Trang tin Axios ngày 5/5 dẫn nguồn tin quan chức Mỹ cho biết “Nhà Trắng tin rằng họ đang tiến gần tới việc đạt được đồng thuận với Iran” về Bản ghi nhớ (MOU) dài một trang, gồm 14 điểm, do đặc phái viên Trung Đông Steve Witkoff và con rể của ông Trump, Jared Kushner, soạn thảo, cộng tác với một số quan chức Iran.
Một quan chức Pakistan tham gia nỗ lực hòa bình cũng xác nhận với Reuters thông tin trên. “Chúng ta đang rất gần, rất gần rồi”, ông này nói.
Nội dung MOU đề xuất hai bên tuyên bố chấm dứt chiến tranh và kích hoạt giai đoạn đàm phán 30 ngày, hướng tới thỏa thuận mở cửa eo biển Hormuz, hạn chế chương trình hạt nhân của Iran và dỡ bỏ lệnh trừng phạt của Mỹ với Iran.
Mỹ yêu cầu Iran dừng mọi hoạt động làm giàu uranium trong tối thiểu 12 năm và lệnh này sẽ tự động gia hạn nếu Iran vi phạm. Sau giai đoạn này, Iran sẽ được phép làm giàu uranium ở mức thấp 3,67% phục vụ mục đích dân sự, cam kết không được tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân và phải chấp nhận các cuộc thanh tra kiểm soát tăng cường cũng như đột xuất.
Hai nguồn tin cho hay Iran sẽ đồng ý loại bỏ kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao hiện có và các nhà đàm phán đề xuất chuyển số vật liệu này sang Mỹ.
Trong giai đoạn 30 ngày đàm phán, các hạn chế của Iran đối với hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz và lệnh phong tỏa của Mỹ với các cảng biển Iran sẽ dần được dỡ bỏ.
Tuy nhiên, nếu đàm phán đổ vỡ hoặc hai bên không đạt được thỏa thuận, Mỹ có thể khôi phục lệnh phong tỏa hoặc tái khởi động chiến tranh.
Trong khuôn khổ MOU, Mỹ cam kết từng bước dỡ bỏ các lệnh trừng phạt áp đặt lên Iran và dần giải tỏa hàng tỷ USD trong các quỹ của nước này đang bị đóng băng trên khắp thế giới.
Axios nói rằng “chưa có gì được thống nhất chính thức” nhưng các nguồn tin cho hay quá trình hiện tại là thời điểm Mỹ và Iran tiến gần thỏa thuận nhất từ khi cuộc chiến bắt đầu hôm 28/2. Mỹ kỳ vọng nhận được phản hồi từ Tehran về các điểm mấu chốt trong vòng 48 giờ tới.
Mỹ và Iran đạt được lệnh ngừng bắn từ ngày 8/4. Tuy nhiên, tình trạng Iran siết chặt eo biển Hormuz và Mỹ phong tỏa các cảng biển đối phương đã khiến thị trường toàn cầu thiếu hụt hàng triệu thùng dầu, đẩy giá nhiên liệu tăng cao.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 5/5 tuyên bố chiến dịch “Cơn thịnh nộ Kinh hoàng” nhằm vào Iran đã chấm dứt. Theo ông, các vấn đề liên quan chương trình hạt nhân của Iran, trong đó có số phận kho uranium làm giàu ở mức cao, sẽ được giải quyết thông qua đàm phán.
Báo Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên ngày 31/3 cho biết, Tổng thống Donald Trump đã nói với các trợ lý rằng ông sẵn sàng tuyên bố chiến thắng và chấm dứt chiến dịch quân sự chống lại Iran ngay cả khi eo biển Hormuz vẫn bị đóng cửa phần lớn.
Báo cáo cho biết một động thái như vậy có khả năng sẽ kéo dài sự kiểm soát chặt chẽ của Tehran đối với eo biển Hormuz và để lại một chiến dịch phức tạp nhằm mở cửa trở lại tuyến đường thủy chiến lược sau này.
“Trong những ngày gần đây, Tổng thống Trump và các trợ lý đã đánh giá rằng một sứ mệnh nhằm khai thông điểm nghẽn Hormuz sẽ đẩy cuộc xung đột vượt quá khung thời gian 4-6 tuần mà ông đề ra”, nguồn tin cho hay.
Nguồn tin nói thêm: “Tổng thống Trump quyết định rằng Mỹ nên đạt được các mục tiêu chính là làm tê liệt hải quân và kho dự trữ tên lửa của Iran, đồng thời giảm bớt các hành động thù địch hiện tại trong khi gây áp lực ngoại giao buộc Tehran phải khôi phục dòng chảy thương mại tự do”.
Các quan chức cho biết, nếu nỗ lực đó thất bại, Washington sẽ hối thúc các đồng minh ở châu Âu và Vùng Vịnh đi đầu trong việc mở lại eo biển. Họ cũng nói thêm, có những phương án quân sự mà Tổng thống có thể quyết định, nhưng chúng không phải là ưu tiên tức thời của ông.
Lập trường này đánh dấu một sự thay đổi tiềm tàng so với những lời cảnh báo công khai của chính quyền Tổng thống Trump. Nó cũng phản ánh mối lo ngại ngày càng tăng trong Nhà Trắng về kho dự trữ vũ khí chính xác của Mỹ và tác động kéo dài của một cuộc chiến tiêu hao đối với nền kinh tế toàn cầu.
Trước đó, ông Trump từng dọa xóa sổ hạ tầng năng lượng của Iran nếu tuyến đường thủy này không được "mở lại hoàn toàn" trong vòng 48 giờ. Ngay trước hạn chót, nhà lãnh đạo Mỹ bất ngờ thông báo hoãn “tối hậu thư” thêm 5 ngày, và sau đó tiếp tục là 10 ngày cho đến 6/4.
Bất chấp những cảnh báo trên cùng với việc Mỹ tiếp tục điều thêm lực lượng đến Trung Đông, Iran không có dấu hiệu nào cho thấy sẽ mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz.
Tehran tuyên bố eo biển Hormuz vẫn được mở cho tàu thuyền của các quốc gia không phải thù địch, miễn là họ tuân thủ quy trình của Iran. Một ủy ban quốc hội Iran hôm qua cũng phê duyệt kế hoạch thu phí đối với tàu thuyền qua lại Hormuz.
Eo biển Hormuz đang trở thành một đòn bẩy chiến lược của Iran khi việc đóng cửa tuyến đường này cho thấy tác động đến kinh tế toàn cầu vượt xa tưởng tượng. Trong các tuyên bố mới đây, Iran đưa thêm điều kiện công nhận chủ quyền của nước này với Hormuz là một trong những yêu cầu để chấm dứt xung đột.
Theo Guardian
Tại cuộc họp báo ngày 9-4, Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey nói rằng trong chiến dịch kéo dài hơn một tháng, tàu chiến và máy bay tuần tra biển P8 của nước này đã "theo dõi và ngăn chặn bất kỳ hoạt động nguy hiểm nào" của ba tàu ngầm Nga.
Ông Healey không tiết lộ chính xác địa điểm diễn ra chiến dịch, cho biết nó không diễn ra trong lãnh hải của Anh mà trong vùng đặc quyền kinh tế kéo dài 200 hải lý tính từ bờ biển Anh, hoặc khu vực tiếp giáp với ranh giới vùng đặc quyền của các quốc gia khác. Chiến dịch cũng có sự tham gia của Na Uy và các đồng minh không nêu tên.
Dù nói rằng không có bằng chứng nào cho thấy các tàu Nga đã gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng dưới biển, Bộ trưởng Quốc phòng Anh nói rằng việc này sẽ gửi một thông điệp tới Tổng thống Nga Vladimir Putin.
"Chúng tôi thấy hoạt động của các ông trên các đường cáp và đường ống dẫn dầu của chúng tôi, và các ông nên biết rằng bất kỳ nỗ lực nào nhằm phá hoại chúng sẽ không được dung thứ và sẽ phải chịu hậu quả nghiêm trọng", Hãng tin AFP dẫn lời ông Healey.
"Chúng tôi đã vạch trần những hoạt động bí mật đó. Chúng tôi đã nói rõ với ông ta và các tàu ngầm của ông ta rằng chúng tôi đã theo dõi chúng từng bước một", ông Healey nói thêm, cho rằng hành động của Nga diễn ra "trong khi các nước đang hướng sự chú ý về Trung Đông".
Theo London, các tàu của Nga bị phát hiện bao gồm một tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân lớp Akula và hai tàu ngầm chuyên dụng từ Cục Nghiên cứu biển sâu (GUGI).
GUGI nằm trong số những cơ sở bí mật nhất của Nga, chịu trách nhiệm giám sát dưới bề mặt đại dương và các tàu ngầm do thám mini chạy bằng năng lượng hạt nhân hoạt động ở vùng nước sâu, theo các chuyên gia quốc phòng.
Tàu ngầm tấn công của Nga có thể là "mồi nhử để đánh lạc hướng" cho hai tàu chuyên dụng, vốn "được thiết kế để khảo sát cơ sở hạ tầng dưới nước trong thời bình và phá hoại chúng trong thời chiến", ông Healey nói.
Theo báo Times of Israel, quân đội Mỹ vừa công bố đoạn video cho thấy tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường của Hải quân Mỹ nổ súng vào một tàu chở hàng của Iran vào ngày 19-4 khi tàu này tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa mà Washington đang áp đặt xung quanh các cảng của Iran.
"Tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Spruance đã chặn tàu M/V Touska khi con tàu này di chuyển qua khu vực phía bắc Biển Ả Rập với tốc độ 17 hải lý/giờ trên hành trình tới Bandar Abbas, Iran. Lực lượng Mỹ đã đưa ra nhiều cảnh báo và thông báo cho con tàu treo cờ Iran rằng tàu đang vi phạm lệnh phong tỏa của Mỹ" - Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thuật lại.
CENTCOM cáo buộc thủy thủ đoàn của tàu Touska "không tuân thủ các cảnh báo lặp đi lặp lại trong suốt 6 giờ". Tàu Spruance đã yêu cầu thủy thủ đoàn trên tàu Iran sơ tán khỏi phòng máy.
Theo CENTCOM, tàu khu trục Mỹ đã vô hiệu hóa hệ thống đẩy của tàu chở hàng Iran bằng cách bắn nhiều phát đạn từ pháo MK 45 của tàu vào khoang máy của tàu Touska.
"Lính thủy đánh bộ Mỹ thuộc Đơn vị Viễn chinh Thủy quân lục chiến số 31 sau đó đã lên boong con tàu không chấp hành này, và hiện Mỹ đang giữ con tàu" - CENTCOM cập nhật.
CENTCOM nhấn mạnh các lực lượng của họ "đã hành động một cách thận trọng, chuyên nghiệp và tương xứng nhằm bảo đảm việc tuân thủ (lệnh phong tỏa)".
Đoạn video do tài khoản "Phản ứng nhanh" chính thức của Bộ Chiến tranh Mỹ đăng tải - Video: X/DOW Rapid Response
Phía Iran xác nhận Mỹ đã tấn công tàu thương mại của Iran tại vùng biển Oman khi nổ súng vào tàu và vô hiệu hóa hệ thống điều hướng, đồng thời triển khai một số lính thủy đánh bộ lên boong con tàu nói trên. Họ cho biết con tàu đã bị bắt giữ.
Đầu ngày 20-4, truyền thông nhà nước Iran dẫn lời người phát ngôn Bộ Tư lệnh trung tâm Khatam al-Anbiya của nước này cho biết con tàu đang trên hành trình từ Trung Quốc tới Iran.
"Chúng tôi cảnh báo rằng các lực lượng vũ trang của Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ sớm phản ứng và trả đũa hành vi cướp biển có vũ trang này của quân đội Mỹ" - vị này tuyên bố.
Trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết sau khi tàu Touska phớt lờ cảnh báo dừng lại, tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Spruance "đã chặn đứng nó ngay lập tức bằng cách bắn thủng khoang máy".
Ông Trump nói rằng tàu Touska hiện nằm trong danh sách trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ "do trước đây từng hoạt động bất hợp pháp".
Vụ việc xảy ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz. Iran đã mở lại eo biển này trong thời gian ngắn vào hôm 17-4 sau khi Israel - Lebanon đạt được lệnh ngừng bắn, nhưng họ đã đóng cửa eo biển trở lại vào ngày hôm sau để đáp trả việc Mỹ vẫn duy trì phong tỏa đối với các tàu ra vào cảng của Iran.
