Cuối tuần qua, tôi ngồi cà phê với một nhóm bạn cùng tuổi. Chúng tôi đều trên dưới 60: người sống ở Úc, người ở Mỹ, người ở Việt Nam. Câu chuyện ban đầu xoay quanh sức khỏe, công việc và những trải nghiệm.
Nhưng rồi câu chuyện nhanh chóng chuyển sang con cái.
Chúng tôi nhận ra mình đang chia sẻ một nỗi băn khoăn khá giống nhau. Một người bạn kể con trai mình vừa tốt nghiệp đại học nhưng chưa có người yêu. Một người khác nói con gái đã đi làm vài năm nhưng dường như không mặn mà chuyện tình cảm.
Một anh bạn nửa đùa nửa thật: “Hồi bằng tuổi tụi nó mình đã lo cưới vợ rồi. Còn tụi nhỏ bây giờ thì lo tập gym”.
Một khảo sát của Institute for Family Studies và Wheatley Institute (Đại học Brigham Young, Mỹ), được trích dẫn trong bài báo The Reason Gen Z Isn’t Dating của The New York Times, cho thấy chỉ khoảng 30% người trẻ đang tích cực hẹn hò, dù gần một nửa nói họ muốn có một mối quan hệ.
Chưa đến 40% tin mình đủ hấp dẫn với bạn đời tiềm năng, và chỉ khoảng một phần tư cảm thấy tự tin tiếp cận người mình thích.
Các nhà nghiên cứu cho rằng mạng xã hội khiến việc tìm hiểu nhau diễn ra qua màn hình nhiều hơn ngoài đời. Những năm COVID-19 làm gián đoạn kỹ năng giao tiếp trực tiếp. Trong khi đó, các cuộc tranh cãi gay gắt về tình yêu và giới tính trên mạng đôi khi khiến không ít người trẻ trở nên dè dặt hơn khi bước vào các mối quan hệ.
Hệ quả là sự xuất hiện của những trào lưu mới trong giới trẻ phương Tây như “looksmaxxing”, tập trung tối đa vào việc cải thiện ngoại hình với niềm tin rằng ngoại hình quyết định cơ hội trong tình cảm và cuộc sống. Một số người trẻ dành nhiều thời gian cho việc tập gym, chăm sóc hình ảnh trên mạng xã hội, thậm chí theo đuổi những tiêu chuẩn ngoại hình khá cực đoan.
Những xu hướng toàn cầu này cũng đang dần xuất hiện ở Việt Nam. Thế hệ Z đang định nghĩa lại khái niệm về hạnh phúc và thành công, dẫn đến những thay đổi đáng chú ý trong bức tranh nhân khẩu học.
Là những “công dân số” coi trọng sự tự do và trải nghiệm cá nhân, nhiều bạn trẻ không còn xem kết hôn là mục tiêu bắt buộc. Nhiều người độc thân cho biết họ không có ý định lập gia đình.
Một phần của sự thay đổi này đến từ việc nhiều người trẻ dành nhiều thời gian để nâng cấp bản thân: học thêm kỹ năng, tập luyện thể thao, xây dựng hình ảnh cá nhân trên mạng xã hội. Điều đó không có gì sai nhưng khi việc hoàn thiện bản thân trở thành ưu tiên hàng đầu, các mối quan hệ tình cảm đôi khi cũng bị trì hoãn.
Môi trường kết nối của người trẻ đã thay đổi. Trong một thế giới con người có thể tìm hiểu nhau qua vài bức ảnh, vài dòng giới thiệu và vài bài đăng trên mạng xã hội, việc làm quen có thể nhanh hơn, nhưng dễ trở thành một quá trình so sánh.
Người ta không chỉ gặp một người, mà có thể đồng thời cân nhắc nhiều lựa chọn khác nhau. Tình cảm vì thế đôi khi bắt đầu bằng những cân nhắc khá lý trí: ngoại hình, thu nhập, phong cách sống hay triển vọng tương lai.
Ở nhiều nơi, giá nhà tăng nhanh trong khi thu nhập của nhiều người trẻ chưa theo kịp. Với nhiều cặp đôi, nghĩ đến chuyện kết hôn đồng nghĩa với việc phải đối mặt với những câu hỏi rất cụ thể: mua nhà ở đâu, thu nhập có đủ ổn định hay không, và ai sẽ gánh trách nhiệm tài chính.
Áp lực nghề nghiệp cũng góp phần làm thay đổi cách người trẻ nhìn về các mối quan hệ…
Thế hệ của chúng tôi lớn lên trong bối cảnh rất khác. Khi vừa tốt nghiệp đại học, nhiều người đã nghĩ đến chuyện lập gia đình. Bản thân khi ấy chưa hoàn thiện, cuộc sống còn khó khăn, thu nhập chưa cao, nhưng những kỳ vọng xã hội lại khá rõ ràng: đi làm, lập gia đình, rồi ổn định cuộc sống.
Chuyện tình cảm và hôn nhân thời đó đơn giản hơn. Không có mạng xã hội, không có ứng dụng hẹn hò, và cũng không có quá nhiều lựa chọn. Những mối quan hệ thường bắt đầu từ trường học, nơi làm việc hoặc qua bạn bè giới thiệu. Người ta gặp nhau nhiều hơn ngoài đời, nói chuyện nhiều hơn và cũng dễ chấp nhận nhau hơn.
Sự đơn giản ấy không đồng nghĩa với sự bảo đảm. Kết hôn khá sớm, đôi khi chưa kịp hiểu hết bản thân hay người bạn đời, nên những bất trắc trong hôn nhân thời đó cũng không phải là hiếm.
Những cuộc hôn nhân bền lâu của thế hệ trước vì thế không chỉ là kết quả của sự lựa chọn đúng đắn, mà còn là sự thích nghi, nhẫn nại và cùng nhau trưởng thành theo thời gian.
Là cha mẹ, chúng tôi tự hỏi thế hệ mình có vô tình góp phần tạo ra áp lực cho con cái không. Chúng ta khuyên con phải học tốt, phải nỗ lực phát triển bản thân và có nghề nghiệp ổn định. Nhưng chúng ta lại ít khi nói với con về tình yêu hay cách xây dựng những mối quan hệ lành mạnh, và rằng việc phấn đấu cho tương lai không nhất thiết phải tách rời khỏi chuyện hẹn hò, tìm hiểu và xây dựng một tổ ấm.
Chính những kỳ vọng của gia đình khiến người trẻ trở nên thận trọng hơn. Mối quan hệ tình cảm nhanh chóng bị đặt trước những câu hỏi quen thuộc: bao giờ cưới, công việc thế nào, nhà cửa ra sao. Khi tình yêu gắn với quá nhiều điều kiện như vậy, không ít người trẻ chọn cách đứng ngoài.
Nếu mục đích cuối cùng của cuộc sống là tìm kiếm hạnh phúc, dù không phải lúc nào cũng theo những chuẩn mực quen thuộc của xã hội, có lẽ những bậc cha mẹ như chúng tôi cũng nên bớt so sánh và bớt kỳ vọng theo khuôn mẫu cũ. Và nếu con cái chọn một cuộc sống độc thân mà vẫn thấy an vui, biết đâu đó cũng là một lựa chọn đáng để mừng.
Giữa không gian hoang sơ của núi Chư Glap, thuộc làng Ring, xã Ia Hrú, tỉnh Gia Lai, một quần thể 5 khối đá khổng lồ, đồ sộ đang sừng sững chênh vênh trên sườn núi, tạo nên một cảnh tượng kỳ vĩ và đầy bí ẩn.
Từ xa, những tảng đá với hình thù méo mó, gồ ghề này lại xếp chồng lên nhau một cách cân bằng đến khó tin.
Theo ghi nhận của phóng viên, tảng đá lớn nhất phía dưới mang hình dáng một phần thân người đang ngồi khoanh chân.
Các khối đá phía trên tạo cảm giác như phần đầu và vai của một người khổng lồ đang trầm mặc hướng ra thung lũng. Đặc biệt, một số tảng đá trên cùng nhô ra ngoài, tạo cảm giác như sắp rơi xuống vực bất cứ lúc nào, khiến người xem không khỏi có cảm giác thót tim.
Tuy nhiên, bất chấp sự khắc nghiệt của thời tiết mưa gió nơi vùng cao nguyên, quần thể đá này vẫn đứng vững suốt nhiều năm qua như thách thức quy luật của tự nhiên. Sự sắp đặt kỳ lạ này đã khiến nhiều người lần đầu chứng kiến không khỏi tò mò và thán phục.
Ông Ksor Tuy, Trưởng thôn làng Ring, xã Ia Hrú, cho biết người dân địa phương không ai biết chính xác thời điểm quần thể đá này xuất hiện. Theo lời kể của các già làng, từ những năm 1990, khi những hộ dân đầu tiên đến đây lập làng, các tảng đá đã sừng sững chồng xếp lên nhau giữa núi rừng như hiện nay.
Ông Tuy nhấn mạnh, dù trải qua nhiều mùa mưa bão, các khối đá khổng lồ vẫn vững chãi trên sườn núi. Do vị trí xa khu dân cư và đường đi khó khăn, quần thể đá này vẫn chưa được nhiều người biết đến.
"Dân trong làng mong muốn nơi đây sẽ được đầu tư, phát triển thành điểm du lịch sinh thái, khám phá thiên nhiên. Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất hiện nay là hệ thống đường sá đi lại còn khó khăn, chủ yếu là đường đất men theo đồi núi", ông Tuy bày tỏ.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, bà Đinh Thị Hoan, Phó Chủ tịch UBND xã Ia Hrú, xác nhận khu vực đá chồng nằm ở cuối làng Ring vẫn còn rất hoang sơ và chưa có các dịch vụ du lịch đi kèm. Để đến được vị trí các tảng đá, người dân phải đi xe máy gần 10km, sau đó tiếp tục đi bộ và leo dốc.
Theo bà Hoan, mặc dù các khối đá tạo cảm giác chông chênh, nhưng từ trước đến nay chưa từng xảy ra hiện tượng lăn, rơi hay mất an toàn đối với người dân đi rẫy quanh khu vực.
Dựa vào hình dạng của những tảng đá xếp chồng như tư thế người ngồi thiền, lặng lẽ hướng xuống thung lũng rộng lớn phía dưới, người dân địa phương thường gọi với cái tên thân thuộc là “Đá ông Phật”.
“Do vị trí nằm xa khu dân cư, đường đi hiểm trở nên nơi đây hiện chưa được đề xuất đưa vào các tuyến tham quan, du lịch. Tuy nhiên, địa phương sẽ khảo sát, nghiên cứu để có hướng bảo vệ và quy hoạch phù hợp đối với quần thể đá kỳ lạ này”, bà Hoan cho biết.
Sáu bị cáo vừa bị Tòa án nhân dân khu vực 5, tỉnh Quảng Trị tuyên phạm tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy trong phiên tòa lưu động tháng 5-2026 tại nhà đa năng một trường trung học phổ thông ở tỉnh Quảng Trị.
Tất cả các bị cáo đều là con ngoan trong mắt gia đình, người trẻ nhất sinh năm 2003.
Câu chuyện bắt đầu từ một cuộc vui karaoke. Nhóm thanh niên đang hát thì một người trong nhóm rủ nhau đi "bay" cho biết. Vài người đồng ý kéo theo những người khác không tự nguyện nhưng không phản đối, rồi tìm phòng, phân công đi nhận hàng.
Khi tổ công tác công an phường ập vào, tất cả vẫn đang trong cơn phê.
Cả sáu bị cáo đều xuất thân từ những gia đình tử tế. Cha mẹ các bị cáo đều bất ngờ bởi: "Cháu ở nhà hiền lắm, chưa làm phật lòng ai!".
Tại phiên tòa, cha của M. lặng lẽ ngồi ở hàng ghế dành cho người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Khi được tòa tuyên trả lại chiếc xe máy (M. mượn xe đi làm rồi dùng để đi nhận ma túy), ông cúi đầu rất lâu. Có lẽ, điều ông xin trả lại không phải là chiếc xe.
Khi tòa hỏi vì sao bước vào con đường này, các bị cáo đều có chung một câu trả lời ngập ngừng: "Nghe bạn rủ rê, thấy tò mò...".
"Tò mò", hai chữ ấy nghe nhẹ tênh. Nhưng đằng sau nó là cả một vực sâu mà ngay cả pháp luật cũng không thể cứu vãn.
Ma túy tổng hợp ketamine và MDMA - hai loại được sử dụng trong vụ án trên - có khả năng gây ảo giác mạnh ngay lần đầu sử dụng. Chính cảm giác giả tạo ấy là cái bẫy. Người dùng sẽ muốn quay lại lần thứ hai, rồi lần thứ ba. Đến khi bộ não đã quen với liều dopamine nhân tạo, cuộc sống thực tế trở nên nhạt nhẽo, vô vị, đó là lúc nghiện.
Trong các phiên tòa liên quan đến sử dụng ma túy, phần lớn các bị cáo sống xa vòng tay gia đình, trong những phòng trọ riêng biệt cộng với bạn bè xấu. Tất cả tạo thành một công thức nguy hiểm.
Ma túy được ngụy trang dưới các tên gọi mỹ miều như "nước vui", "trà sữa", "kẹo", "khay"… đánh trúng tâm lý tò mò của các em.
Khi xét xử các vụ án ma túy, tôi đã thấy nhiều người mẹ ngất xỉu khi nghe con mình bị tuyên án. Đã thấy người cha già run rẩy đứng dậy xin tòa xem xét lại vì ông không tin nổi đứa con ngoan của mình lại có thể làm chuyện đó. Đã thấy đứa cháu nhỏ ngơ ngác nhìn mẹ bị dẫn ra xe áp giải.
Trong phiên tòa lưu động vừa rồi, hình ảnh đọng lại trong tâm trí tôi là khoảnh khắc một bị cáo nữ quay đầu nhìn về phía cha mẹ già đang ngồi khóc nghẹn dưới hàng ghế với ánh mắt hối hận, đau đớn muộn màng.
Là một người làm công tác xét xử, tôi tha thiết khẩn cầu các bậc cha mẹ: xin đừng nghĩ rằng con mình "ngoan", học giỏi mà lơ là để ý.
Cha mẹ hãy gần con hơn, nói chuyện nhiều hơn để biết con đi đâu, chơi với ai, làm gì sau giờ tan học, sau giờ tan ca. Hãy lắng nghe khi con kể về những người bạn mới. Đừng đợi đến khi nhận được cuộc gọi từ cơ quan chức năng mới giật mình.
Nhà trường cần đưa các phiên tòa lưu động, phiên tòa giả định về tội phạm ma túy vào chương trình giáo dục pháp luật ngoại khóa.
Để các em được nhìn tận mắt cái giá phải trả - không phải qua sách vở, mà qua chính những giọt nước mắt thật tại phòng xử án. Để các em biết nghi ngờ, biết đặt câu hỏi, biết phản kháng khi ai đó bất ngờ dúi vào tay một viên kẹo nhỏ, hay nói với mình "thử đi cho biết, không nghiện đâu!".
Và các bạn trẻ, những người đang đứng trước ngưỡng cửa cuộc đời, hãy tự hỏi mình: liệu vài phút phê pha có đáng đánh đổi bằng cả chục năm tự do, bằng tương lai sự nghiệp, bằng giọt nước mắt của đấng sinh thành?
Pháp luật sinh ra không phải để trừng phạt mà còn để bảo vệ.
Khi cánh tay yêu thương của gia đình, nhà trường, xã hội không vươn tới kịp, thì pháp luật buộc phải làm điều cuối cùng: cách ly các em ra khỏi cộng đồng với hy vọng các em có thời gian nhìn lại mình, sửa chữa và làm lại từ đầu.
Buổi chiều đầu tháng 5 tại Bệnh xá đảo Trường Sa (tỉnh Khánh Hòa), chúng tôi có dịp gặp BS.CK1 trung tá Nguyễn Trường Xuân khi đoàn đại biểu Bộ Y tế do Thứ trưởng Trần Văn Thuấn dẫn đầu đến thăm hỏi, động viên các y bác sĩ đang công tác trên đảo.
Trước đó, chỉ vài ngày đặt chân lên quần đảo Trường Sa nhận nhiệm vụ, bác sĩ Nguyễn Trường Xuân tiếp nhận một ca đa chấn thương nặng từ đảo Phan Vinh chuyển đến. Bệnh nhân bị chấn thương ngực kín, gãy nhiều xương sườn, tràn máu - tràn khí màng phổi và giập phổi.
"Là bác sĩ nội khoa và có chứng chỉ siêu âm nên ngay khi tiếp nhận bệnh nhân, bác sĩ Xuân đã trực tiếp siêu âm đánh giá mức độ tổn thương và xác định vị trí tràn dịch, tràn máu. Qua siêu âm, bác sĩ Xuân phát hiện không chỉ có tổn thương ở phổi mà còn có dấu hiệu tràn dịch ổ bụng.
Ê kíp nhanh chóng dẫn lưu màng phổi, hội chẩn với bệnh viện trong bờ và chuyển bệnh nhân bằng trực thăng vào đất liền điều trị", bác sĩ, trung tá Nguyễn Tiến Giang, Bệnh xá trưởng Bệnh xá đảo Trường Sa, kể lại dấu ấn khó quên với người đồng nghiệp đặc biệt của mình.
Cuối tháng 4-2026, bác sĩ Trường Xuân cùng đoàn công tác của Bệnh viện Quân y 354 lên đường ra quần đảo Trường Sa tiếp nhận nhiệm vụ tại Bệnh xá Đảo Trường Sa, thay lực lượng của Bệnh viện Quân y 175. Đây là lần đầu tiên Bệnh viện Quân y 354 đảm nhận nhiệm vụ này nên công tác chuẩn bị được thực hiện kỹ lưỡng, lựa chọn những y, bác sĩ có chuyên môn và bản lĩnh vững vàng.
"Chúng tôi xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, với tinh thần tất cả vì Trường Sa thân yêu", bác sĩ Trường Xuân chia sẻ.
Thượng tá Lê Minh Ngọc, kỹ thuật viên xét nghiệm, từng nhiều lần cùng bác sĩ Trường Xuân đi ra cầu cảng để tiếp nhận bệnh nhân, nhận xét bác sĩ Xuân là người giàu kinh nghiệm. Không chỉ hỗ trợ đồng đội chuẩn bị trước chuyến đi, anh còn thường xuyên động viên các thành viên trẻ thích nghi với môi trường đặc biệt nơi đảo xa.
"Dù ngày hay đêm, hễ có bệnh nhân cấp cứu cập đảo, dưới sự chỉ huy của bệnh xá trưởng, bác sĩ Trường Xuân và ê kíp đều lập tức lên đường tiếp nhận. Có hôm bệnh nhân vào lúc 5h30 sáng. Hễ có thông báo từ đơn vị là anh em lập tức lên đường. Dù 2h - 3h sáng cũng sẵn sàng đi", thượng tá Ngọc kể.
Theo bác sĩ Trường Xuân, trong điều kiện y tế ngoài đảo còn hạn chế, siêu âm đóng vai trò đặc biệt quan trọng để kịp thời phát hiện tổn thương và xử trí cấp cứu. Ngoài ra, làm quân y ngoài đảo đòi hỏi bác sĩ phải có kiến thức chuyên môn vững vàng và khả năng xử lý tình huống độc lập, bởi điều kiện kết nối, hỗ trợ chuyên môn không phải lúc nào cũng thuận lợi như trong đất liền.
"Chính môi trường ấy rèn cho người quân y sự quyết đoán, tinh thần trách nhiệm và bản lĩnh của người lính", anh chia sẻ và bảo bên cạnh nhiệm vụ chuyên môn, các y, bác sĩ ở Trường Sa còn tham gia huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu như những quân nhân thực thụ.
Hơn 20 năm trở lại đảo nhận nhiệm vụ, bác sĩ Trường Xuân thấy rất nhiều sự đổi thay ở nơi này. Khi còn là một chàng trai trẻ đến Trường Sa nhận nhiệm vụ, ngày đó, Trường Sa còn vô vàn thiếu thốn.
Đảo chưa có điện năng lượng mặt trời, mỗi ngày chỉ phát máy nổ khoảng nửa giờ để xem thời sự. Rau xanh khan hiếm vì đất trồng ít. Điều kiện khám chữa bệnh cũng còn rất sơ sài...
"Từ ngày đó đến nay, tôi thấy Đảng, Nhà nước và quân đội đã đầu tư cho Trường Sa rất lớn. Điều kiện sinh hoạt, y tế bây giờ thay đổi rõ rệt", anh xúc động nói.
Nếu trước kia quân y chủ yếu điều trị nội khoa, cấp phát thuốc và xử lý các vết thương nhỏ thì nay, các bệnh xá đã có thể thực hiện nhiều ca phẫu thuật từ trung phẫu trở xuống như mổ bụng, xử trí chấn thương hay cố định gãy xương. Thuốc men và trang thiết bị được bổ sung đầy đủ, hiện đại hơn rất nhiều.
Đặc biệt, hệ thống telemedicine giúp các y bác sĩ ngoài đảo có thể kết nối trực tiếp với chuyên gia trong đất liền để hội chẩn và nhận hỗ trợ chuyên môn đối với những ca bệnh nặng. "Điều đó mở rộng cơ hội sống cho bệnh nhân rất nhiều so với trước đây", bác sĩ Trường Xuân nói.
Hai lần mang trên mình nhiệm vụ ở quần đảo Trường Sa là niềm tự hào đặc biệt đối với bác sĩ Trường Xuân. "Không phải ai cũng có cơ hội thực hiện nhiệm vụ ở nơi đầu sóng ngọn gió này. Tôi thấy mình đã góp được một phần nhỏ bé để bảo vệ biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc", bác sĩ Trường Xuân bày tỏ.
Tình yêu biển đảo cũng được anh lặng lẽ truyền lại cho hai cậu con trai qua những câu chuyện đời thường về Trường Sa. Đó là câu chuyện về những bữa cơm với đồ hộp, những luống rau xanh hiếm hoi giữa nắng gió mặn mòi, những rạn san hô rực rỡ dưới biển sâu hay sự gian khổ nhưng đầy tự hào của người lính đảo.
"Các cháu bảo sau này cũng muốn vào quân đội như bố để được đến những nơi mà không phải ai cũng có cơ hội trải nghiệm", anh kể ánh mắt ánh lên niềm xúc động.
Lần trở lại Trường Sa này, bác sĩ Trường Xuân và đồng đội còn mang theo rất nhiều hạt giống rau xanh từ đất liền. "Ở ngoài này thiếu rau xanh là chính, nên chúng tôi chuẩn bị rất nhiều hạt giống để trồng và dùng chung với anh em trên đảo", anh nói.
Với bác sĩ Nguyễn Trường Xuân, Trường Sa không chỉ là nơi thực hiện nhiệm vụ. Đó còn là nơi hun đúc lý tưởng, rèn luyện ý chí và khắc sâu tình yêu Tổ quốc trong trái tim người lính quân y. Sau hơn 20 năm nhìn lại, anh tin Trường Sa sẽ còn tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn nữa, trở thành biểu tượng của sức sống, của chủ quyền và niềm tự hào Việt Nam giữa trùng khơi.
