Một trong những thay đổi căn bản nhất của Luật Thủ đô 2026 là chuyển từ cơ chế “phân cấp” sang “phân quyền triệt để”. Khác với trước đây khi nhiều quyết định quan trọng vẫn phải xin ý kiến Trung ương, luật mới xác lập nguyên tắc trao quyền chủ động cho chính quyền Hà Nội trong tổ chức bộ máy, quản lý kinh tế – xã hội và điều hành đô thị.
Việc phân quyền không chỉ dừng ở giao nhiệm vụ mà bao gồm cả quyền quyết định, đi kèm trách nhiệm giải trình. Điều này giúp rút ngắn quy trình xử lý công việc, đặc biệt trong các lĩnh vực như đầu tư công, quy hoạch, tổ chức bộ máy và cung cấp dịch vụ công.
Về tổ chức bộ máy, Thành phố được quyền quy định số lượng, việc thành lập, giải thể cơ quan chuyên môn khác với quy định của trung ương; tự quyết định biên chế và chế độ quản lý công chức riêng. Hà Nội được áp dụng các chỉ tiêu quy hoạch, yêu cầu về không gian và sử dụng đất khác với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tại các khu vực phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng.
Thành phố cũng được ban hành định mức kinh tế – kỹ thuật, đơn giá, giá dịch vụ sự nghiệp khác với quy định của trung ương. Đặc biệt, đối với các dự án lớn, quan trọng, HĐND Thành phố có quyền quyết định chính sách đặc biệt khác với luật hiện hành sau khi tham vấn cơ quan trung ương.
Luật Thủ đô 2026 mở ra cơ chế đặc biệt khi cho phép HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố ban hành văn bản quy phạm pháp luật có nội dung khác với quy định của cơ quan Trung ương trong một số trường hợp. Đó là điều chỉnh trình tự, thủ tục hành chính để phù hợp với thực tiễn thành phố, miễn là bảo đảm đơn giản hóa, không gây khó khăn thêm cho tổ chức, cá nhân.
Trước đây, sự khác biệt giữa nhu cầu thực tiễn của Hà Nội và khuôn khổ pháp lý chung thường dẫn đến tình trạng “vướng luật”. Cơ chế mới giúp tháo gỡ điểm nghẽn này, cho phép địa phương chủ động thiết kế giải pháp phù hợp hơn với điều kiện thực tế.
Hà Nội sẽ là đô thị thí điểm chính sách (sandbox)
Lần đầu tiên Luật Thủ đô quy định rõ cơ chế thí điểm chính sách mới, cho phép Hà Nội thử nghiệm các mô hình chưa có trong luật hoặc khác với luật hiện hành.
Thay vì chỉ gói gọn trong lĩnh vực khoa học công nghệ, Luật 2026 cho phép Hà Nội thí điểm cả trong xây dựng chính sách, cơ chế mới nói chung và phát triển công nghệ, sản phẩm, dịch vụ mới. Cụ thể, Hà Nội thử nghiệm các mô hình quản trị, kinh tế, nông nghiệp, và huy động nguồn lực hoàn toàn mới, thậm chí khác với quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc những vấn đề pháp luật chưa quy định.
Phạm vi sandbox gồm mô hình tổ chức bộ máy, chế độ công vụ, công chức mới; mô hình kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp đô thị ứng dụng công nghệ cao; huy động và phân bổ nguồn lực phát triển đô thị; giải pháp an sinh xử lý vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân.
Luật Thủ đô 2026 quy định thời gian thí điểm cơ chế, chính sách lên đến 5 năm và có thể được gia hạn thêm 5 năm (tổng cộng 10 năm). Điều này cho phép các dự án có đủ thời gian để bộc lộ hết hiệu quả và rủi ro trước khi quyết định nhân rộng chính thức.
Để sandbox “không chỉ nằm trên giấy”, Luật 2026 thiết lập cơ chế bảo vệ cán bộ và tổ chức. Cụ thể, người đứng đầu cơ quan, cán bộ, công chức và các tổ chức, cá nhân tham gia thi hành các nghị quyết thí điểm được loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý trong trường hợp không vụ lợi, đã thực hiện đúng trình tự, thủ tục nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.
Nếu việc thử nghiệm có ảnh hưởng tiêu cực vượt quá mức dự báo, UBND thành phố phải tạm dừng ngay và báo cáo HĐND thành phố. Đồng thời, mọi quy chế thử nghiệm cho từng dự án phải được ban hành rõ ràng, xác định rõ không gian, địa bàn và diện chịu tác động.
Điểm mới quan trọng nhất tại Điều 10 của Luật 2026 là việc xác lập nguyên tắc trên địa bàn thành phố chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Quy hoạch này được lập trên cơ sở cụ thể hóa các quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, đồng thời tích hợp, lồng ghép và thay thế hai loại quy hoạch trước đây là Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô.
Chủ tịch UBND Thành phố có thẩm quyền phê duyệt và phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô sau khi được HĐND thông qua. Đây là sự thay đổi lớn so với quy định trước đây khi quy hoạch chung thường phải đợi Thủ tướng phê duyệt.
Luật mới cũng trao cho UBND Thành phố thẩm quyền quyết định danh mục, lộ trình và biện pháp di dời các cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc, cơ sở sự nghiệp không phù hợp với quy hoạch tại đô thị trung tâm (trừ các cơ quan trung ương).
Không gian ngầm, tầm thấp và tầm cao được quy hoạch, phân vùng chức năng dựa trên Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Việc phát triển đô thị nén tại các khu vực ga đường sắt (TOD) và các chỉ tiêu quy hoạch kiến trúc đặc thù tại đây cũng phải tuân thủ và dựa trên nền tảng của quy hoạch tổng thể.
Các khu vực xung quanh ga đường sắt đô thị sẽ được quy hoạch với mật độ cao hơn, kết hợp phát triển nhà ở, thương mại và dịch vụ. Để thực hiện mô hình này, luật cho phép điều chỉnh một số chỉ tiêu quy hoạch, khai thác giá trị gia tăng từ đất và hạ tầng, đồng thời tạo cơ chế tài chính để đầu tư trở lại cho hệ thống giao thông công cộng.
Trong bối cảnh Hà Nội đang đối mặt với áp lực giao thông lớn, mô hình TOD được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và cải thiện chất lượng sống đô thị.
Hình thành đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt
Luật Thủ đô 2026 cho phép thành lập đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt trực thuộc thành phố, được tổ chức theo mô hình đặc thù và áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội. Đây là công cụ mới để Hà Nội xây dựng các khu vực phát triển trọng điểm, như trung tâm tài chính, khu công nghệ cao, khu đổi mới sáng tạo, với môi trường thể chế linh hoạt hơn.
Đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt thuộc thành phố Hà Nội do Quốc hội quyết định thành lập để thực hiện vai trò đô thị chức năng theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Đô thị này được tổ chức theo mô hình đặc thù, được áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội, thực hiện các chính sách mới về quản trị địa phương, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô.
Quy định này nhằm cụ thể hóa vị trí, vai trò đặc biệt của Thủ đô; đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức không gian phát triển, quản trị đô thị và thử nghiệm các mô hình quản lý mới phù hợp với yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của Hà Nội trong giai đoạn mới.
Mô hình này cho phép áp dụng các cơ chế, chính sách quản lý, điều hành linh hoạt, vượt trội so với mô hình đơn vị hành chính thông thường, qua đó thu hút nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, khoa học – công nghệ và phát triển kinh tế – xã hội.
Bạn đọc Hồng Nhi cho biết mẹ chị 69 tuổi, ngụ xã Tân Vĩnh Lộc (TP.HCM), có thẻ bảo hiểm y tế hết hạn ngày 20-11-2025. Do cần duy trì thẻ liên tục để khám chữa bệnh, gia đình đã đóng tiền gia hạn trước một tháng.
Tuy nhiên, sau khi Nghị quyết 56 của HĐND TP.HCM có hiệu lực từ ngày 14-11-2025, mẹ chị thuộc diện được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí nhưng đến nay vẫn chưa được hoàn tiền.
Ông Nguyễn Quốc Thanh, phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP.HCM, cho biết căn cứ khoản 2 Điều 5 Nghị quyết 56 của HĐND TP: "Trường hợp các đối tượng của nghị quyết này đang có thẻ bảo hiểm y tế thì mức hỗ trợ được áp dụng kể từ ngày liền kề hết hạn của thẻ bảo hiểm y tế".
Như vậy, các trường hợp đã đóng tiền mua thẻ BHYT hộ gia đình và thẻ đã phát hành có giá trị sử dụng. Người tham gia sẽ không được hoàn lại số tiền đã đóng.
"Chỉ khi thẻ bảo hiểm y tế hiện tại hết hạn, người thuộc diện theo Nghị quyết 56 mới được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí tiếp theo ngày liền kề thẻ cũ hết hạn".
Với trường hợp mẹ chị Hồng Nhi, thẻ đã đóng tiền và hết hạn ngày 20-11-2026 thì thẻ mới theo Nghị quyết 56 sẽ có giá trị tiếp theo từ ngày 21-11-2026.
Tương tự, bạn đọc tên Thu phản ánh mẹ chị có thẻ bảo hiểm y tế hết hạn ngày 9-12-2025 nhưng đã đóng tiền gia hạn từ ngày 7-11-2025 để đảm bảo quyền lợi liên tục. Sau đó, địa phương không hoàn tiền mà cấp thẻ mới đến ngày 9-12-2026, khiến gia đình băn khoăn có phải bị trùng thẻ hay không.
Về trường hợp này, ông Thanh khẳng định: khi người dân đã mua thẻ bảo hiểm y tế hộ gia đình trước đó, thẻ này đã có hiệu lực theo quy định. Thẻ bảo hiểm y tế miễn phí theo Nghị quyết 56 chỉ được cấp nối tiếp sau khi thẻ cũ hết hạn, nên sẽ không có việc sử dụng hai thẻ trùng thời gian.
"Như vậy, số tiền đã đóng để mua thẻ bảo hiểm y tế hộ gia đình sẽ không được hoàn trả. Người dân sẽ được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí ngay sau khi thẻ hiện tại hết hạn", ông Thanh nhấn mạnh.
Theo Nghị quyết 56, người từ đủ 65 tuổi đến dưới 75 tuổi, có đăng ký thường trú tại TP.HCM và chưa được hưởng hỗ trợ bảo hiểm y tế từ các chính sách khác, sẽ được hỗ trợ toàn bộ mức đóng.
Chiều 6.4, Đội Chữa cháy và cứu nạn cứu hộ khu vực 32, Phòng Cảnh sát PCCC và cứu nạn cứu hộ Công an TP.HCM phối hợp các đơn vị liên quan phong tỏa hiện trường, khẩn trương xử lý vụ cháy xảy ra tại một nhà xưởng trên đường Vĩnh Tân 34.
Theo thông tin ban đầu, khoảng 15 giờ cùng ngày, lực lượng chức năng nhận tin báo cháy tại cơ sở chế biến mùn cưa của một người dân. Ngay sau đó, nhiều xe chữa cháy cùng hàng chục cán bộ, chiến sĩ được điều động đến hiện trường triển khai công tác dập lửa và chống cháy lan.
Khu vực xảy ra cháy là nhà xưởng rộng khoảng 700 m², được dựng tạm bằng khung cột, mái tôn cũ và không có giấy phép xây dựng. Bên trong chứa nhiều mùn cưa, vật liệu dễ bắt lửa, khiến ngọn lửa nhanh chóng bùng phát, bao trùm toàn bộ khu vực.
Lực lượng chức năng đã nhanh chóng triển khai đội hình chữa cháy. Sau khoảng 15 phút, đám cháy cơ bản được khống chế, không để lan sang các khu vực lân cận.
Vụ việc khiến 3 người bị thương, gồm: anh Nguyễn Văn Sỹ (35 tuổi), anh Trần Trí Thức (24 tuổi, cùng quê Cần Thơ) và bà Vy Thị Mây (40 tuổi, quê Nghệ An).
Theo nhận định ban đầu, nguyên nhân có thể do sự cố nổ máy nghiền dăm bào trong quá trình vận hành, sau đó lửa bén vào mùn cưa khô gây cháy lớn.
Hiện cơ quan chức năng đang tiếp tục thống kê thiệt hại và điều tra, làm rõ nguyên nhân vụ cháy.
Liên quan vụ việc 2 người bị hành hung khi thắc mắc tiền gửi ô tô 160.000 đồng ở chung cư New Horizon (P.Vĩnh Tuy, Hà Nội), ngày 16.6, trao đổi với Thanh Niên, ông Nguyễn Hồng Quân, đại diện Ban quản trị (BQT) chung cư New Horizon, cho biết vụ việc xảy ra vào 0 giờ 10 - 0 giờ 40 ngày 15.6.
Theo ông Quân, ngay khi nhận được thông tin, BQT đã nhanh chóng có mặt tại hiện trường. Thời điểm đó, BQT phát hiện một người bị thương nằm dưới đất cạnh barie lối ra hầm ô tô, một người khác cũng bị hành hung nhưng đã chạy được lên phía trên.
Sau đó, BQT và tổ dân phố đã báo Công an P.Vĩnh Tuy, lực lượng 113 và xe cấp cứu 115 tới hiện trường. Khi công an đến, lực lượng chức năng đã tiến hành bảo vệ hiện trường và kiểm tra lại camera tại khu vực đường nội bộ do ban quản lý của BQT quản lý.
Qua đó, ghi nhận hình ảnh một người chạy lên phía trên (anh H. - PV) nhưng vẫn tiếp tục bị đánh, tương tự nội dung trong đoạn clip lan truyền trên mạng xã hội.
"BQT và ban quản lý tòa nhà đang phối hợp, hỗ trợ cơ quan công an làm rõ toàn bộ vụ việc. 2 nạn nhân vẫn đang được điều trị tại bệnh viện", ông Quân nói và cho hay đã có 3 bảo vệ bị đưa về trụ sở Công an P.Vĩnh Tuy để phục vụ công tác điều tra.
Ông Quân cho biết thêm, sau khi xảy ra vụ việc, BQT chung cư New Horizon cũng đã trao đổi sơ bộ với nhân viên bảo vệ. Qua đó, xác định nguyên nhân ban đầu của vụ việc là do bất đồng liên quan đến phí gửi ô tô dưới hầm. Sau đó, nhân viên này gọi thêm người xuống giải quyết. Trong quá trình lời qua tiếng lại, phía bảo vệ trông giữ ô tô không kiềm chế được nên đã xảy ra hành vi đánh người.
Vị đại diện BQT chung cư cũng thông tin, hệ thống camera tại hầm gửi xe do một đơn vị khác quản lý. Do đó, BQT không thể trực tiếp kiểm tra và chưa nắm đầy đủ diễn biến các sự việc dưới hầm.
Ông Quân cũng cho hay, tòa nhà New Horizon có 2 ban quản lý thuê 2 đội bảo vệ riêng biệt. Cụ thể, một ban quản lý do cư dân/BQT thuê về, chỉ quản lý về an ninh toàn phần căn hộ và đường nội bộ trong dự án.
Một ban quản lý do Công ty cổ phần Xây dựng kỹ thuật Việt Nam (chủ đầu tư) thuê về chuyên quản lý 2 tầng hầm gửi xe (xe máy và ô tô). Ông Quân cho rằng, phần diện tích gửi xe 2 bánh ở hầm này đúng ra chủ đầu tư phải bàn giao cho cư dân nhưng vẫn đang bị chiếm giữ sử dụng.
Cũng theo ghi nhận của Thanh Niên vào chiều 16.6, tại khu vực tầng hầm xảy ra vụ xô xát, bảng phí gửi ô tô được đặt công khai ở lối ra. Mức phí từ 6 - 8 giờ là 20.000 đồng/xe/lượt; từ 8 - 24 giờ là 10.000 đồng/xe/tiếng.
Trước đó, theo trình báo của anh T.M.H (42 tuổi, ở Cầu Giấy, Hà Nội), tối 14.6, anh cùng vợ và 2 con đến nhà một người quen ở chung cư New Horizon. Tài xế N.M.D lái ô tô chở gia đình anh H. vào gửi xe ở hầm chung cư này.
Đến khi ra về, anh D. được báo tiền gửi ô tô là 160.000 đồng. Thấy không thỏa đáng, tài xế đề nghị lấy biên lai và mâu thuẫn xuất phát từ thời điểm này. Sau đó, tài xế và anh H. có lời qua tiếng lại với một số người được cho là nhân viên bảo vệ hầm chung cư.
Quá trình này, anh H. dùng điện thoại quay lại và bị một người mặc áo đen đá vỡ điện thoại iPhone 14 Promax. Ngay sau đó, người mặc áo đen này tiếp tục hành hung, dùng hung khí tấn công anh H. và tài xế D.
Vụ việc chỉ dừng lại khi anh H. chạy ra ngoài khu vực nội khu chung cư, hô hoán người dân.
Rạng sáng 15.6, anh H. đã ra Công an P.Vĩnh Tuy trình báo vụ việc, đề nghị được đưa đi giám định thương tích.
Theo anh H., quá trình xô xát, anh bị chấn thương phần mềm, phải khâu 3 mũi ở vùng đầu. Còn tài xế D. bị gãy ngón tay, vùng đầu cũng bị khâu nhiều mũi. Ngoài ra, cả hai người còn bị nhiều thương tích phần mềm khác trên cơ thể.
Một lãnh đạo Công an P.Vĩnh Tuy cho biết, sau khi vụ việc xảy ra, cơ quan công an đã mời 7 - 8 người liên quan lên làm việc, lấy lý lịch để phục vụ quá trình điều tra.
