“Không có cuộc giao tranh nào xảy ra giữa lực lượng Mỹ và Iran kể từ ngày 7/4/2026. Các hành động thù địch bắt đầu vào ngày 28/2/2026 đã chấm dứt”, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trong thư gửi Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson và quyền Chủ tịch Thượng viện Chuck Grassley ngày 1/5.
Trong thư, ông Trump thừa nhận xung đột có thể không được giải quyết, nói rằng Iran vẫn là “mối đe dọa đáng kể” đối với đất nước và quân đội Mỹ.
Bức thư được gửi khi sắp kết thúc thời hạn Tổng thống Mỹ có thể tự phát động chiến dịch quân sự mà không cần quốc hội phê chuẩn. Ông Trump thông báo với quốc hội về chiến sự với Iran khoảng 48 giờ sau khi quân đội Mỹ thực hiện đợt không kích đầu tiên, nghĩa là mốc 60 ngày kết thúc vào ngày 1/5.
Hiến pháp Mỹ trao cho quốc hội, không phải tổng thống, quyền tuyên chiến. Tuy nhiên, quy định này không áp dụng với những chiến dịch ngắn hạn hoặc để đối phó nguy cơ cận kề.
Theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973, Tổng thống Mỹ được phép tiến hành chiến dịch quân sự trong 60 ngày mà không cần sự phê chuẩn của quốc hội. Sau thời hạn này, Nhà Trắng phải chấm dứt hoặc xin quốc hội cho phép tiếp tục chiến dịch. Tổng thống Mỹ cũng có thể đề nghị gia hạn 30 ngày nếu quá trình rút quân đòi hỏi thêm thời gian để bảo đảm an toàn cho binh sĩ Mỹ.
Xung đột Trung Đông bùng phát ngày 28/2 khi Mỹ – Israel tấn công hàng loạt mục tiêu ở Iran. Tehran sau đó đáp trả với chiến dịch trả đũa nhằm vào hàng loạt cơ sở quân sự của Washington tại khu vực, cũng như hạ tầng của nhiều quốc gia vùng Vịnh.
Hai bên đạt lệnh ngừng bắn từ ngày 7/4, theo giờ Mỹ, và đã gia hạn để đàm phán, nhưng chưa thể tìm được tiếng nói chung để đạt thỏa thuận chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến.
Hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA ngày 1/5 cho biết nước này đã chuyển đề xuất đàm phán mới cho Mỹ thông qua Pakistan trong lúc các cuộc thảo luận giữa hai bên đang lâm vào bế tắc. Ông Trump cùng ngày tỏ ra không hài lòng với đề xuất và dọa giáng đòn dữ dội vào Iran nếu hai bên không đạt thỏa thuận.
“Họ đang đòi hỏi những điều mà tôi không thể chấp thuận”, Tổng thống Trump cho biết nhưng không nêu chi tiết.
Reuters ngày 28.5 dẫn lời quan chức Mỹ nói rằng quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích mới trong đêm tại Iran, nhằm vào một địa điểm quân sự mà Washington cho là mối đe dọa đối với lực lượng Mỹ và các tàu thương mại hoạt động trên eo biển Hormuz.
Vị quan chức trên nêu thêm quân đội Mỹ cũng đã đánh chặn và bắn hạ nhiều máy bay không người lái (UAV) của Iran.
Trước đó, Hãng thông tấn Fars của Iran đưa tin xuất hiện 3 vụ nổ ở thành phố cảng Bandar Abbas (Iran) và căn cứ hải quân gần eo biển Hormuz. Vụ nổ được ghi nhận vào khoảng 1 giờ 30 sáng 28.5 theo giờ địa phương và kích hoạt hệ thống phòng không tại Bandar Abbas.
Việc Mỹ mở lại các cuộc tấn công khiến triển vọng đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột giữa Washington và Tehran bỏ ngỏ.
Trong cuộc họp nội các ngày 27.5, Tổng thống Mỹ Donald Trump bác bỏ thông tin từ truyền thông Iran rằng Iran và Oman sẽ cùng quản lý hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz như một phần của thỏa thuận hòa bình. Ông Trump khẳng định tuyến đường thủy này sẽ vẫn luôn mở cửa.
“Không ai sẽ kiểm soát eo biển Hormuz. Đó là tuyến đường thủy quốc tế và Oman sẽ hành xử như mọi bên khác, nếu không chúng tôi sẽ ném bom họ. Họ hiểu điều đó nên sẽ ổn thôi”, ông Trump nói trong cuộc họp.
Hôm 25.5, Mỹ đã tiến hành không kích vào Iran, động thái mà Washington cho là “cuộc không kích phòng vệ”. Tehran cáo buộc đây là hành động vi phạm lệnh ngừng bắn mong manh giữa các bên.
Tổng thống Donald Trump ngày 3/5 thông báo trên mạng xã hội Truth Social rằng nhiều nước đã liên hệ với Mỹ trong thời gian qua, đề nghị hỗ trợ các tàu của họ đang mắc kẹt tại vùng Vịnh vì xung đột Trung Đông và tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz.
Ông nói những quốc gia này "không liên quan đến chiến sự, luôn giữ lập trường trung lập và gần như chỉ là những người vô tội đứng bên lề".
"Chúng tôi sẽ dẫn đường cho tàu của họ di chuyển an toàn khỏi vùng biển bị phong tỏa, để họ có thể tiếp tục công việc một cách tự do. Đây là tàu từ những nước không liên quan đến diễn biến hiện nay tại Trung Đông", ông Trump nói, cho biết chiến dịch hộ tống mang tên "Dự án Tự do" sẽ bắt đầu vào sáng nay.
Tổng thống Trump cảnh báo Mỹ sẽ "xử lý kiên quyết" với mọi nỗ lực can thiệp vào chiến dịch. "Đây là cử chỉ nhân đạo từ Mỹ, các nước Trung Đông và đặc biệt là Iran", ông viết, song không đề cập cụ thể chiến dịch này có được Washington điều phối với Tehran hay không.
Giới chức Iran chưa lên tiếng về thông tin.
Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) ngày 3/5 cho biết đã nhận báo cáo một tàu hàng bị nhiều xuồng nhỏ tấn công ở vùng biển cách thị trấn Sirik của Iran khoảng 20 km về phía tây, ở khu vực bờ bắc của eo biển Hormuz
Cơ quan này không nêu rõ tên và quốc tịch của tàu hàng bị tấn công, cho biết toàn bộ thủy thủ trên con tàu đã an toàn và không ghi nhận tác động môi trường nào.
Nhiều tàu hàng mắc kẹt ở vùng Vịnh đang thiếu lương thực và nhu yếu phẩm, khiến điều kiện sinh hoạt của thủy thủ đoàn trên tàu trở nên khó khăn.
Thông báo được đưa ra giữa lúc tác động kinh tế từ cuộc phong tỏa eo biển Hormuz ngày càng rõ rệt. Sau thông báo của ông Trump, giá dầu đã giảm khoảng 2%.
Washington và Tehran vẫn duy trì lệnh ngừng bắn, song triển vọng đạt được thỏa thuận hòa bình lâu dài vẫn chưa rõ ràng. Tổng thống Trump cho biết các cuộc thảo luận với Iran vẫn đang diễn ra và "có thể dẫn đến điều gì đó rất tích cực".
Kể từ khi xung đột nổ ra, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz với hầu hết tàu thuyền, ngoại trừ tàu của nước này và một số quốc gia "thân thiện", trong khi Mỹ áp đặt phong tỏa ngược lại lên mọi cảng biển của Iran từ ngày 13/4.
Trang tin Army Recognition hôm 16.5 dẫn nội dung tài liệu Kế hoạch đóng tàu tháng 5.2026 của Hải quân Mỹ cho thấy lực lượng này đang cải tổ chương trình tàu khu trục lớp Zumwalt từng gây nhiều tranh cãi để trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược tác chiến hải quân tương lai của Mỹ.
Thông qua việc tích hợp hệ thống vũ khí tấn công nhanh phi hạt nhân (CPS), tức vũ khí bội siêu thanh, các tàu USS Zumwalt, USS Michael Monsoor và USS Lyndon B. Johnson sẽ được trang bị năng lực tấn công bội siêu thanh tầm xa trên mặt nước.
Động thái này được cho sẽ tiến tới tăng cường khả năng răn đe trên biển, tấn công thọc sâu và tác chiến phân tán của hạm đội Mỹ tại những vùng biển cạnh tranh chiến lược như Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Vụ phóng thử CPS đầu tiên cho tàu USS Zumwalt được dự kiến sẽ thực hiện năm sau. Nếu thành công, đây sẽ là cột mốc tác chiến quan trọng khi Hải quân Mỹ chuyển các loại vũ khí bội siêu thanh từ giai đoạn phát triển thử nghiệm sang triển khai trên các chiến hạm nổi ở tuyến đầu.
Bất chấp khởi đầu gây canh cãi của lớp Zumwalt, Hải quân Mỹ đang ngày càng xem lớp tàu này là cầu nối kỹ thuật hướng đến những chương trình tàu chiến nổi cỡ lớn trong tương lai.
Ở góc độ này, tàu khu trục lớp Zumwalt được sử dụng làm nền tảng kiểm chứng các hệ thống điện tử tiên tiến, thiết kế tàng hình, các công nghệ tác chiến tích hợp và mở rộng năng lực tấn công tầm xa vốn là những đặc điểm hình thành nên thế hệ kế tiếp của chiến tranh hải quân Mỹ.
Tài liệu về Kế hoạch đóng tàu tháng 5.2026 cũng đánh dấu sự thay đổi về học thuyết đối với vai trò của lớp Zumwalt. Ban đầu, lớp tàu này được thiết kế cho nhiệm vụ tấn công mặt đất và yểm trợ hỏa lực hải quân. Thế nhưng, phần lớn vai trò trên gần như bị đánh mất sau vụ hủy bỏ trang bị dòng đạn tầm xa vốn cần thiết cho hệ thống pháo tiên tiến của tàu.
Giờ đây, Hải quân Mỹ tái định nghĩa con tàu xoay quanh nhiệm vụ Tấn công chủ động tầm xa. Với CPS, lớp tàu Zumwalt được lột xác để trở thành các nền tảng tấn công tầm xa đủ sức hỗ trợ kiểm soát biển, tấn công tác chiến, triển khai hoạt động hải quân phân tán và xác định mục tiêu cho liên quân thông qua việc triển khai tấn công chính xác tấn công cao từ ngoài hoặc bên rìa những khu vực tranh chấp trên biển.
