Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tháng 5/2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 1,02 tỷ USD, tăng 0,6% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 5 tháng đầu năm, xuất khẩu toàn ngành đạt 4,67 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm 2025.
Tôm và cá tra tiếp tục là động lực tăng trưởng
Tôm tiếp tục giữ vai trò là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của ngành thủy sản với kim ngạch đạt 1,9 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm, tăng 11,5% và chiếm hơn 40% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành.
Theo VASEP, đà tăng trưởng của ngành tôm đến từ sự phục hồi nhu cầu tại một số thị trường châu Á, mức tiêu thụ khả quan đối với các sản phẩm chế biến và xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc tăng mạnh.
Tuy nhiên, ngành tôm đang đối mặt với không ít khó khăn. Một trong những vấn đề nổi bật hiện nay là sự lệch pha giữa sản xuất và nhu cầu thị trường. Trong khi nhiều địa phương có xu hướng phát triển tôm cỡ lớn để nâng cao giá trị sản phẩm, nhiều thị trường nhập khẩu lại ưu tiên tôm cỡ nhỏ phục vụ phân khúc tiêu dùng tiết kiệm.
Ông Lê Văn Quang - Tổng Giám đốc Tập đoàn Thủy sản Minh Phú - nhận định, lạm phát khiến người tiêu dùng tại nhiều thị trường nhập khẩu chính của tôm Việt Nam thắt chặt chi tiêu, dẫn đến xu hướng chọn mua tôm có kích cỡ nhỏ hơn với giá rẻ hơn nhằm tiết kiệm chi phí.
Hiện nhu cầu của khách hàng đã giảm 2 cỡ, chủ yếu mua tôm cỡ từ 60-120 con/kg, trong khi bà con nuôi tôm ở Việt Nam thường nuôi và thu hoạch loại từ 20-60 con/kg.
Bên cạnh đó, tôm Việt Nam tiếp tục chịu áp lực cạnh tranh từ Ecuador, Ấn Độ và Indonesia. Các biện pháp phòng vệ thương mại của Hoa Kỳ như thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp và các đợt rà soát hành chính cũng tạo thêm thách thức cho doanh nghiệp xuất khẩu.
Cùng với tôm, cá tra tiếp tục là điểm sáng của ngành thủy sản khi kim ngạch xuất khẩu đạt 905 triệu USD, tăng 12,6% so với cùng kỳ năm trước.
Lợi thế của cá tra đến từ nguồn cung ổn định, giá bán cạnh tranh và phù hợp với xu hướng tiêu dùng tiết kiệm tại nhiều thị trường. Hiện mặt hàng này vẫn còn dư địa tăng trưởng tại Trung Quốc, ASEAN, Trung Đông, Liên minh châu Âu (EU) và một số thị trường mới nổi.
Đáng chú ý, nguồn cung cá thịt trắng trên thế giới đang có dấu hiệu thu hẹp khi sản lượng cá minh thái giảm mạnh, trong khi chi phí nhiên liệu tăng khiến giá nguyên liệu leo thang. Điều này mở ra cơ hội để cá tra Việt Nam mở rộng thị phần nếu duy trì được lợi thế về giá và chất lượng.
Tuy vậy, ngành cá tra cũng đang chịu sức ép từ chi phí sản xuất. Giá cá giống duy trì ở mức cao từ năm 2025 đến nay, cùng với giá thức ăn, vận chuyển và các đầu vào khác tăng lên khiến nhiều hộ nuôi thận trọng trong việc mở rộng diện tích.
Ngành thủy sản tự tin với kế hoạch xuất khẩu 12 tỷ USD
Trái ngược với tôm và cá tra, xuất khẩu cá ngừ trong 5 tháng đầu năm giảm 6%, còn 372 triệu USD. Đây là ngành hàng chịu tác động rõ rệt từ tình trạng thiếu nguyên liệu trong nước và các quy định ngày càng nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc.
Các yêu cầu của Hoa Kỳ liên quan đến bảo vệ động vật biển có vú, chương trình kiểm soát nhập khẩu thủy sản, cùng các quy định chống khai thác bất hợp pháp (IUU) của EU đang làm gia tăng chi phí tuân thủ và kéo dài thời gian hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu.
Trong khi đó, nhiều nhóm hải sản khác ghi nhận mức tăng trưởng khá tích cực. Xuất khẩu mực và bạch tuộc đạt 304 triệu USD, tăng 18%; cua, ghẹ và các loại giáp xác khác đạt 160 triệu USD, tăng 19%; nhuyễn thể có vỏ đạt 122 triệu USD, tăng 22,8%.
Các sản phẩm này đang có cơ hội mở rộng thị phần tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Hoa Kỳ và EU, đặc biệt là nhóm hàng chế biến sâu, tiện lợi và có giá trị gia tăng cao.
Tuy nhiên, điểm yếu của nhóm hải sản khai thác vẫn là sự phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu trong nước và nguyên liệu nhập khẩu hợp pháp. Chi phí nhiên liệu tăng cao, logistics còn đắt đỏ cùng các yêu cầu ngày càng khắt khe về chứng nhận nguồn gốc đang ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành và tiến độ giao hàng.
Về thị trường, Trung Quốc (bao gồm Hong Kong) tiếp tục là động lực tăng trưởng lớn nhất của thủy sản Việt Nam trong những tháng đầu năm nay.
Kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đạt 1,2 tỷ USD, tăng tới 40,5% so với cùng kỳ năm trước. Nhu cầu tăng đối với tôm, cá tra, cua, nhuyễn thể và nhiều loại hải sản giá trị cao đã góp phần quan trọng vào kết quả chung của toàn ngành.
Tuy nhiên, VASEP cho rằng tăng trưởng tại Trung Quốc sẽ ngày càng gắn liền với yêu cầu chuẩn hóa hoạt động xuất khẩu. Thị trường này đang chuyển mạnh sang nhập khẩu chính ngạch, đồng thời siết chặt các quy định về an toàn thực phẩm, đăng ký doanh nghiệp, mã số vùng nuôi và truy xuất nguồn gốc.
Đặc biệt, việc Lệnh 280 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/6/2026 thay thế Lệnh 248 trước đó cho thấy, doanh nghiệp muốn duy trì thị phần tại Trung Quốc sẽ phải đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao.
Ở chiều ngược lại, xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 10%, còn 689 triệu USD; xuất khẩu sang EU giảm 2,2%, xuống còn 435,6 triệu USD. Đây vẫn là hai thị trường tạo nhiều áp lực nhất đối với doanh nghiệp thủy sản Việt Nam liên quan đến thuế quan, phòng vệ thương mại, truy xuất nguồn gốc, chống khai thác bất hợp pháp và các tiêu chuẩn phát triển bền vững.
Trong khi đó, xuất khẩu sang Nhật Bản tăng nhẹ 0,4%, Hàn Quốc tăng 4% và ASEAN tăng 16,8%, góp phần giúp doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.
Từ kết quả đạt được trong 5 tháng đầu năm, VASEP dự báo xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể tăng trưởng từ 8-10%, đưa kim ngạch toàn ngành vượt mốc 12 tỷ USD.
Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, ngành thủy sản cần tiếp tục phát huy lợi thế của cá tra, nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành tôm, đồng thời tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến khai thác bất hợp pháp, chứng nhận nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc đối với nhóm hải sản khai thác.
Tin Gốc: Dân Trí
