực lượng cứu nạn cắt xuyên qua 4 tấm bê tông để tiếp cận vị trí 4 nạn nhân mắc kẹt.
Theo ước tính của NASA, khoảng 59.000 công trình đã bị phá hủy hoặc hư hại bởi trận động đất kép với cường độ lần lượt 7,2 và 7,5 độ xảy ra hôm 24/6. Mức độ tàn phá trên diện rộng có thể quan sát được từ không gian.
Theo lời kể của người sống sót và cư dân tại nhiều khu vực, các đội cứu hộ chuyên nghiệp không thể tiếp cận tất cả tòa nhà đổ sập. Nhiều thân nhân và hàng xóm đã tự đào bới, dọn dẹp đống đổ nát để tìm người sống hoặc đưa thi thể ra ngoài.
Chính phủ Venezuela cho biết ít nhất 1.750 người đã thiệt mạng và hàng nghìn người bị thương do động đất. Khoảng 16.000 người cũng mất nơi ở.
"Chắc chắn chúng ta đang đối mặt con số thương vong cao hơn những gì đã công bố. Tôi có thể đưa ra ước tính. Chúng tôi đã thống nhất với chính quyền địa phương và đang chuẩn bị khoảng 10.000 túi đựng thi thể", ông Gianluca Rampolla, điều phối viên thường trú của Liên Hợp Quốc tại Venezuela, phát biểu hôm 29/6.
