Nghị quyết 29/2026/QH16 của Quốc hội đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy lập pháp khi lần đầu tiên thiết lập cơ chế, chính sách đặc thù đối với các vi phạm đất đai xảy ra trong quá khứ, trước thời điểm Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực.
Điểm cốt lõi của chính sách là phân định rạch ròi giữa vi phạm có yếu tố tham nhũng và vi phạm không có yếu tố tham nhũng.
Theo đó, chỉ những trường hợp không tham nhũng mới thuộc phạm vi điều chỉnh. Đây là “lằn ranh pháp lý” quan trọng nhằm ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách để hợp thức hóa các hành vi tiêu cực. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1-5 và được xem là một giải pháp pháp lý mang tính chuyển tiếp, xử lý các tồn tại lịch sử.
Thay vì áp dụng chế tài hình sự một cách cứng nhắc, Nghị quyết 29 cho phép không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp vi phạm nhưng không gây thất thoát tài sản nhà nước, hoặc có gây thất thoát nhưng đã khắc phục toàn bộ hậu quả.
Điều kiện đặt ra là hành vi vi phạm phải xuất phát từ mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, dự án đã hoàn thành, mang lại hiệu quả và không còn tranh chấp, khiếu kiện.
Đối với những trường hợp chưa thể khắc phục ngay, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong thời hạn tối đa 2 năm để tạo điều kiện khắc phục hậu quả. Nếu hết thời hạn mà hậu quả được khắc phục đầy đủ thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự; nếu không, vẫn bị xử lý nhưng được xem xét giảm nhẹ.
Cơ chế, chính sách này cho thấy rõ sự chuyển hướng từ tư duy “trừng phạt” sang “khắc phục”, lấy hiệu quả kinh tế – xã hội và việc thu hồi, khôi phục tài sản làm trọng tâm.
Một điểm đáng chú ý khác là Nghị quyết 29 không chỉ dừng lại ở giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử, mà còn mở rộng sang cả giai đoạn thi hành án.
Theo đó, đối với người đã bị kết án nhưng chưa thi hành án, nếu đủ điều kiện, tòa án có thể quyết định hoãn chấp hành hình phạt trong thời hạn tối đa 2 năm để họ thực hiện nghĩa vụ khắc phục hậu quả.
Nếu khắc phục đầy đủ, người bị kết án có thể được miễn chấp hành phần hình phạt còn lại.
Trong trường hợp đang chấp hành án phạt tù, người vi phạm cũng có thể được tạm đình chỉ thi hành án để khắc phục hậu quả.
Kết quả khắc phục sẽ là căn cứ quan trọng để xem xét miễn, giảm hình phạt hoặc rút ngắn thời gian chấp hành án.
Ngoài ra, nghị quyết đã nêu còn mở ra khả năng xóa án tích đối với những người đã chấp hành xong bản án nếu đáp ứng đủ điều kiện. Quy định này mang tính nhân văn rõ rệt, góp phần tạo điều kiện cho người vi phạm sớm tái hòa nhập xã hội, đồng thời giải quyết các hệ quả pháp lý kéo dài từ những sai phạm trong quá khứ.
Quốc hội đã giao Chính phủ, các bộ, ngành và cơ quan tố tụng khẩn trương rà soát, lập danh sách các vụ việc, vụ án, bản án liên quan đến vi phạm đất đai không có yếu tố tham nhũng xảy ra trước ngày 1-8-2024 để tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết 29 này.
Thực tiễn tại nhiều tỉnh, thành, trong đó có tỉnh Khánh Hòa, cho thấy rõ nhu cầu cấp thiết của một cơ chế như Nghị quyết 29. Trong giai đoạn 2010 – 2020, nhiều sai phạm trong quản lý đất đai tại địa phương đã được phát hiện qua các kết luận của cơ quan kiểm tra, thanh tra Trung ương.
Các sai phạm chủ yếu liên quan đến việc giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, sử dụng đất không đúng mục đích, vi phạm quy hoạch…
Chính các sai phạm đó, nhiều cựu lãnh đạo UBND tỉnh và các sở, ngành đã bị truy tố, xét xử qua nhiều bản án có hiệu lực pháp luật. Nhiều cựu lãnh đạo địa phương đã phải chấp hành tổng hợp hình phạt tù từ hơn 10 năm đến gần 30 năm tù do liên quan đến nhiều vụ án khác nhau về quản lý đất đai và tài sản nhà nước.
Tuy nhiên, theo các bản án và kết luận thanh tra, điểm chung của các vụ việc này là không phát hiện yếu tố tham nhũng, vụ lợi cá nhân. Nguyên nhân sai phạm chủ yếu xuất phát từ bối cảnh pháp luật trước đây còn chồng chéo, thiếu thống nhất, cùng với áp lực phát triển kinh tế – xã hội khiến một số lãnh đạo địa phương đã nôn nóng, “vượt rào” trong quá trình điều hành. Một số dự án liên quan đến các sai phạm này trên thực tế đã được triển khai, hoàn thành và mang lại hiệu quả nhất định cho địa phương.
Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 29 mở ra một hướng tiếp cận mới mang tính điều chỉnh chính sách. Nếu các trường hợp đã bị kết án đáp ứng đủ điều kiện, đặc biệt là không có yếu tố tham nhũng và có khả năng hoặc đã khắc phục hậu quả, thì có thể được xem xét hoãn, miễn hoặc giảm hình phạt theo quy định.
Có thể thấy Nghị quyết 29 phản ánh một bước chuyển quan trọng trong chính sách pháp luật từ cách tiếp cận xử lý vi phạm thuần túy sang hướng tiếp cận toàn diện hơn, chú trọng khắc phục hậu quả, ổn định xã hội và phục vụ phát triển kinh tế.
Nhưng phía sau cam kết sinh lời hấp dẫn ấy là vòng xoáy lấy tiền người đến sau trả cho người đến trước, để rồi vị Tổng giám đốc phải nhận mức án chung thân.
Sau một ngày thẩm vấn, chiều 4-6 Tòa án nhân dân TP Hà Nội tuyên phạt ông Hoàng Nam (47 tuổi, quê Ninh Bình), cựu Tổng giám đốc Công ty cổ phần đầu tư tài chính PFS, mức án tù chung thân về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Phiên tòa từng được mở hồi đầu tháng 2, nhưng phải hoãn do vắng mặt bị hại. Tại phiên xử hôm nay, nhiều bị hại và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tiếp tục không có mặt.
Đứng trước bục khai báo, Hoàng Nam thừa nhận toàn bộ hành vi như cáo trạng truy tố.
Theo lời khai của cựu Tổng giám đốc, cuối năm 2020 Nam thành lập Công ty cổ phần công nghệ giải pháp tài chính, sau đổi tên thành Công ty cổ phần đầu tư tài chính PFS.
Khi chủ tọa hỏi công ty hoạt động theo mô hình nào, Nam cho biết doanh nghiệp được lập ra với mục đích cung cấp các giải pháp cho vay tài chính, cầm cố tài sản.
"Hoạt động như vay cầm đồ đúng không?", chủ tọa hỏi. "Dạ đúng", Nam đáp.
Tuy nhiên khi được hỏi về hiệu quả kinh doanh, bị cáo thừa nhận hoạt động của công ty không tạo ra nguồn lợi nhuận như cam kết với khách hàng.
"Bị cáo lấy tiền của người này trả cho người kia", Nam khai tại tòa.
Theo hồ sơ vụ án, để huy động vốn, Nam tổ chức nhiều hội thảo, hội nghị, trực tiếp thuyết trình hoặc giao nhân viên giới thiệu về cơ hội đầu tư vào PFS.
Tại các buổi này, công ty đưa ra cam kết sử dụng nguồn vốn góp để cho vay, từ đó tạo lợi nhuận và chi trả lãi suất từ 1,5% đến 6% mỗi tháng cho nhà đầu tư. Người góp từ 100 triệu đồng trở lên còn được hứa thưởng tương đương 0,5 chỉ vàng 9999, cáo trạng nêu.
Chủ tọa tiếp tục truy vấn việc làm thế nào để nhiều người biết đến công ty trong thời gian ngắn.
Nam khai đã trao đổi với một số người, đưa ra cơ chế hưởng quyền lợi và hoa hồng để họ giới thiệu thêm nhà đầu tư mới.
Khi được hỏi phương thức phát triển mạng lưới như vậy có giống mô hình đa cấp hay không, bị cáo trả lời "không rõ".
Dù vậy Nam thừa nhận đã sử dụng "đòn bẩy lợi ích" để tạo động lực cho những người tham gia giới thiệu thêm khách hàng, nhằm được hưởng phần trăm hoa hồng.
Theo cáo trạng, trong thời gian giữ chức Tổng giám đốc, Hoàng Nam sử dụng pháp nhân Công ty PFS để tổ chức các cuộc hội thảo, kêu gọi góp vốn với những lời hứa về mức lợi nhuận cao.
Tin tưởng vào các thông tin được quảng bá, hàng trăm người đã chuyển tiền vào tài khoản của công ty.
Cơ quan tố tụng xác định Nam đã huy động được khoảng 311 tỉ đồng từ khoảng 400 khách hàng.
Tuy nhiên trái với cam kết, phần lớn số tiền này không được sử dụng vào hoạt động kinh doanh cho vay như giới thiệu ban đầu.
Quá trình điều tra, Nam khai đã dùng tiền của nhà đầu tư đến sau để trả lãi, tiền thưởng cho những người tham gia trước đó. Ngoài ra bị cáo còn sử dụng tiền để trả lương nhân viên, thuê trụ sở, tổ chức hội thảo, trả nợ cá nhân và nhiều khoản chi khác.
Trong số hơn 311 tỉ đồng huy động được, Nam khai đã chi trả tiền gốc khoảng 9 tỉ đồng, trả lãi khoảng 37 tỉ đồng, trả nợ cá nhân khoảng 42 tỉ đồng. Phần còn lại được sử dụng cho hoạt động của công ty và đến nay đã hết.
Tính đến tháng 5-2023, còn 396 nhà đầu tư chưa nhận lại đủ tiền góp vốn ban đầu với tổng số tiền hơn 265 tỉ đồng.
Tại phiên xử, khi được hỏi về khả năng khắc phục hậu quả, Hoàng Nam cho biết hiện không còn tài sản đáng kể, không còn khả năng thanh toán cho các nhà đầu tư.
Lời khai này cũng phù hợp với kết quả điều tra trước đó. Cơ quan tố tụng xác định bị cáo không còn tiền trong tài khoản ngân hàng và chưa khắc phục được thiệt hại cho các bị hại.
Trước hội đồng xét xử, Nam nói nhận thức được hành vi của mình đã vi phạm pháp luật, gây ảnh hưởng đến rất nhiều người.
"Bị cáo rất ăn năn, thấy mình rất sai", Nam trình bày lời sau cùng.
Sau khi xem xét toàn bộ hồ sơ vụ án, lời khai của bị cáo cùng các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ, hội đồng xét xử nhận định hành vi của Hoàng Nam đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm quyền sở hữu tài sản của nhiều người, gây thiệt hại đặc biệt lớn.
Ngày 23-5, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM cho biết vừa khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Ôn Chí Phát, Nguyễn Thanh My (vợ Phát) và thi hành bắt tạm giam đối với Ôn Chí Phát để điều tra về tội "xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp".
Theo đó thực hiện cao điểm 45 ngày đêm chuyển hóa địa bàn theo chỉ đạo của Giám đốc Công an TP.HCM, ngày 12-5, Đội 6 - Phòng Cảnh sát kinh tế phối hợp Đội Quản lý thị trường số 3 kiểm tra hộ kinh doanh Chí Phát Luxury (số 166 Triệu Quang Phục, phường Chợ Lớn).
Qua kiểm tra, phát hiện Chí Phát Luxury đang kinh doanh số lượng lớn hàng hóa có dấu hiệu giả mạo các nhãn hiệu nổi tiếng của Mỹ và nhiều nước thuộc Liên minh châu Âu được bảo hộ tại Việt Nam như Gucci, Louis Vuitton, Burberry, Dior, Hermes, Rolex… gồm quần áo, giày dép, túi xách, đồng hồ các loại.
Lực lượng chức năng đã tạm giữ 1.913 sản phẩm với tổng trị giá niêm yết hơn 1,079 tỉ đồng. Chủ hộ kinh doanh không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của hàng hóa.
Quá trình điều tra xác định từ đầu năm 2021 đến tháng 5-2026, Ôn Chí Phát cùng Nguyễn Thanh My đã tổ chức nhập hàng giả mạo nhãn hiệu thông qua các đầu mối trên mạng xã hội để bán trực tiếp tại cửa hàng và bán trực tuyến thông qua Facebook, Zalo, TikTok nhằm thu lợi bất chính.
Kết quả trích xuất dữ liệu điện tử, sao kê tài khoản ngân hàng và tài liệu kế toán thể hiện từ đầu năm 2024 đến nay, các đối tượng đã thu lợi hơn 4,5 tỉ đồng.
Kết luận giám định của Viện Sở hữu trí tuệ quốc gia xác định 17 danh mục hàng hóa thu giữ là hàng hóa giả mạo nhãn hiệu được bảo hộ tại Việt Nam theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.
Hiện Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM đang tiếp tục mở rộng điều tra, truy xét các đối tượng liên quan để xử lý nghiêm.
Chiều 23-4, UBND phường Đồng Sơn (tỉnh Quảng Trị) xác nhận trên địa bàn vừa xảy ra một vụ án mạng, nạn nhân là nữ chủ tiệm cầm đồ 63 tuổi.
Theo thông tin ban đầu, khoảng 13h30 cùng ngày, một người đàn ông đến tiệm cầm đồ trên địa bàn phường. Tại đây, người này xảy ra cãi vả, xô xát với nữ chủ tiệm.
Sau đó người đàn ông bỏ chạy. Khi người dân vào bên trong, phát hiện chủ tiệm nằm trong vũng máu, trên người có nhiều vết thương nghi do bị đâm.
Nạn nhân được đưa đi cấp cứu, nhưng đã tử vong tại bệnh viện.
Cơ quan công an địa phương đã nhanh chóng có mặt khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi và truy bắt nghi phạm.
Được biết nghi phạm đã bị bắt tại một tiệm Internet trên địa bàn phường Đồng Thuận lúc 16h chiều cùng ngày. Cơ quan công an vẫn đang tiếp tục điều tra vụ việc.
Nghi phạm được xác định là Nguyễn Văn Dũng (34 tuổi, trú phường Đồng Sơn), còn nạn nhân là bà N.T.T. (63 tuổi, trú phường Đồng Sơn).
