Nghị quyết 29/2026/QH16 của Quốc hội đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy lập pháp khi lần đầu tiên thiết lập cơ chế, chính sách đặc thù đối với các vi phạm đất đai xảy ra trong quá khứ, trước thời điểm Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực.
Điểm cốt lõi của chính sách là phân định rạch ròi giữa vi phạm có yếu tố tham nhũng và vi phạm không có yếu tố tham nhũng.
Theo đó, chỉ những trường hợp không tham nhũng mới thuộc phạm vi điều chỉnh. Đây là “lằn ranh pháp lý” quan trọng nhằm ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách để hợp thức hóa các hành vi tiêu cực. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1-5 và được xem là một giải pháp pháp lý mang tính chuyển tiếp, xử lý các tồn tại lịch sử.
Thay vì áp dụng chế tài hình sự một cách cứng nhắc, Nghị quyết 29 cho phép không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp vi phạm nhưng không gây thất thoát tài sản nhà nước, hoặc có gây thất thoát nhưng đã khắc phục toàn bộ hậu quả.
Điều kiện đặt ra là hành vi vi phạm phải xuất phát từ mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, dự án đã hoàn thành, mang lại hiệu quả và không còn tranh chấp, khiếu kiện.
Đối với những trường hợp chưa thể khắc phục ngay, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong thời hạn tối đa 2 năm để tạo điều kiện khắc phục hậu quả. Nếu hết thời hạn mà hậu quả được khắc phục đầy đủ thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự; nếu không, vẫn bị xử lý nhưng được xem xét giảm nhẹ.
Cơ chế, chính sách này cho thấy rõ sự chuyển hướng từ tư duy “trừng phạt” sang “khắc phục”, lấy hiệu quả kinh tế – xã hội và việc thu hồi, khôi phục tài sản làm trọng tâm.
Một điểm đáng chú ý khác là Nghị quyết 29 không chỉ dừng lại ở giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử, mà còn mở rộng sang cả giai đoạn thi hành án.
Theo đó, đối với người đã bị kết án nhưng chưa thi hành án, nếu đủ điều kiện, tòa án có thể quyết định hoãn chấp hành hình phạt trong thời hạn tối đa 2 năm để họ thực hiện nghĩa vụ khắc phục hậu quả.
Nếu khắc phục đầy đủ, người bị kết án có thể được miễn chấp hành phần hình phạt còn lại.
Trong trường hợp đang chấp hành án phạt tù, người vi phạm cũng có thể được tạm đình chỉ thi hành án để khắc phục hậu quả.
Kết quả khắc phục sẽ là căn cứ quan trọng để xem xét miễn, giảm hình phạt hoặc rút ngắn thời gian chấp hành án.
Ngoài ra, nghị quyết đã nêu còn mở ra khả năng xóa án tích đối với những người đã chấp hành xong bản án nếu đáp ứng đủ điều kiện. Quy định này mang tính nhân văn rõ rệt, góp phần tạo điều kiện cho người vi phạm sớm tái hòa nhập xã hội, đồng thời giải quyết các hệ quả pháp lý kéo dài từ những sai phạm trong quá khứ.
Quốc hội đã giao Chính phủ, các bộ, ngành và cơ quan tố tụng khẩn trương rà soát, lập danh sách các vụ việc, vụ án, bản án liên quan đến vi phạm đất đai không có yếu tố tham nhũng xảy ra trước ngày 1-8-2024 để tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết 29 này.
Thực tiễn tại nhiều tỉnh, thành, trong đó có tỉnh Khánh Hòa, cho thấy rõ nhu cầu cấp thiết của một cơ chế như Nghị quyết 29. Trong giai đoạn 2010 – 2020, nhiều sai phạm trong quản lý đất đai tại địa phương đã được phát hiện qua các kết luận của cơ quan kiểm tra, thanh tra Trung ương.
Các sai phạm chủ yếu liên quan đến việc giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, sử dụng đất không đúng mục đích, vi phạm quy hoạch…
Chính các sai phạm đó, nhiều cựu lãnh đạo UBND tỉnh và các sở, ngành đã bị truy tố, xét xử qua nhiều bản án có hiệu lực pháp luật. Nhiều cựu lãnh đạo địa phương đã phải chấp hành tổng hợp hình phạt tù từ hơn 10 năm đến gần 30 năm tù do liên quan đến nhiều vụ án khác nhau về quản lý đất đai và tài sản nhà nước.
Tuy nhiên, theo các bản án và kết luận thanh tra, điểm chung của các vụ việc này là không phát hiện yếu tố tham nhũng, vụ lợi cá nhân. Nguyên nhân sai phạm chủ yếu xuất phát từ bối cảnh pháp luật trước đây còn chồng chéo, thiếu thống nhất, cùng với áp lực phát triển kinh tế – xã hội khiến một số lãnh đạo địa phương đã nôn nóng, “vượt rào” trong quá trình điều hành. Một số dự án liên quan đến các sai phạm này trên thực tế đã được triển khai, hoàn thành và mang lại hiệu quả nhất định cho địa phương.
Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 29 mở ra một hướng tiếp cận mới mang tính điều chỉnh chính sách. Nếu các trường hợp đã bị kết án đáp ứng đủ điều kiện, đặc biệt là không có yếu tố tham nhũng và có khả năng hoặc đã khắc phục hậu quả, thì có thể được xem xét hoãn, miễn hoặc giảm hình phạt theo quy định.
Có thể thấy Nghị quyết 29 phản ánh một bước chuyển quan trọng trong chính sách pháp luật từ cách tiếp cận xử lý vi phạm thuần túy sang hướng tiếp cận toàn diện hơn, chú trọng khắc phục hậu quả, ổn định xã hội và phục vụ phát triển kinh tế.
Chiều 8-5, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh Đắk Lắk thông tin vừa tống đạt lệnh tạm giam với bị can Châu Minh Ngọc (75 tuổi, trú khu phố Phước Lương, phường Đông Hòa, Đắk Lắk) để điều tra, xử lý về tội danh "giao cấu với trẻ em", sau khi người này bị bắt giữ theo quyết định truy nã.
Theo hồ sơ vụ án, từ cuối năm 2013 đến giữa năm 2014, ông Ngọc đã có hành vi giao cấu với một bé gái 15 tuổi ở thôn Phước Lương, xã Hòa Xuân Tây, huyện Đông Hòa, tỉnh Phú Yên cũ.
Hậu quả, bé gái mang thai và sinh con. Sau khi vụ việc bị phát hiện, tháng 7-2014, người đàn ông này trốn khỏi địa phương.
Ông Ngọc bị Cơ quan cảnh sát điều tra Công an huyện Đông Hòa, tỉnh Phú Yên cũ khởi tố bị can về hành vi "giao cấu với trẻ em", theo khoản 2, điều 115 Bộ luật Hình sự năm 1999. Ngày 5-1-2015, Cơ quan cảnh sát điều tra ra quyết định truy nã đối với bị can Ngọc.
Công an xác định đây là đối tượng truy nã nguy hiểm nên đã triển khai nhiều biện pháp xác minh, truy bắt. Tuy nhiên, ông Ngọc liên tục thay đổi nơi lẩn trốn, cắt đứt liên lạc với gia đình và địa phương nhằm tránh sự phát hiện của lực lượng chức năng.
Ngày 12-5-2021, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Yên xác lập chuyên án để tập trung lực lượng, sử dụng đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ truy bắt.
Sau thời gian kiên trì đấu tranh, phát động phong trào toàn dân bảo vệ an ninh trật tự, tố giác tội phạm, đến ngày 6-5-2026, công an xác định được ông Ngọc đang lẩn trốn tại khu vực trang trại tại thôn Phú An thuộc xã Hiệp Thạnh, tỉnh Lâm Đồng.
Ngay trong ngày, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Công an xã Hiệp Thạnh và các lực lượng chức năng đã bắt giữ ông Ngọc.
Ngày 17/7, Phước, 35 tuổi, trú Lâm Đồng, cùng 8 người bị Công an tỉnh Hà Tĩnh khởi tố về tội Đánh bạc và Tổ chức đánh bạc, theo Điều 321, 322 Bộ luật Hình sự.
Theo điều tra, đầu tháng 5, trước khi World Cup 2026 khởi tranh, Phước liên hệ với một người biệt danh "Min" tại TP HCM để nhận tài khoản cá cược cấp cao trên hệ thống Bong88. Từ đó, Phước phân tách thành nhiều cấp nhỏ, giao cho các "chân rết" dưới quyền quản lý, tổ chức cho người chơi tham gia cá độ nhằm hưởng lợi.
Đầu tháng 6/2026, qua rà soát trên không gian mạng, Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Hà Tĩnh phát hiện đường dây, xác lập chuyên án đấu tranh.
Giữa tháng 7, lực lượng chức năng huy động hơn 50 cán bộ, chia thành 9 tổ công tác, đồng loạt bắt giữ Phước cùng những người liên quan.
Nhà chức trách xác định, từ tháng 6/2026 đến khi bị triệt phá, đường dây giao dịch cá độ bóng đá hơn 200 tỷ đồng.
Sau hai ngày TAND Hà Nội xét xử, sáng nay, bản luận tội được đại diện VKSND Hà Nội công bố với 23 bị cáo trong vụ án đưa, nhận hối lộ và gian lận đấu thầu.
Trong 5 người bị truy tố tội Nhận hối lộ, cựu thứ trưởng Hoàng Văn Thắng bị đề nghị 4-5 năm tù. Người bị đề nghị án cao nhất - 16 năm tù, là Trần Văn Lăng, cựu Giám đốc Ban 2, với tiền nhận hối lộ 13,4 tỷ đồng.
>> Chi tiết mức án đề nghị với 23 bị cáo
Giám đốc công ty Hoàng Dân, ông Nguyễn Văn Dân, bị đề nghị 8-9 năm về tội Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng; 3-4 năm về tội Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng và 2-3 năm về tội Đưa hối lộ. Tổng hợp án đề nghị cho 3 tội là 13-16 năm.
Các bị cáo còn lại bị truy tố một trong hai tội Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng hoặc Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng, bị đề nghị từ 30 tháng án treo đến 7 năm tù.
Theo VKS, phần lớn các bị cáo nhận hối lộ đều là người có chức vụ, quyền hạn, trình độ chuyên môn cao nhưng vì vụ lợi đã thực hiện những điều Đảng viên không được làm.
VKS đánh giá vụ án là một minh chứng cho việc nhà thầu thi công đã cấu kết, thông đồng, "móc ngoặc" với chủ đầu tư, gặp gỡ, nhờ vả, trao đổi lợi ích vật chất để được tạo điều kiện trúng thầu và gây thất thoát tiền của Nhà nước.
Hành vi gian dối về năng lực, kinh nghiệm trong hồ sơ dự thầu đã gây thiệt hại cho Nhà nước tổng số tiền hơn 251 tỷ đồng, trong đó bị cáo Dân giữ vai trò cầm đầu.
23 bị cáo liên quan việc dọn đường cho doanh nghiệp Hoàng Dân trúng 5 gói thầu thuộc 4 dự án (thi công hồ Krông Pách Thượng, tỉnh Đăk Lăk; hồ Bản Mồng, tỉnh Nghệ An; hồ Bản Lải, tỉnh Lạng Sơn và hồ Cánh Tạng, tỉnh Hòa Bình).
Giám đốc Dân còn sử dụng hai hệ thống sổ sách kế toán để hợp thức các khoản chi, vi phạm quy định về kế toán khiến thiệt hại tài sản cho nhà nước gần 100 tỷ đồng.
Trong phần khai báo, cựu thứ trưởng Thắng cho rằng mình gần gũi doanh nghiệp nên tiếp tại nhà. Cấp dưới của ông, cựu cục phó Nguyễn Hải Thanh, bị xác định đang trốn truy nã, gửi thư từ Canada phân trần nhận hối lộ vì "đang rất cần tiền".
Cũng tại tòa, giám đốc Dân liệt kê loạt tài sản, vàng, đất đang bị kê biên thu giữ, bày tỏ nguyện vọng được bán để khắc phục sớm hậu quả.
Phiên tòa đang tiếp tục với phần bào chữa của các luật sư.
