Theo Hiệp hội Đột quỵ Mỹ, đột quỵ không chỉ là “kẻ sát nhân” thầm lặng mà còn là nguyên nhân chính gây tàn tật nặng nề. Thực tế này đáng sợ ở chỗ nhiều yếu tố nguy cơ như cholesterol cao hay huyết áp cao thường diễn tiến âm thầm cho đến khi biến cố xảy ra.
Tuy nhiên, “án tử” này hoàn toàn có thể kiểm soát. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ ước tính 80% trường hợp đột quỵ có thể phòng ngừa thông qua thay đổi lối sống.
Dưới đây là những thói quen mà các bác sĩ chuyên khoa đột quỵ luôn tránh xa và khuyên bạn cũng nên làm như vậy.
Lối sống ít vận động
Theo tiến sĩ Arthur Wang, Giám đốc phẫu thuật thần kinh nội mạch tại Trường Y Đại học Tulane, lối sống trì trệ là yếu tố nguy cơ hàng đầu có thể thay đổi được. Ít vận động được hiểu là dành quá nhiều thời gian ngồi hoặc nằm mà không tập thể dục.
“Hoạt động thể chất thường xuyên giúp mạch máu thông thoáng, ngăn chặn sự tích tụ mảng bám trong động mạch”, bác sĩ Wang cho biết. Ông khuyến nghị mỗi người nên dành khoảng 30 phút tập thể dục cường độ vừa phải, ít nhất 5 lần mỗi tuần, bất kể là đi bộ, chạy bộ, đạp xe hay làm vườn.
Thờ ơ với huyết áp cao
Bác sĩ Anthony Kim, chuyên gia thần kinh mạch máu kiêm Giám đốc y tế Trung tâm Đột quỵ Đại học California, San Francisco (UCSF) nhấn mạnh: “Nếu phải chọn một yếu tố có tác động lớn nhất, đó chính là huyết áp, huyết áp và huyết áp”. Cao huyết áp là yếu tố nguy cơ lớn nhất có thể điều chỉnh.
“Nếu có một cây gậy phép xóa sổ hoàn toàn chứng cao huyết áp, số ca đột quỵ sẽ giảm tới 60%”, ông Kim khẳng định. Vì cao huyết áp không gây triệu chứng rõ rệt, nó được gọi là “kẻ giết người thầm lặng”. Cách duy nhất là kiểm tra, theo dõi và điều trị định kỳ.
Bỏ qua việc khám sức khỏe định kỳ
Nhiều người chỉ đi khám khi có triệu chứng, nhưng bác sĩ Wang cảnh báo rằng mỡ máu cao hay huyết áp cao thường “vô hình”. Việc thăm khám định kỳ giúp bác sĩ tầm soát lượng đường trong máu, cân nặng và các yếu tố ngoài tầm kiểm soát như giới tính (phụ nữ có nguy cơ cao hơn), chủng tộc và tiền sử gia đình.
“Những người từng bị đột quỵ hoặc có cha mẹ từng mắc bệnh có nguy cơ tái phát hoặc đổ bệnh cao hơn rất nhiều”, bác sĩ Wang lưu ý.
Hút thuốc lá
Cả hai chuyên gia đều xếp thuốc lá vào danh sách “tối kỵ”. Hút thuốc khiến các mạch máu bị hẹp lại theo thời gian, dẫn đến tắc nghẽn dòng máu lên não – và đó chính là bản chất của một cơn đột quỵ.
Lạm dụng đồ uống có cồn
Rượu bia liên quan trực tiếp đến ung thư, bệnh gan và đột quỵ. CDC định nghĩa việc uống quá mức là trên 4 ly một lần đối với nữ và 5 ly đối với nam. Theo khuyến nghị chung, phụ nữ không nên uống quá một ly và nam giới không quá hai ly mỗi ngày để bảo vệ sức khỏe tim mạch và não bộ.
Chế độ ăn uống thiếu khoa học
Một thực đơn nhiều chất béo bão hòa, đường và muối là “kẻ thù” của mạch máu. Bác sĩ Kim chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa lượng muối tiêu thụ và huyết áp cao. Thay vào đó, ông ủng hộ triết lý của nhà văn Michael Pollan: “Ăn đồ tươi, chủ yếu là thực vật, và đừng ăn quá nhiều”. Hãy ưu tiên trái cây, rau quả và tiết chế lượng thịt trong khẩu phần.
Trì hoãn việc cấp cứu
Đột quỵ thường không gây đau đớn, khiến nhiều người chủ quan. Tuy nhiên, các phương pháp điều trị hiện đại chỉ đạt hiệu quả tối ưu nếu được thực hiện càng sớm càng tốt.
Bác sĩ Kim khuyến cáo mọi người ghi nhớ quy tắc FAST:
F (Face): Méo miệng, lệch mặt.
A (Arm): Yếu hoặc liệt tay chân.
S (Speech): Khó nói, nói ngọng hoặc không hiểu lời nói.
T (Time): Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trên, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức.
Thời gian chính là “vàng”. Mọi sự chậm trễ trong việc tiếp cận y tế đều có thể dẫn đến những tổn thương não vĩnh viễn không thể phục hồi.
Theo Bộ Y tế, từ 1/7 nhiều Luật, nghị định, thông tư chính thức có hiệu lực. Những chính sách mới được kỳ vọng giúp nâng cao chất lượng dân số và tăng tiếp cận y tế chất lượng trên toàn quốc.
Theo Nghị định 168 của Chính phủ, phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi; hoặc phụ nữ sinh con tại các tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức thay thế 2,1 con/phụ nữ sẽ được hỗ trợ 2 triệu đồng khi sinh con.
Trong đó, phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người được hỗ trợ từ 1/7/2026. Chính sách hỗ trợ phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi và phụ nữ sinh con tại địa phương có mức sinh dưới mức thay thế có hiệu lực từ 1/1/2027. Các giải pháp cấp thiết này nhằm vực dậy mức sinh đang chạm đáy lịch sử (1,91 con/phụ nữ) và khắc phục chênh lệch mức sinh giữa các vùng miền.
Phụ nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng
Luật Dân số chính thức có hiệu lực thi hành từ 1/7. Luật mới nhiều điểm nổi bật, trong đó quy định về duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số, nâng cao chất lượng dân số.
Trong đó, vợ chồng được quyết định thời gian sinh con, số con. Thay vì khuyến khích mỗi cặp đôi chỉ có từ 1 đến 2 con như quy định cũ, luật mới trao quyền tự quyết về thời điểm, số lượng và khoảng cách sinh. Quyết định này dựa trên điều kiện sức khỏe, thu nhập và hoàn cảnh cụ thể của mỗi gia đình.
Ngoài ra, phụ nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng (tăng một tháng so với hiện hành), trong khi người chồng được nghỉ 10 ngày để cùng chăm sóc gia đình.
Miễn phí khám sàng lọc trước sinh và sơ sinh
Nhà nước hỗ trợ khám sàng lọc trước sinh đối với 4 bệnh cơ bản gồm hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau và bệnh Thalassemia (tan máu bẩm sinh).
Trẻ sơ sinh được hỗ trợ sàng lọc 5 bệnh gồm suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh và bất thường tim bẩm sinh nặng. Mức hỗ trợ chi theo thực tế, tối đa 900.000 đồng/người đối với sàng lọc trước sinh và tối đa 600.000 đồng/trẻ đối với sàng lọc sơ sinh.
Từ 1/7 đến hết năm 2026, phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, diện bảo trợ xã hội; người dân ở thôn đặc biệt khó khăn; xã vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo được sử dụng miễn phí các gói khám sàng lọc từ ngân sách nhà nước.
Từ 1/1/2027, tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh được hỗ trợ chi phí khám sàng lọc từ ngân sách Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, cho đến khi các bệnh này được đưa vào danh mục bảo hiểm y tế chi trả.
Bác sĩ tiết lộ giới tính thai nhi bị đình chỉ hành nghề
Luật Dân số nghiêm cấm tuyệt đối việc lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức. Để giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính, người có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi nhằm mục đích phá thai sẽ bị đình chỉ hành nghề khám, chữa bệnh. Định kỳ hàng năm, cơ quan thống kê sẽ công bố số liệu liên quan để chính quyền các cấp xây dựng biện pháp can thiệp phù hợp.
Sáng 16-6, PGS Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế TP.HCM - cho biết tính đến ngày 15-6, nền tảng sức khỏe cộng đồng của ngành y tế TP.HCM đã cập nhật dữ liệu sức khỏe của 2.311.179 người dân.
Ông Thượng cho rằng đây là những dữ liệu nền tảng đầu tiên, có ý nghĩa quan trọng trong lộ trình xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử cho mỗi người dân thành phố, tạo cơ sở để quản lý sức khỏe liên tục theo vòng đời, hỗ trợ công tác dự phòng, phát hiện sớm bệnh tật và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe toàn dân.
Hiện nay Sở Y tế TP.HCM đang phối hợp chặt chẽ với Trung tâm chuyển đổi số TP.HCM đẩy nhanh việc hoàn thiện hồ sơ sức khỏe điện tử của người dân và tích hợp trên ứng dụng công dân số.
Trước mắt, toàn bộ kết quả khám sức khỏe định kỳ sẽ được cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử để hình thành dữ liệu sức khỏe ban đầu cho mỗi người dân.
Trong giai đoạn tiếp theo, khi kho dữ liệu của ngành y tế chính thức đi vào vận hành (dự kiến vào cuối năm 2026), việc kết nối và liên thông giữa hồ sơ sức khỏe điện tử với hồ sơ bệnh án điện tử tại các cơ sở khám, chữa bệnh sẽ được triển khai đồng bộ.
Về tiến độ triển khai chương trình khám sức khỏe toàn dân, ngành y tế ghi nhận và biểu dương sự chủ động, nỗ lực của nhiều địa phương trong việc tổ chức thực hiện.
Đến nay, một số địa phương đạt số lượng người dân được khám sức khỏe cao, dẫn đầu gồm: xã An Nhơn Tây, xã Bà Điểm, phường Tân Tạo, xã Hiệp Phước, xã Thạnh An, xã Tân Nhựt, phường Tăng Nhơn Phú... Kết quả này cho thấy sự vào cuộc tích cực của chính quyền địa phương trong phối hợp triển khai chương trình.
Bên cạnh những kết quả đạt được, Sở Y tế nhận thấy vẫn còn một số địa phương đã tổ chức khám sức khỏe cho người dân nhưng chưa cập nhật đầy đủ số liệu lên phần mềm quản lý.
Thực tế đối chiếu cho thấy số lượng người dân đã được khám tại một số địa phương cao hơn số liệu đang ghi nhận trên hệ thống, gây ảnh hưởng đến công tác theo dõi tiến độ thực hiện chương trình và xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử của người dân.
Sở Y tế đề nghị UBND các phường, xã, đặc khu khẩn trương rà soát, đối chiếu số liệu thực tế với dữ liệu đã cập nhật trên hệ thống, tổ chức nhập đầy đủ, chính xác và kịp thời kết quả khám sức khỏe của người dân theo quy định.
Đồng thời tiếp tục hoàn thiện danh sách đối tượng khám, tăng cường công tác truyền thông, vận động người dân tham gia khám sức khỏe; phối hợp chặt chẽ với các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được phân công để đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm hoàn thành chỉ tiêu được giao.
Phát biểu tại sự kiện ra mắt, bác sĩ (BS) CKI Trần Thị Minh Nguyệt, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Dinh dưỡng TP.HCM, nêu thực trạng: Chúng ta đang sống trong một thời đại mà việc tiếp cận thông tin sức khỏe trở nên quá dễ dàng. Người dân đang đối mặt với nhiều kinh nghiệm truyền miệng chưa được kiểm chứng hay những trào lưu dinh dưỡng phản khoa học trên mạng xã hội. Mỗi ngày, có rất nhiều video clip của rất nhiều người tự xưng là bác sĩ - chưa được xác thực - mà người dân không có công cụ, cơ sở gì để kiểm chứng. Việc tiếp cận nhiều thông tin là một thuận lợi, song không đồng nghĩa chúng ta sẽ hiểu đúng các thông tin đó. Do vậy, điều cấp thiết hiện nay là xây dựng một "màng lọc" khoa học, một nguồn tham chiếu tin cậy để cộng đồng có thể hiểu đúng và áp dụng đúng.
Xuất phát từ thực tế đó, Hội đồng Dinh dưỡng khoa học ứng dụng quy tụ đội ngũ gần 20 chuyên gia là các phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ uy tín trong lĩnh vực dinh dưỡng, giàu kinh nghiệm công tác tại các bệnh viện và cơ sở y tế lớn trên cả nước được thành lập với mong muốn xây dựng một diễn đàn khoa học chính thống, khách quan, sử dụng nền tảng y học chứng cứ để thẩm định các xu hướng dinh dưỡng, giúp cộng đồng phân biệt rõ ràng giữa kiến thức khoa học và tin đồn thiếu căn cứ.
"Một nghiên cứu năm 2026 trên hơn 3.500 người Việt có trình độ đại học trở lên cho kết quả 85,5% có thể tìm kiếm thông tin sức khỏe trực tuyến, nhưng 67,3% chưa đủ năng lực đánh giá và áp dụng chính xác vào thực tế. Tình trạng này đặc biệt rõ ở nhóm phụ huynh - những người có nhu cầu tìm hiểu dinh dưỡng cao. Theo khảo sát Vietnam Digital Mom 2025, có đến 64% bà mẹ thường xuyên đọc blog, website nuôi con, 68% tin vào "review online" và 47% tham khảo các hội nhóm mạng xã hội. Điều này phản ánh sức mạnh truyền thông số, song cũng là khởi đầu của nhiều trào lưu dinh dưỡng phi khoa học hoặc chưa kiểm chứng, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ", BS Nguyệt dẫn chứng.
Như được "bắt trúng mạch", rất nhiều bà mẹ có mặt tại sự kiện thừa nhận mình từng là "nạn nhân" của rất nhiều thông tin, lời khuyên nuôi con trên mạng. Người dẫn chương trình Liêu Hà Trinh chia sẻ: Khi sinh bé đầu tiên, cô đã được trực tiếp Th.S-BS CKII Phạm Công Luận đưa lời khuyên "sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đặc biệt trong 6 tháng đầu đời". Tuy nhiên, vì công việc bận rộn, Liêu Hà Trinh nhanh chóng bị mất sữa và chỉ có thể cho bé uống sữa mẹ vài tháng đầu. Sau đó, giữa hàng ngàn loại sữa công thức nhập khẩu trên thị trường cùng các loại thuốc bổ sung sức đề kháng, mong con "hay ăn, chóng lớn", bà mẹ trẻ đã phải "ôm" hết các sản phẩm đến gặp bác sĩ để nhờ tư vấn.
Đồng cảm, bà mẹ 3 con Phương Trinh Jolie cũng kể bản thân bị mất sữa sớm và cho con dùng sữa công thức từ tháng thứ 3. Nhận thấy con sinh mổ, sức đề kháng yếu hơn bé sinh thường, cô đã "nằm vùng" ở rất nhiều trang tư vấn trên mạng xã hội, xem review và mua rất nhiều sản phẩm hỗ trợ tăng đề kháng cho con, đặc biệt là sữa. Thực tế, em bé nhà Phương Trinh Jolie sau khi sử dụng sản phẩm bổ sung đúng là có khỏe hơn và ít bệnh vặt hơn thật. Tuy nhiên, điều này khiến "mẹ bỉm" hoang mang, không biết những trường hợp tăng nhanh như vậy nghĩa là thế nào, có thực chất con đã tăng được sức đề kháng hay không.
Tại Hội thảo "Tiêu hóa và Miễn dịch" trong khuôn khổ sự kiện, tất cả các băn khoăn, thắc mắc, câu hỏi của các "mẹ bỉm" đã được "siêu Hội đồng" gồm Th.S-BS CKII Phạm Công Luận; TTƯT- BS Trương Hữu Khanh; TTƯT- BS Đặng Thị Kim Huyên, PGS-TS-BS Lê Thị Minh Hương; TS-BS Lưu Thị Mỹ Thục giải đáp một cách đầy khoa học và dễ hiểu.
Sau khi lắng nghe nhiều thắc mắc của các "mẹ bỉm", BS Trương Hữu Khanh nhận xét: Xu hướng các bà mẹ hiện nay đang quá lo lắng với việc con nhỏ dễ bị ốm và lựa chọn thực phẩm bổ sung để bé đủ dinh dưỡng (đủ theo khái niệm của mẹ). Theo BS Khanh, trẻ nhỏ dễ ốm là chuyện rất bình thường và một đứa trẻ không hoàn hảo về miễn dịch khi thiếu đi một vài vi chất cũng là rất bình thường. Quan trọng nhất là các bà mẹ phải có được kênh thông tin chuẩn xác để tìm hiểu một cách chuẩn y khoa về dinh dưỡng cho con theo từng đặc điểm cơ thể riêng của đứa trẻ.
"Một số bà mẹ mua thuốc cho con uống, thấy con tăng cân, ít bệnh hơn thì có thể là may mắn thuốc đó cung cấp đúng vi chất mà bé đang thiếu. Nhưng đó chỉ là hên xui. Theo tôi, các phụ huynh đừng quá căng thẳng bây giờ mình phải chọn cái gì, loại nào, lo đi hỏi bác sĩ nhưng rồi lại gặp luôn ông "họa sĩ" vẽ vẽ một hồi là ba mẹ tối sầm mặt lại ngay, thấy ghê quá. Gặp đúng được bác sĩ thì chúng ta sẽ bình tĩnh hơn nhiều trong việc lựa chọn các sản phẩm và chăm sóc con", BS Trương Hữu Khanh ví von.
Lắng nghe các bác sĩ chuyên khoa nhi và dinh dưỡng chia sẻ, PGS-TS Nguyễn Lân Hiếu, thành viên Hội đồng Dinh dưỡng khoa học ứng dụng - bày tỏ vô cùng tâm đắc. Là bác sĩ chuyên khoa tim mạch, BS Nguyễn Lân Hiếu cũng từng xử lý nhiều ca bệnh nhi mắc bệnh tim và cha mẹ chỉ nghe quảng cáo sản phẩm chỗ này chỗ kia rồi cho con uống thuốc với hy vọng hệ miễn dịch sẽ lập tức mạnh lên. Bên cạnh đó, thực trạng hiện nay là phụ huynh hay chạy theo quảng cáo, chú trọng việc con uống sữa xong tăng được bao nhiêu cân, bao nhiêu lạng một tháng. Ngày càng nhiều bệnh nhân trẻ dưới 30 tuổi bị nhồi máu cơ tim do béo phì - hệ quả từ chế độ ăn uống, chăm sóc sai từ nhỏ.
Do đó, BS Nguyễn Lân Hiếu khuyến cáo phụ huynh nên dựa vào các nghiên cứu khoa học bài bản, được công bố rộng rãi trên các tạp chí lớn để chọn lựa sản phẩm. Quan trọng nhất, khi phụ huynh không hiểu biết hoặc đứng trước quá nhiều luồng thông tin hỗn loạn, tốt nhất là nên hỏi các chuyên gia "người thật việc thật" tại các hội đồng chuyên môn có giá trị, thay vì lên Google hoặc hỏi chuyên gia AI.
BS CKI Trần Thị Minh Nguyệt nhấn mạnh: Hội thảo "Tiêu hóa và Miễn dịch" chỉ là bước khởi đầu trong hành trình. Thời gian tới, chuỗi hội thảo sẽ tiếp tục khai thác các chủ đề dinh dưỡng được quan tâm, hoặc phòng bệnh từ trong ruột, nhằm từng bước chuẩn hóa nhận thức và hành vi chăm sóc sức khỏe. Đây sẽ là hành trình lâu dài, cần sự đồng hành của giới chuyên môn, truyền thông và toàn xã hội để tạo nên một biểu tượng khoa học đáng tin cậy cho cộng đồng.
