Khi giá năng lượng leo thang kéo dài, hành vi tiêu dùng và sản xuất có thể thay đổi theo dài hạn, làm suy yếu tăng trưởng và định hình lại cấu trúc kinh tế.
Dù thị trường tài chính hiện vẫn giữ được vẻ ổn định tương đối, nhiều dấu hiệu cho thấy áp lực thực sự đang tích tụ và có thể bùng phát trong thời gian tới.
Theo Đài CNN ngày 30-4, khái niệm “hủy diệt nhu cầu” (demand destruction) mô tả tình trạng giá cao và nguồn cung hạn chế khiến người tiêu dùng buộc phải cắt giảm chi tiêu, thậm chí thay đổi thói quen một cách lâu dài.
Vào đầu tháng này, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã cảnh báo “sau cú sốc nguồn cung dầu nghiêm trọng, hiện tượng hủy diệt nhu cầu sẽ lan rộng khi tình trạng khan hiếm và giá cao kéo dài”.
Tại Mỹ, hiện tượng này bắt đầu xuất hiện rõ nét khi giá xăng tăng nhanh, bào mòn thu nhập và làm suy giảm niềm tin tiêu dùng. Lạm phát tăng trong khi tiền lương không thay đổi khiến tâm lý người dân trở nên thận trọng hơn.
Theo các chuyên gia kinh tế, sự thay đổi trong lĩnh vực năng lượng có thể tác động lan tỏa đến mọi lĩnh vực.
Khi chi phí nhiên liệu tăng, người dân có xu hướng giảm các khoản chi không thiết yếu như ăn uống bên ngoài, du lịch hay mua sắm lớn. Điều này lập tức tác động ngược trở lại doanh nghiệp: doanh thu giảm trong khi chi phí vận hành, đặc biệt là vận chuyển, lại tăng lên.
Chuỗi phản ứng này thường diễn ra theo một logic khá rõ ràng. Ban đầu là cú sốc giá dầu, sau đó là sự suy giảm niềm tin, rồi đến việc trì hoãn các khoản chi lớn như mua xe hay mua nhà. Khi nhu cầu suy yếu, doanh nghiệp buộc phải cắt giảm đầu tư và tuyển dụng, thậm chí sa thải lao động để duy trì lợi nhuận.
Nếu tình trạng này kéo dài, ngân hàng trung ương có thể phải tăng lãi suất nhằm kiểm soát lạm phát, qua đó càng làm chậm đà tăng trưởng.
Quan trọng hơn, nếu giá cả hàng hóa cứ liên tục ở mức cao, những thay đổi mang tính “tạm thời” có thể trở thành lâu dài.
Người tiêu dùng chuyển sang xe tiết kiệm nhiên liệu hoặc xe điện, hạn chế di chuyển, làm việc từ xa nhiều hơn. Doanh nghiệp đẩy mạnh tự động hóa để giảm chi phí lao động. Những điều chỉnh này một khi đã hình thành sẽ rất khó để đảo ngược lại như trước.
Với nhóm thu nhập thấp, tác động còn nghiêm trọng hơn: họ buộc phải cắt giảm cả các nhu cầu thiết yếu, từ chăm sóc y tế đến tiết kiệm dài hạn. Các chuyên gia cảnh báo rằng phần “hủy diệt nhu cầu” ở nhóm này có thể mang tính vĩnh viễn, kéo theo sự suy giảm lâu dài về mức sống.
Trái ngược những tác động đang lan rộng trong đời sống, thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu vẫn tỏ ra tương đối bình tĩnh.
Giá dầu Brent hiện quanh mức 120 USD/thùng – cao nhưng chưa đạt mức cực đoan 150 hay 200 USD như nhiều dự báo trước đó. Tăng trưởng kinh tế toàn cầu chỉ bị điều chỉnh nhẹ, trong khi thị trường chứng khoán vẫn ở mức cao.
Tuy nhiên, theo phân tích của tờ Economist, sự “bình tĩnh” này có thể che giấu những rủi ro lớn hơn. Việc eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển gần 1/5 dầu toàn cầu – gần như tê liệt trong hai tháng đã loại bỏ hơn 10% nguồn cung khỏi thị trường. Đây là mức thiếu hụt rất lớn, vượt xa các cú sốc trước đây.
Hiện tại, thị trường vẫn được “chống đỡ” nhờ ba yếu tố chính: lượng dầu dự trữ được giải phóng, nguồn cung tích trữ sẵn trên biển và sự sụt giảm nhu cầu do giá thành cao. Tuy nhiên, cả ba yếu tố này đều không bền vững.
Kho dự trữ chiến lược đang dần cạn, lượng dầu tồn kho thương mại bị rút xuống nhanh chóng, trong khi khả năng tăng sản lượng bổ sung rất hạn chế do yếu tố kỹ thuật và địa chính trị.
Trong khi đó, dấu hiệu thiếu hụt đã bắt đầu xuất hiện ở nhiều khu vực. Giá dầu diesel và nhiên liệu hàng không tăng mạnh, gây áp lực lên vận tải và chuỗi cung ứng, buộc một số nước phải áp dụng biện pháp khẩn cấp như: hạn chế tiêu thụ, giảm giờ làm việc, hoặc kiểm soát phân phối nhiên liệu.
Ngay cả khi xung đột kết thúc và eo biển Hormuz được mở lại, thị trường dầu cũng không thể phục hồi ngay lập tức. Quá trình khôi phục vận chuyển, sản xuất và phân phối có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Và trong thời gian đó, giá cao và nguồn cung hạn chế sẽ tiếp tục gây áp lực lên nền kinh tế toàn cầu.
Hãng thông tấn Fars dẫn một nguồn tin cho biết, 5 điều kiện của Iran để nối lại đàm phán hòa bình với Mỹ bao gồm: chấm dứt các hành động thù địch trên mọi mặt trận, đặc biệt là ở Li Băng; dỡ bỏ các lệnh trừng phạt chống Iran; giải phóng các tài sản đang bị đóng băng của Iran; bồi thường các thiệt hại liên quan đến xung đột; công nhận quyền chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.
Nguồn tin lưu ý, những điều kiện này được đặt ra duy nhất nhằm thiết lập mức độ tin cậy tối thiểu để quay trở lại tiến trình đàm phán.
Ngoài ra, thông qua bên trung gian Pakistan, Iran đã truyền đạt rằng việc Mỹ tiếp tục phong tỏa đường biển ở biển Ả rập và vịnh Oman sau khi lệnh ngừng bắn được ban bố chỉ làm tăng thêm sự thiếu tin tưởng của Tehran vào các cuộc đàm phán với Washington.
Mỹ và Israel đã phát động một chiến dịch quân sự chống lại Iran từ hôm 28/2. Vào ngày 7/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần với Iran. Lệnh ngừng bắn này sau đó được kéo dài vô thời hạn.
Iran và Mỹ đã tổ chức đàm phán tại Islamabad, Pakistan, tuy nhiên, 2 bên sau đó đều thông báo không thể đạt được thỏa thuận về một giải pháp lâu dài cho cuộc xung đột do một loạt các mâu thuẫn.
Thông qua Pakistan, Mỹ và Iran gần đây đã trao đổi các đề xuất hòa bình, nhưng chưa đạt được đồng thuận. Gần đây nhất, Tổng thống Trump gọi đề xuất hòa bình 14 điểm của Tehran là “hoàn toàn không chấp nhận được”. Bản đề xuất này được cho là cũng bao gồm các điều khoản liên quan đến chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận, dỡ bỏ trừng phạt, giải phóng tài sản bị đóng băng, công nhận chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.
Iran cho rằng dự thảo thỏa thuận hòa bình mà họ đưa ra là "hợp lý và hào phóng".
"Chúng tôi không đòi hỏi sự nhượng bộ nào. Thứ duy nhất chúng tôi đòi hỏi là quyền hợp pháp của mình", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei nêu rõ.
Trưởng phái đoàn đàm phán của Iran, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, cho biết Washington phải chấp nhận kế hoạch hòa bình mới nhất của Tehran hoặc đối mặt với “thất bại”.
“Không có lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận các quyền của người dân Iran như đã được nêu trong đề xuất 14 điểm. Bất kỳ cách tiếp cận nào khác sẽ hoàn toàn không đi đến kết quả; không có gì ngoài thất bại này đến thất bại khác. Họ càng kéo dài thời gian, người Mỹ sẽ càng phải trả giá đắt bấy nhiêu cho việc đó”, ông Ghalibaf cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội X.
Về phần mình, Tổng thống Trump tin rằng cuộc chiến Iran sắp kết thúc "bằng cách này, hay cách khác" mà không cần sự can thiệp của Trung Quốc.
"Chúng tôi sẽ chiến thắng bằng cách này hoặc cách khác, hòa bình hoặc không. Hải quân, không quân của Iran đã bị xóa sổ", ông Trump phát biểu với các phóng viên tại Nhà Trắng ngày 12/5.
Tại cuộc tiếp Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ Rajnath Singh ở trụ sở Trung ương Đảng sáng 19/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam đánh giá cao vai trò và những đóng góp của Ấn Độ đối với hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực, theo Bộ Ngoại giao.
Việt Nam luôn coi Ấn Độ là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu, ủng hộ Ấn Độ tiếp tục phát huy vai trò lớn hơn tại khu vực và thế giới. Việt Nam cũng ủng hộ và sẵn sàng tham gia tích cực vào các sáng kiến toàn cầu của Ấn Độ, cũng như làm cầu nối hỗ trợ Ấn Độ tăng cường hợp tác với khu vực, qua đó góp phần xây dựng môi trường hòa bình, ổn định, thượng tôn luật pháp quốc tế.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh Việt Nam và Ấn Độ có quan hệ hữu nghị truyền thống, tin cậy chính trị cao và việc hai bên nhất trí nâng tầm quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường có ý nghĩa quan trọng, giúp củng cố tin cậy chính trị và mở ra cơ hội hợp tác sâu rộng trong nhiều lĩnh vực.
Ông đề nghị hai bên tiếp tục tăng cường hơn nữa trao đổi đoàn cấp cao và các cấp, thúc đẩy hợp tác thương mại và đầu tư, mở rộng hợp tác khoa học công nghệ, tăng cường kết nối, giao lưu nhân dân giữa hai nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá cao kết quả hội đàm giữa Bộ trưởng Rajnath Singh và Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang, cũng như những kết quả hợp tác thiết thực giữa Bộ Quốc phòng hai nước thời gian qua. Ông đề nghị hai bên tiếp tục triển khai đầy đủ, hiệu quả các văn bản hợp tác đã ký kết, đưa hợp tác quốc phòng giữa hai nước đi vào chiều sâu.
Bộ trưởng Rajnath Singh khẳng định Việt Nam là một trong những đối tác quan trọng nhất trong chính sách "Hành động Hướng Đông" và các chiến lược phát triển quan hệ với khu vực của Ấn Độ.
Ông đánh giá cao vai trò, vị thế cũng như những đóng góp tích cực, chủ động của Việt Nam trong việc thúc đẩy hợp tác khu vực. Bộ trưởng khẳng định Ấn Độ sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác quốc phòng giữa hai nước, mở rộng các chương trình hợp tác đào tạo nhân lực chất lượng cao; cam kết sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Việt Nam hoàn tất các dự án hợp tác đang triển khai trong khuôn khổ các gói tín dụng, hỗ trợ quốc phòng hiện có và xem xét tiếp tục cung cấp gói hỗ trợ mới phù hợp với nhu cầu và năng lực mỗi bên.
Bộ trưởng cũng nhất trí sẽ tiếp tục phối hợp với các Bộ, ngành liên quan của Ấn Độ để thúc đẩy hơn nữa hợp tác khoa học công nghệ, tăng cường kết nối hàng không, hàng hải giữa hai nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ nhấn mạnh Việt Nam và Ấn Độ có tầm nhìn chung về các vấn đề thế giới và khu vực; sẽ tiếp tục duy trì trao đổi đoàn, phát huy các cơ chế đối thoại giữa hai nước, trong đó có cơ chế tham vấn giữa hai Bộ Quốc phòng, tăng cường chia sẻ thông tin, phối hợp lập trường trong các vấn đề khu vực, quốc tế và tại các diễn đàn đa phương, nhất là các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, như Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+).
Tàu sân bay USS Gerald R. Ford vừa trải qua đợt triển khai tác chiến dài nhất của một hàng không mẫu hạm Mỹ trong hơn nửa thế kỷ qua.
Trong cuộc hành trình này, con tàu trở thành tâm điểm của một loạt sứ mệnh quân sự nước ngoài của Tổng thống Mỹ Donald Trump, bao gồm vùng Caribbean và Trung Đông, theo Đài CNN hôm nay 17.5.
Đối với gia đình các thủy thủ, sự trở về được chờ đợi từ lâu của con tàu khép lại một năm đầy căng thẳng, khi mà người thân của họ thường xuyên tham gia những chiến dịch quân sự vốn trở thành tâm điểm của tin tức quốc tế.
Đô đốc Daryl Caudle, Tham mưu trưởng Hải quân Mỹ, thừa nhận những khó khăn của đợt triển khai kéo dài ngoài dự kiến, nhấn mạnh ông không hề muốn điều này trở thành tiền lệ.
Các tàu sân bay được thiết kế để triển khai tối đa 7 tháng, nhưng USS Gerald R. Ford phải mất 11 tháng mới kết thúc. Và Đô đốc Caudle khẳng định phía hải quân chỉ muốn triển khai các tàu chiến theo đúng thời gian thiết kế.
Cuộc hành trình của USS Gerald R. Ford từng xảy ra các sự cố. Hồi tháng 3, một vụ cháy đã bùng phát ở khu giặt giũ trên tàu, khiến thủy thủ đoàn mất khoảng 30 giờ để khống chế, dọn dẹp và ngăn lửa cháy trở lại.
Khoảng 600 thủy thủ không thể quay về nơi nghỉ ngơi do thiệt hại gây ra. Sự cố cũng khiến hệ thống giặt trên tàu ngừng hoạt động trong một thời gian, làm gia tăng áp lực cho thủy thủ đoàn.
Đô đốc Caudle cho biết vụ cháy đến nay vẫn trong quá trình điều tra.
Vụ cháy xảy ra sau khi USS Gerald R. Ford trong vài tháng phải đối mặt với trục trặc hệ thống nhà vệ sinh, gây gián đoạn hoạt động và buộc tàu phải ghé cảng để sửa chữa.
