Nghị quyết 29/2026/QH16 của Quốc hội đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy lập pháp khi lần đầu tiên thiết lập cơ chế, chính sách đặc thù đối với các vi phạm đất đai xảy ra trong quá khứ, trước thời điểm Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực.
Điểm cốt lõi của chính sách là phân định rạch ròi giữa vi phạm có yếu tố tham nhũng và vi phạm không có yếu tố tham nhũng.
Theo đó, chỉ những trường hợp không tham nhũng mới thuộc phạm vi điều chỉnh. Đây là “lằn ranh pháp lý” quan trọng nhằm ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách để hợp thức hóa các hành vi tiêu cực. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1-5 và được xem là một giải pháp pháp lý mang tính chuyển tiếp, xử lý các tồn tại lịch sử.
Thay vì áp dụng chế tài hình sự một cách cứng nhắc, Nghị quyết 29 cho phép không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp vi phạm nhưng không gây thất thoát tài sản nhà nước, hoặc có gây thất thoát nhưng đã khắc phục toàn bộ hậu quả.
Điều kiện đặt ra là hành vi vi phạm phải xuất phát từ mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, dự án đã hoàn thành, mang lại hiệu quả và không còn tranh chấp, khiếu kiện.
Đối với những trường hợp chưa thể khắc phục ngay, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong thời hạn tối đa 2 năm để tạo điều kiện khắc phục hậu quả. Nếu hết thời hạn mà hậu quả được khắc phục đầy đủ thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự; nếu không, vẫn bị xử lý nhưng được xem xét giảm nhẹ.
Cơ chế, chính sách này cho thấy rõ sự chuyển hướng từ tư duy “trừng phạt” sang “khắc phục”, lấy hiệu quả kinh tế – xã hội và việc thu hồi, khôi phục tài sản làm trọng tâm.
Một điểm đáng chú ý khác là Nghị quyết 29 không chỉ dừng lại ở giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử, mà còn mở rộng sang cả giai đoạn thi hành án.
Theo đó, đối với người đã bị kết án nhưng chưa thi hành án, nếu đủ điều kiện, tòa án có thể quyết định hoãn chấp hành hình phạt trong thời hạn tối đa 2 năm để họ thực hiện nghĩa vụ khắc phục hậu quả.
Nếu khắc phục đầy đủ, người bị kết án có thể được miễn chấp hành phần hình phạt còn lại.
Trong trường hợp đang chấp hành án phạt tù, người vi phạm cũng có thể được tạm đình chỉ thi hành án để khắc phục hậu quả.
Kết quả khắc phục sẽ là căn cứ quan trọng để xem xét miễn, giảm hình phạt hoặc rút ngắn thời gian chấp hành án.
Ngoài ra, nghị quyết đã nêu còn mở ra khả năng xóa án tích đối với những người đã chấp hành xong bản án nếu đáp ứng đủ điều kiện. Quy định này mang tính nhân văn rõ rệt, góp phần tạo điều kiện cho người vi phạm sớm tái hòa nhập xã hội, đồng thời giải quyết các hệ quả pháp lý kéo dài từ những sai phạm trong quá khứ.
Quốc hội đã giao Chính phủ, các bộ, ngành và cơ quan tố tụng khẩn trương rà soát, lập danh sách các vụ việc, vụ án, bản án liên quan đến vi phạm đất đai không có yếu tố tham nhũng xảy ra trước ngày 1-8-2024 để tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết 29 này.
Thực tiễn tại nhiều tỉnh, thành, trong đó có tỉnh Khánh Hòa, cho thấy rõ nhu cầu cấp thiết của một cơ chế như Nghị quyết 29. Trong giai đoạn 2010 – 2020, nhiều sai phạm trong quản lý đất đai tại địa phương đã được phát hiện qua các kết luận của cơ quan kiểm tra, thanh tra Trung ương.
Các sai phạm chủ yếu liên quan đến việc giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, sử dụng đất không đúng mục đích, vi phạm quy hoạch…
Chính các sai phạm đó, nhiều cựu lãnh đạo UBND tỉnh và các sở, ngành đã bị truy tố, xét xử qua nhiều bản án có hiệu lực pháp luật. Nhiều cựu lãnh đạo địa phương đã phải chấp hành tổng hợp hình phạt tù từ hơn 10 năm đến gần 30 năm tù do liên quan đến nhiều vụ án khác nhau về quản lý đất đai và tài sản nhà nước.
Tuy nhiên, theo các bản án và kết luận thanh tra, điểm chung của các vụ việc này là không phát hiện yếu tố tham nhũng, vụ lợi cá nhân. Nguyên nhân sai phạm chủ yếu xuất phát từ bối cảnh pháp luật trước đây còn chồng chéo, thiếu thống nhất, cùng với áp lực phát triển kinh tế – xã hội khiến một số lãnh đạo địa phương đã nôn nóng, “vượt rào” trong quá trình điều hành. Một số dự án liên quan đến các sai phạm này trên thực tế đã được triển khai, hoàn thành và mang lại hiệu quả nhất định cho địa phương.
Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 29 mở ra một hướng tiếp cận mới mang tính điều chỉnh chính sách. Nếu các trường hợp đã bị kết án đáp ứng đủ điều kiện, đặc biệt là không có yếu tố tham nhũng và có khả năng hoặc đã khắc phục hậu quả, thì có thể được xem xét hoãn, miễn hoặc giảm hình phạt theo quy định.
Có thể thấy Nghị quyết 29 phản ánh một bước chuyển quan trọng trong chính sách pháp luật từ cách tiếp cận xử lý vi phạm thuần túy sang hướng tiếp cận toàn diện hơn, chú trọng khắc phục hậu quả, ổn định xã hội và phục vụ phát triển kinh tế.
Tại phiên tòa xét xử, có năm bị cáo trong đó gồm cả cha, mẹ của nạn nhân (dưới 16 tuổi): Thạch Thiện (39 tuổi), Kim Thị Xuân (40 tuổi), Trần Thị Hiền (52 tuổi), cùng ngụ ấp Prey Chóp B, xã Lai Hòa, TP Cần Thơ; Thạch Thị Lai (63 tuổi), ngụ ấp Tân Nam, phường Vĩnh Phước, TP Cần Thơ; Lâm Bạc Tý (53 tuổi), ngụ xã Bình Chánh, TP HCM.
Hội đồng xét xử tuyên phạt các bị cáo Thạch Thiện, Kim Thị Xuân và Trần Thị Hiền mỗi bị cáo 12 năm tù; bị cáo Thạch Thị Lai 13 năm tù và Lâm Bạc Tý 13 năm 6 tháng tù - cùng tội danh "mua bán người dưới 16 tuổi".
Theo cáo trạng, từ khoảng tháng 5-2024, Thạch Thị Lai có gặp và thỏa thuận với một người phụ nữ tên Lâm Bé Pủng - người này muốn tìm phụ nữ ở địa phương để đưa qua Trung Quốc lấy chồng, thỏa thuận tiền công là 20 triệu đồng cho mỗi trường hợp.
Để tìm người giới thiệu và hưởng tiền công, bị cáo Lai có quen biết và móc nối với Trần Thị Hiền nhờ tìm người phù hợp. Sau đó thông qua mối quan hệ họ hàng, Hiền tìm hiểu và biết vợ chồng Thạch Thiện - Kim Thị Xuân có hai con gái, đang gặp khó khăn về tài chính.
Hiền đã tìm đến đặt vấn đề giúp cho hai con gái của gia đình đi Trung Quốc lấy chồng, với mục đích nhận tiền để trang trải. Vợ chồng Thiện và Xuân đồng ý cho con gái là T.T.C.T. (16 tuổi) đi Trung Quốc lấy chồng, riêng T.T.C.T. (18 tuổi) là con gái lớn không đồng ý nên không tham gia.
Ngày 3-8-2024, các bị cáo đưa T. lên TP.HCM, giao cho Lâm Bạc Tý để đưa ra Hà Nội, sau đó di chuyển lên Lai Châu để làm thủ tục xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc. Tại đây T. bị cưỡng ép kết hôn với người nước ngoài và nhiều lần bị ép quan hệ tình dục, sau đó tìm cách bỏ trốn.
Trong quá trình bỏ trốn, ngày 14-9-2024 T. bị Công an Trung Quốc kiểm tra giấy tờ và bắt giữ. Ngày 26-12-2024, T.T.C.T. đã được trao trả về Việt Nam và sau đó được bàn giao cho Bộ Chỉ huy Bộ đội biên phòng tỉnh Sóc Trăng (cũ), nay là Bộ Chỉ huy Bộ đội biên phòng TP Cần Thơ.
Theo hồ sơ vụ án, trong vụ án này bị cáo Xuân và Thiện (cha mẹ của nạn nhân) nhận được số tiền là 160 triệu đồng, bị cáo Hiền nhận số tiền 10 triệu đồng, Tý nhận số tiền 5 triệu đồng và Lai nhận ứng số tiền 500.000 đồng (còn 20 triệu đồng được hứa hẹn nhưng chưa nhận).
Theo nhận định của hội đồng xét xử, hành vi của các bị cáo là đặc biệt nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm đến nhân phẩm, danh dự và quyền tự do của con người, đặc biệt nạn nhân là trẻ em. Đồng thời hành vi này làm ảnh hưởng xấu đến tình hình an ninh trật tự, an toàn xã hội tại địa phương nên cần phải xử lý nghiêm.
Riêng người phụ nữ tên Lâm Bé Pủng (còn có tên là Phượng) là em ruột của bị cáo Lâm Bạc Tý, hiện nay đã xuất cảnh. Do đó, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an TP Cần Thơ đã ra quyết định tách vụ án hình sự để tiếp tục tiến hành điều tra, làm rõ đối với Lâm Bé Pủng và các đối tượng có liên quan khác.
Theo Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh Tây Ninh, đơn vị này vừa triệt phá đường dây tổ chức đánh bạc, đánh bạc dưới hình thức đá gà qua mạng với tổng số tiền giao dịch được xác định khoảng 80 tỷ đồng.
Trước đó, qua công tác nắm tình hình, các trinh sát thuộc Phòng Cảnh sát hình sự phát hiện một nhóm đối tượng thường xuyên tổ chức cho các con bạc tham gia đánh bạc dưới hình thức cá cược đá gà thắng thua bằng tiền thông qua mạng internet với quy mô lớn, hoạt động tinh vi, có sự phân công vai trò cụ thể giữa các đối tượng tham gia. Nhận thấy đây là tụ điểm cờ bạc có tính chất phức tạp, gây ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự địa phương, lãnh đạo Phòng Cảnh sát hình sự đã xác lập chuyên án để tập trung lực lượng, phương tiện đấu tranh triệt xóa.
Sau thời gian theo dõi, thu thập tài liệu, chứng cứ và xác minh hoạt động của các đối tượng, ngày 31/5/2026, Phòng Cảnh sát hình sự phối hợp Phòng Cảnh sát cơ động tổ chức lực lượng tiến hành kiểm tra, bắt quả tang các đối tượng đang thực hiện hành vi tổ chức đánh bạc và đánh bạc dưới hình thức đá gà thắng thua bằng tiền qua mạng internet tại ấp Rừng Sến, xã Đức Lập, tỉnh Tây Ninh.
Tại thời điểm kiểm tra, lực lượng công an bắt quả tang 7 đối tượng đang tham gia tổ chức đánh bạc và đánh bạc dưới hình thức cá cược các trận đá gà trực tuyến được phát trên mạng internet. Kết quả điều tra ban đầu xác định địa điểm đánh bạc trên do Lê Văn Ngộ (SN 1986, thường trú ấp Rừng Sến, xã Đức Lập, tỉnh Tây Ninh) cùng các đối tượng liên quan đứng ra tổ chức. Các đối tượng sử dụng thiết bị điện tử kết nối internet để theo dõi trực tiếp các trận đá gà, sau đó nhận cược và tổ chức cho các con bạc tham gia đặt cược thắng thua bằng tiền.
Qua khám xét và kiểm tra tại hiện trường, lực lượng chức năng thu giữ nhiều tang vật, phương tiện phục vụ cho việc tổ chức đánh bạc gồm: 1 laptop; 1 ổ điện; 1 tivi hiệu Darling màu đen; 1 modem wifi hiệu FPT; 1 dây cáp kết nối máy tính với màn hình; 2 tờ giấy carton có ghi các chữ số màu đỏ; 1 tờ giấy A4 ghi các chữ số màu xanh, đỏ; 1 quyển tập học sinh có ghi các nội dung liên quan đến việc cá cược; 1 cây viết và 10 ghế nhựa. Ngoài ra, lực lượng công an còn tạm giữ số tiền quả tang trên chiếu bạc là 60.372.000 đồng.
Theo kết quả điều tra bước đầu, từ ngày 1/5 đến 31/5, tổng số tiền đặt cược của các đối tượng là 80 tỷ đồng. Đây là số tiền giao dịch đặc biệt lớn, thể hiện tính chất chuyên nghiệp, quy mô và mức độ nguy hiểm của hoạt động cờ bạc mà các đối tượng đã tổ chức.
Theo đại diện của hàng trăm người dân góp vốn mua đất dự án khu trung tâm đô thị, thương mại, dịch vụ, tài chính, du lịch Nha Trang (tại sân bay Nha Trang) của Công ty CP Tập đoàn Phúc Sơn (gọi tắt là Phúc Sơn), trước kỳ nghỉ lễ 30-4, họ được thư ký tòa phúc thẩm thông báo trong tuần tới tòa sẽ có quyết định đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm, hoặc gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử phúc thẩm vụ án.
Vụ án hình sự "vi phạm các quy định về quản lý đất đai", "lừa đảo chiếm đoạt tài sản" liên quan đến dự án nêu trên đã được Tòa án quân sự Quân khu 5 xét xử sơ thẩm hồi tháng 1-2026, sau đó bị những nhà đầu tư là người góp vốn mua đất dự án này kháng cáo.
Một trong các khiếu nại, kháng cáo của những người góp vốn mua đất dự án tại sân bay Nha Trang là đề nghị tòa án cấp phúc thẩm tuyên buộc Công ty Phúc Sơn tiếp tục thực hiện "Hợp đồng tiến trình thực hiện chuyển nhượng quyền sử dụng đất" dự án đã nêu, giao đất cho nhà đầu tư góp vốn sau khi hoàn thành các thủ tục theo quy định của pháp luật và theo hợp đồng đã ký kết.
Khiếu nại, kháng cáo của người dân có liên quan đến quy hoạch các dự án của Công ty Phúc Sơn trên diện tích đất quốc phòng (62,89ha) tại sân bay Nha Trang mà công ty này đã được bàn giao, phê duyệt quy hoạch phân lô để bán.
Cụ thể, Phúc Sơn đã phân 24,8ha trong diện tích đất quốc phòng tại sân bay Nha Trang thành 1.112 lô đất để bán. Công ty này ký kết 982 "hợp đồng thực hiện tiến trình chuyển nhượng quyền sử dụng đất" dự án này với tổng giá trị hơn 9.413 tỉ đồng và đã thu của khách hàng hơn 7.030 tỉ đồng. Trong số đó có hàng trăm khách hàng đang kháng cáo.
Về dự án nêu trên, UBND tỉnh Khánh Hòa đã ban hành nhiều quyết định điều chỉnh, liên quan đến quy hoạch và đất đã giao cho Phúc Sơn tại sân bay Nha Trang.
Ngày 21-7-2017, UBND tỉnh Khánh Hòa có quyết định phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500 đối với dự án hơn 62,3ha đất đã giao cho Phúc Sơn tại sân bay Nha Trang. Trong đó có phê duyệt diện tích từng loại đất theo các mục đích sử dụng đất cụ thể (như đất nhà ở liên kế hơn 115.861m2, đất nhà ở biệt thự hơn 19.524m2; đất ở du lịch hơn 42.492m2; đất hỗn hợp 62.678m2…).
Thế nhưng theo bản án sơ thẩm (1-2026), Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự tỉnh Khánh Hòa đã "từ chối việc giám định tài sản đối với phần diện tích 62,3ha đất tại sân bay Nha Trang do UBND tỉnh Khánh Hòa thu hồi của Trường Sĩ quan Không quân giao cho Công ty Phúc Sơn" thực hiện dự án và đã phê duyệt quy hoạch như kể trên.
Lý do, theo hội đồng, là "đến thời điểm hiện nay khu đất trên vẫn chưa được Thủ tưởng Chính phủ phê duyệt phương án sắp xếp".
Còn trong các quyết định giao đất đó của UBND tỉnh Khánh Hòa có giao một phần diện tích "đất ở không hình thành đơn vị ở (loại đất này không nằm trong phân loại đất theo quy định tại Điều 10 Luật Đất đai năm 2013)".
Đồng thời trong quyết định số 2139/QĐ-UBND ngày 25-7-2017 của UBND tỉnh Khánh Hòa (điều chỉnh quyết định giao đất hoàn vốn dự án BT cho Phúc Sơn) "không xác định rõ mục đích sử dụng đất đối với từng diện tích đất".
