Tàu dầu Anatoly Kolodkin cập cảng Matanzas, phía đông thủ đô Havana, sáng 31/3 sau hành trình kéo dài ba tuần từ Nga. Ông Irenaldo Perez, phó giám đốc công ty dầu khí nhà nước Cuba CUPET, cho biết dầu thô Nga sẽ được tinh chế để sản xuất xăng, dầu diesel và nhiên liệu cho máy phát điện dự phòng.
Bộ Ngoại giao Cuba cảm ơn Nga về động thái thể hiện tình đoàn kết, khẳng định “sự hỗ trợ quý giá đến giữa lúc Mỹ áp lệnh phong tỏa năng lượng”.
Đại sứ quán Nga tại Cuba cũng đăng trên mạng xã hội X rằng “nghĩa vụ của chúng tôi là giúp đỡ những người anh em Cuba trong điều kiện khó khăn hiện nay”.
“Thật tuyệt vời khi đất nước nhận được dầu, vì chúng tôi cần nó để ứng phó cuộc khủng hoảng hiện nay”, Yoanna Rivero, 49 tuổi, người có mặt gần cảng, cho hay.
Felipe Serrano, một nhân viên bảo vệ 76 tuổi, cũng ngóng chờ tàu Nga cập bến. “Việc này rất quan trọng để chúng tôi có thể tồn tại vì đất nước đang bị tê liệt”, ông nói.
Mỹ từ tháng 1 chặn phần lớn nguồn cung dầu từ Venezuela và Mexico đến Cuba, khiến đảo quốc rơi vào tình trạng thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng, dẫn đến cắt điện kéo dài và giá thực phẩm, vận tải tăng cao.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 29/3 cho biết ông không phản đối Nga hay nước khác chuyển dầu đến quốc đảo này vì người dân Cuba “cần phải sống”. Nhà Trắng cũng nói rằng Tuần duyên Mỹ không chặn tàu dầu Nga đến Cuba nhằm phục vụ nhu cầu nhân đạo của người dân và những quyết định như vậy được đưa ra dựa trên từng trường hợp cụ thể.
Theo Điện Kremlin, quá trình vận chuyển lô dầu đến Cuba đã được thảo luận trước với Mỹ.
Jorge Pinon, chuyên gia về lĩnh vực năng lượng Cuba tại Đại học Texas, nhận định lô hàng của Nga đủ để đáp ứng nhu cầu của Cuba trong khoảng 12-13 ngày. Các nhà phân tích cho rằng quá trình tinh chế và phân phối có thể mất khoảng ba tuần.
Giới chính khách tại Washington đang đưa ra những lập trường khác nhau liên quan vấn đề pháp lý trong việc Mỹ kéo dài xung đột với Iran. Cụ thể, phe Dân chủ cho rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ phạm luật nếu tiếp tục cuộc chiến mà không được quốc hội phê duyệt, dựa theo Nghị quyết Quyền hạn chiến tranh. Trong khi đó, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho rằng hạn chót theo nghị quyết trên có thể thay đổi trong thời gian ngừng bắn.
Trong ngày 30.4, thượng viện Mỹ đã không thông qua nghị quyết do đảng Dân chủ đề xuất nhằm hạn chế quyền hạn chiến tranh của Tổng thống Trump, đánh dấu thêm một nỗ lực bất thành của phe Dân chủ trong việc chấm dứt xung đột Mỹ - Iran, CBS News đưa tin.
Các tranh cãi pháp lý xoay quanh Nghị quyết Quyền hạn chiến tranh năm 1973. Đây là một luật liên bang, nêu rõ trong trường hợp tổng thống Mỹ đưa quân đội tham gia xung đột mà không được quốc hội phê duyệt, chính phủ sẽ không được triển khai quân tham gia các hành động thù địch quá 60 ngày kể từ khi thông báo quốc hội.
Thời hạn 60 ngày được tính kể từ khi tổng thống gửi thông báo chính thức cho quốc hội. Ông Trump đã thông báo vào ngày 2.3, đồng nghĩa hạn chót 60 ngày sẽ kết thúc từ 0 giờ ngày 1.5 theo giờ địa phương. Ngoài ra, chủ nhân Nhà Trắng có thể gia hạn thêm 30 ngày để hoàn tất rút quân.
Như vậy, đảng Dân chủ cho rằng việc chính phủ tiếp tục cuộc xung đột sau ngày 1.5 có thể vi phạm luật. Tuy nhiên, trong phiên điều trần trước Ủy ban quân vụ thượng viện Mỹ hôm 30.4, ông Hegseth nói rằng “đồng hồ 60 ngày đã tạm dừng” trong thời gian Mỹ - Iran ngừng bắn ngày 8.4.
Các chuyên gia cho rằng phát ngôn của ông Hegseth nhằm nêu lập trường rằng việc tính 60 ngày theo Nghị quyết Quyền hạn chiến tranh đã tạm dừng kể từ ngày 8.4.
Tương tự, Reuters ngày 1.5 dẫn lời một quan chức chính quyền ông Trump nói rằng “các hành động thù địch” đã chấm dứt kể từ lệnh ngừng bắn.
Tuy nhiên, đảng Dân chủ đã lập tức bác bỏ luận điểm trên.
“Lệnh ngừng bắn đồng nghĩa các bên dừng ném bom. Nó không mang nghĩa chấm dứt hành động thù địch. Nếu chúng ta vẫn sử dụng quân đội Mỹ để phong tỏa Iran, đó vẫn là hành động thù địch”, Axios ngày 1.5 dẫn lời thượng nghị sĩ Dân chủ Tim Kaine ở bang Virginia nói.
“Câu trả lời của ông Hegseth cho thấy họ biết rõ vấn đề thời hạn 60 ngày và đang tìm lý lẽ để biện minh”, ông Kaine nêu thêm.
Giới quan sát cho rằng mốc thời gian 1.5 khó có thể làm thay đổi các kế hoạch quân sự của ông Trump. Trong buổi phỏng vấn với Đài Newsmax ngày 30.4, ông Trump tuyên bố “đã giành chiến thắng trước Iran”, song vẫn muốn đạt kết quả quyết định là đảm bảo Tehran không thể phát triển vũ khí hạt nhân.
Đài Al Jazeera dẫn lời ông Trump nói rằng “Mỹ có thể sẽ cần phải khởi động lại cuộc chiến với Iran”. Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian lên án việc quân đội Mỹ bao vây các cảng Iran là tình trạng “gia tăng các hành động quân sự và không thể chấp nhận”.
Tuy nhiên, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nhấn mạnh nếu giao tranh kéo dài hơn, Ukraine sẽ cần gói viện trợ mùa đông bao gồm khí đốt, dầu diesel và thiết bị năng lượng, cùng với ít nhất 300 quả tên lửa. Ông cho biết thêm đây là điều ông đã báo cáo với Hội đồng châu Âu.
Trước đó, ông Zelensky phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Âu (EU) hôm 18.6 rằng tương lai của châu Âu đang được định hình bởi việc phòng thủ của Ukraine và sự đảm bảo an ninh tốt nhất cho tương lai của khối sẽ là cấp tư cách thành viên nhanh chóng cho Ukraine. Ông khẳng định: "Ukraine xứng đáng với điều này vì đã trả giá nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác cho quyền được tự do, độc lập và... là một phần của châu Âu".
Cũng tại hội nghị nói trên, các nhà lãnh đạo EU đã nhất trí gia hạn các biện pháp cấm vận đối với Nga vì chiến sự Ukraine thêm 12 tháng, theo Reuters dẫn lời một phát ngôn viên của chủ tọa cuộc họp. Quyết định này đánh dấu lần đầu tiên các biện pháp cấm vận của EU nhắm vào Nga được gia hạn thêm một năm. Trước đây, những biện pháp như thế chỉ được gia hạn 6 tháng một lần.
Cùng ngày 19.6, TASS dẫn lời Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cảnh báo rằng một cuộc đối đầu trực tiếp giữa NATO và Nga có thể nhanh chóng leo thang thành một cuộc trao đổi các cuộc tấn công hạt nhân, với những hậu quả thảm khốc.
Ngày 19-4, lực lượng Mỹ nổ súng và bắt giữ tàu chở hàng M/V Touska của Iran tại Vịnh Oman vì tàu này cố vượt lệnh phong tỏa mà Washington đang áp đặt quanh các cảng Iran. Đáng chú ý, tàu Touska gần đây đã ghé nhiều cảng Trung Quốc và bị nghi vận chuyển hàng hóa lưỡng dụng.
Mỹ vẫn đang giữ tàu Touska để kiểm tra lô hàng. Các nguồn tin an ninh hàng hải nói với Hãng tin Reuters rằng lô hàng này nhiều khả năng mang tính "lưỡng dụng" - tức có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự - sau hành trình xuất phát từ châu Á.
Dữ liệu hàng hải cho thấy tàu Touska đã nhiều lần cập cảng Chu Hải, miền nam Trung Quốc, trước khi đi qua Đông Nam Á rồi hướng về Iran. Các nhà phân tích nhận định đây là một phần trong lộ trình giúp Iran duy trì dòng chảy thương mại bất chấp sức ép từ Mỹ.
Theo một quan chức Mỹ chia sẻ với Fox News, tàu Touska lần gần nhất cập cảng Klang (Malaysia) vào ngày 12-4, sau đó trên đường tới cảng Bandar Abbas của Iran thì bị lực lượng Mỹ chặn lại tại Vịnh Oman, ngay bên ngoài eo biển Hormuz, vào ngày 19-4.
Các nhà phân tích nhận định việc tàu vẫn cố di chuyển trong lúc Hải quân Mỹ gia tăng hiện diện trong khu vực cho thấy hàng hóa trên tàu có thể mang tính ưu tiên cao.
"Con tàu đã cố vượt vòng phong tỏa - dường như là hành động đặc biệt ngu ngốc. Điều đó cho thấy trên tàu có thể có thứ gì đó Iran thật sự đang cần" - ông Ray Powell, Giám đốc sáng kiến minh bạch hàng hải SeaLight, nói với Fox News.
Ông Powell lưu ý tuyến đường của tàu qua Malaysia là điều đáng chú ý.
Theo ông, vùng biển gần eo biển Singapore vốn "nổi tiếng về việc chuyển hàng giữa các tàu" do thực thi pháp luật tương đối lỏng lẻo - chiến thuật này khiến việc truy vết hàng hóa trở nên khó khăn hơn.
Ông cũng cho rằng các điểm dừng tại Trung Quốc đặt ra câu hỏi về nguồn gốc lô hàng, dù chưa rõ cụ thể tàu chở gì.
Ngày 20-4, Trung Quốc lên tiếng chỉ trích vụ chặn bắt. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn (Guo Jiakun) nói Bắc Kinh quan ngại về việc Mỹ "chặn bắt bằng vũ lực" tàu chở hàng Iran.
"Tình hình tại eo biển Hormuz hiện nhạy cảm và phức tạp" - ông Quách nói tại họp báo, đồng thời nhấn mạnh các bên cần tránh làm leo thang căng thẳng và "tạo điều kiện cần thiết để hoạt động lưu thông bình thường qua eo biển được nối lại".
Về diễn biến vụ chặn bắt, CENTCOM cáo buộc thủy thủ đoàn tàu Touska "không tuân thủ các cảnh báo lặp đi lặp lại trong suốt 6 giờ".
Tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Spruance đã bắn nhiều phát từ pháo MK 45 vào khoang máy, vô hiệu hóa hệ thống đẩy của tàu Touska, trước khi lính thủy đánh bộ Mỹ lên boong kiểm soát tàu.
Tehran xác nhận tàu bị chặn bắt khi đang trên hành trình từ Trung Quốc tới Iran, đồng thời gọi hành động của Mỹ là "cướp biển có vũ trang".
