Theo Hiệp hội Đột quỵ Mỹ, đột quỵ không chỉ là “kẻ sát nhân” thầm lặng mà còn là nguyên nhân chính gây tàn tật nặng nề. Thực tế này đáng sợ ở chỗ nhiều yếu tố nguy cơ như cholesterol cao hay huyết áp cao thường diễn tiến âm thầm cho đến khi biến cố xảy ra.
Tuy nhiên, “án tử” này hoàn toàn có thể kiểm soát. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ ước tính 80% trường hợp đột quỵ có thể phòng ngừa thông qua thay đổi lối sống.
Dưới đây là những thói quen mà các bác sĩ chuyên khoa đột quỵ luôn tránh xa và khuyên bạn cũng nên làm như vậy.
Lối sống ít vận động
Theo tiến sĩ Arthur Wang, Giám đốc phẫu thuật thần kinh nội mạch tại Trường Y Đại học Tulane, lối sống trì trệ là yếu tố nguy cơ hàng đầu có thể thay đổi được. Ít vận động được hiểu là dành quá nhiều thời gian ngồi hoặc nằm mà không tập thể dục.
“Hoạt động thể chất thường xuyên giúp mạch máu thông thoáng, ngăn chặn sự tích tụ mảng bám trong động mạch”, bác sĩ Wang cho biết. Ông khuyến nghị mỗi người nên dành khoảng 30 phút tập thể dục cường độ vừa phải, ít nhất 5 lần mỗi tuần, bất kể là đi bộ, chạy bộ, đạp xe hay làm vườn.
Thờ ơ với huyết áp cao
Bác sĩ Anthony Kim, chuyên gia thần kinh mạch máu kiêm Giám đốc y tế Trung tâm Đột quỵ Đại học California, San Francisco (UCSF) nhấn mạnh: “Nếu phải chọn một yếu tố có tác động lớn nhất, đó chính là huyết áp, huyết áp và huyết áp”. Cao huyết áp là yếu tố nguy cơ lớn nhất có thể điều chỉnh.
“Nếu có một cây gậy phép xóa sổ hoàn toàn chứng cao huyết áp, số ca đột quỵ sẽ giảm tới 60%”, ông Kim khẳng định. Vì cao huyết áp không gây triệu chứng rõ rệt, nó được gọi là “kẻ giết người thầm lặng”. Cách duy nhất là kiểm tra, theo dõi và điều trị định kỳ.
Bỏ qua việc khám sức khỏe định kỳ
Nhiều người chỉ đi khám khi có triệu chứng, nhưng bác sĩ Wang cảnh báo rằng mỡ máu cao hay huyết áp cao thường “vô hình”. Việc thăm khám định kỳ giúp bác sĩ tầm soát lượng đường trong máu, cân nặng và các yếu tố ngoài tầm kiểm soát như giới tính (phụ nữ có nguy cơ cao hơn), chủng tộc và tiền sử gia đình.
“Những người từng bị đột quỵ hoặc có cha mẹ từng mắc bệnh có nguy cơ tái phát hoặc đổ bệnh cao hơn rất nhiều”, bác sĩ Wang lưu ý.
Hút thuốc lá
Cả hai chuyên gia đều xếp thuốc lá vào danh sách “tối kỵ”. Hút thuốc khiến các mạch máu bị hẹp lại theo thời gian, dẫn đến tắc nghẽn dòng máu lên não – và đó chính là bản chất của một cơn đột quỵ.
Lạm dụng đồ uống có cồn
Rượu bia liên quan trực tiếp đến ung thư, bệnh gan và đột quỵ. CDC định nghĩa việc uống quá mức là trên 4 ly một lần đối với nữ và 5 ly đối với nam. Theo khuyến nghị chung, phụ nữ không nên uống quá một ly và nam giới không quá hai ly mỗi ngày để bảo vệ sức khỏe tim mạch và não bộ.
Một thực đơn nhiều chất béo bão hòa, đường và muối là “kẻ thù” của mạch máu. Bác sĩ Kim chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa lượng muối tiêu thụ và huyết áp cao. Thay vào đó, ông ủng hộ triết lý của nhà văn Michael Pollan: “Ăn đồ tươi, chủ yếu là thực vật, và đừng ăn quá nhiều”. Hãy ưu tiên trái cây, rau quả và tiết chế lượng thịt trong khẩu phần.
Trì hoãn việc cấp cứu
Đột quỵ thường không gây đau đớn, khiến nhiều người chủ quan. Tuy nhiên, các phương pháp điều trị hiện đại chỉ đạt hiệu quả tối ưu nếu được thực hiện càng sớm càng tốt.
Bác sĩ Kim khuyến cáo mọi người ghi nhớ quy tắc FAST:
F (Face): Méo miệng, lệch mặt.
A (Arm): Yếu hoặc liệt tay chân.
S (Speech): Khó nói, nói ngọng hoặc không hiểu lời nói.
T (Time): Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trên, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức.
Thời gian chính là “vàng”. Mọi sự chậm trễ trong việc tiếp cận y tế đều có thể dẫn đến những tổn thương não vĩnh viễn không thể phục hồi.
Theo thiếu tá - bác sĩ Nguyễn Thanh Bình, Khoa Tim mạch, Bệnh viện Quân y 175 (TP.HCM), khi cơ thể bị nóng và mất nước, lượng nước trong máu giảm làm đường huyết bị “cô đặc” hơn nên chỉ số đường máu tăng lên. Ngoài ra, stress nhiệt cũng kích thích cơ thể tiết các hormone như cortisol và adrenaline. Đây là các hormone làm tăng đường huyết tự nhiên.
“Một số bệnh nhân mùa nóng còn ngủ kém, ăn uống thất thường, ít vận động ngoài trời, dùng nhiều nước ngọt, trà sữa hoặc trái cây lạnh. Những yếu tố này đều khiến đường huyết dao động mạnh hơn”, bác sĩ Thanh Bình cho hay.
Theo bác sĩ Thanh Bình, thời tiết nắng nóng, nếu không được bổ sung nước thường xuyên, cơ thể dễ mất nước; lúc này, thể tích máu giảm nhưng lượng đường trong máu không giảm tương ứng, làm nồng độ đường huyết tăng cao hơn. Ngược lại, khi đường huyết tăng, cơ thể sẽ tiểu nhiều để đào thải bớt đường ra ngoài, từ đó làm tình trạng mất nước càng nghiêm trọng hơn.
Đây là một “vòng xoắn” nguy hiểm: Mất nước làm tăng đường huyết, còn đường huyết tăng lại khiến cơ thể mất nước nhiều hơn. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, người bệnh có thể gặp các biến chứng nặng như tăng áp lực thẩm thấu máu hoặc nhiễm toan ceton, đặc biệt ở người lớn tuổi.
Bác sĩ Bình cho biết, cần chú ý và phân biệt các dấu hiệu cho thấy người bệnh đang tăng đường huyết do mất nước chứ không hẳn do chế độ ăn uống, gồm:
Ở người lớn tuổi, dấu hiệu mất nước đôi khi kín đáo hơn, chỉ biểu hiện bằng mệt, lừ đừ hoặc lú lẫn nhẹ.
Từ đó, bác sĩ Bình khuyên người bệnh tiểu đường nên uống nước đều trong ngày, không đợi khát; ưu tiên nước lọc, hạn chế nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực; nếu đổ mồ hôi nhiều có thể bổ sung điện giải nhưng cần tránh loại quá nhiều đường.
Ngoài ra, mọi người cần theo dõi đường huyết thường xuyên hơn trong các đợt nắng nóng; bảo quản insulin đúng nhiệt độ, tránh để ngoài trời nóng vì thuốc có thể giảm hiệu quả và chú ý không tập thể dục ngoài trời vào giờ nắng gắt.
“Người bệnh nên đi khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như đường huyết tăng cao kéo dài dù chế độ ăn không thay đổi, khát nước và tiểu nhiều liên tục, cơ thể mệt lả, buồn nôn, sụt cân nhanh, khó thở hoặc có biểu hiện lơ mơ, lú lẫn. Đặc biệt, ở người lớn tuổi hoặc có sẵn bệnh tim mạch, tình trạng mất nước kèm tăng đường huyết có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc suy thận cấp nếu không được xử trí kịp thời”, bác sĩ Thanh Bình lưu ý.
Nghiên cứu mới công bố trên tạp chí khoa học The Conversation đã phát hiện tác động tích cực của dầu cá omega-3 đối với hiệu suất vận động và khả năng phục hồi cơ bắp.
Nghiên cứu do Giáo sư Justin Roberts từ Đại học Anglia Ruskin và Giáo sư Fernando Naclerio từ Đại học Greenwich (Anh) thực hiện, tập trung vào những người trưởng thành thường xuyên vận động, đặc biệt là các bài tập kháng lực hoặc cường độ cao.
Kết quả cho thấy việc bổ sung omega-3 giúp cơ thể phục hồi và thích nghi với quá trình tập luyện hiệu quả hơn theo thời gian, từ đó trở thành một chất bổ sung tiềm năng cho người tập luyện thường xuyên.
Cụ thể, bổ sung dầu cá chứa EPA và DHA trong vài tuần giúp tăng sức mạnh cơ bắp so với nhóm tập luyện tương tự nhưng không bổ sung omega-3. Ngoài ra, những người thường xuyên tập thể dục và bổ sung omega-3 cũng có mức DHA trong màng tế bào cơ cao hơn so với người ít vận động.
Các nhà nghiên cứu giải thích omega-3 hoạt động như một “người điều phối”, giúp điều chỉnh phản ứng viêm của cơ thể sau tập luyện để cơ bắp phục hồi hiệu quả hơn.
Trong đó, EPA hỗ trợ tăng lưu lượng máu đến cơ bắp và thúc đẩy quá trình tổng hợp protein cơ. DHA lại đóng vai trò quan trọng với chức năng nhận thức và tín hiệu thần kinh, giúp cơ bắp hoạt động hiệu quả hơn. Hai hoạt chất này còn góp phần duy trì tính linh hoạt của màng tế bào, hỗ trợ vận chuyển dưỡng chất vào tế bào cơ.
Các chuyên gia kết luận omega-3 là thành phần dinh dưỡng quan trọng với người thường xuyên vận động. Liều lượng khuyến nghị cho đa số người năng động là khoảng 3 g dầu cá mỗi ngày, nên chia vào bữa sáng và tối, dùng cùng bữa ăn có chất béo để tăng khả năng hấp thu.
Để hỗ trợ tăng trưởng cơ bắp, lượng cần thiết vào khoảng 1,8 g EPA và 1,5 g DHA/ngày. Hàm lượng này tương đương khoảng 200 - 400 g cá béo như cá hồi, cá trích hoặc cá mòi.
Các chuyên gia cũng khuyến nghị nên kiểm tra kỹ hàm lượng EPA và DHA thay vì chỉ nhìn tổng lượng dầu cá, đồng thời tránh bổ sung quá 5 g EPA+DHA/ngày từ thực phẩm chức năng nếu không có chỉ định của bác sĩ, theo The Conversation.
Bệnh viện Bạch Mai vừa tiếp nhận một nam bệnh nhân trong tình trạng méo miệng, mắt nhắm không kín sau một đêm ngủ dậy. Trước đó bệnh nhân ngâm mình trong bể sục nước nóng khoảng 2-3 giờ rồi về phòng nghỉ có bật điều hòa. Sáng hôm sau, miệng bệnh nhân không khép kín, uống nước khó, đánh răng bị chảy nước ra ngoài, không cười được, mắt nhắm không kín, lông mày một bên không cử động.
Bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân liệt dây thần kinh số VII ngoại biên, còn gọi là liệt mặt, điều trị bằng y học hiện đại sử dụng thuốc kháng viêm kết hợp y học cổ truyền điện châm, xoa bóp bấm huyệt, giác hơi. Sau một thời gian ngắn điều trị, tình trạng bệnh nhân cải thiện rõ rệt, vận động cơ mặt phục hồi tốt hơn, ăn uống và sinh hoạt thuận lợi hơn.
ThS. BS Hoàng Duy Luân, khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Bạch Mai, cho hay liệt dây thần kinh số VII ngoại biên là tình trạng khá phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi và do nhiều nguyên nhân khác nhau gây nên. Mùa hè là thời điểm nhiều người chủ quan, nghĩ thời tiết nóng nên không thể "trúng lạnh". Thực tế, việc di chuyển liên tục giữa môi trường nóng và lạnh, đang ở ngoài trời nắng nóng vào phòng điều hòa ngay, để luồng gió lạnh thổi trực tiếp vào mặt, đầu hoặc gáy có thể khiến mạch máu co thắt gây thiếu máu cục bộ và viêm dây thần kinh dẫn tới liệt mặt.
Những biểu hiện điển hình của liệt mặt gồm: mặt mất cân đối, miệng méo lệch sang bên mất nếp nhăn trán, mắt bên liệt nhắm không kín, uống nước dễ chảy ra ngoài khóe miệng, nói không tròn tiếng, không huýt sáo, không phồng má được, có thể kèm đau tai, ù tai, giảm vị giác ở phần trước lưỡi... Bệnh không đe dọa tính mạng nhưng nếu chậm điều trị có thể để lại di chứng kéo dài như co cứng cơ mặt, méo miệng dai dẳng, giảm vị giác, ảnh hưởng ngoại hình và tâm lý.
Liệt mặt ngoại biên nếu được phát hiện sớm trong "giai đoạn vàng", điều trị đúng hướng sẽ có khả năng hồi phục cao. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được điều trị nội khoa, kết hợp y học cổ truyền như châm cứu, giác hơi, xoa bóp bấm huyệt để tối ưu hiệu quả. Các bác sĩ khuyến cáo khi xuất hiện dấu hiệu méo miệng, mắt nhắm không kín, cười lệch mặt... cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám. Không nên tự ý cạo gió, đắp thuốc hoặc trì hoãn điều trị tại nhà.
Để hạn chế nguy cơ liệt mặt giữa thời tiết nắng nóng, các bác sĩ khuyến cáo người dân không để điều hòa quá lạnh sâu. Tránh để luồng gió lạnh thổi thẳng vào mặt, đầu, gáy. Không tắm khuya, sấy khô đầu sau khi gội. Hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột và có biện pháp khi phải di chuyển ra vào các khu vực nóng lạnh để tránh sốc nhiệt. Tập luyện thể dục đều đặn. Ăn uống điều độ, ngủ đủ giấc. Giữ tinh thần thoải mái, tránh stress kéo dài.
