Trang tin Axios ngày 5/5 dẫn nguồn tin quan chức Mỹ cho biết “Nhà Trắng tin rằng họ đang tiến gần tới việc đạt được đồng thuận với Iran” về Bản ghi nhớ (MOU) dài một trang, gồm 14 điểm, do đặc phái viên Trung Đông Steve Witkoff và con rể của ông Trump, Jared Kushner, soạn thảo, cộng tác với một số quan chức Iran.
Một quan chức Pakistan tham gia nỗ lực hòa bình cũng xác nhận với Reuters thông tin trên. “Chúng ta đang rất gần, rất gần rồi”, ông này nói.
Nội dung MOU đề xuất hai bên tuyên bố chấm dứt chiến tranh và kích hoạt giai đoạn đàm phán 30 ngày, hướng tới thỏa thuận mở cửa eo biển Hormuz, hạn chế chương trình hạt nhân của Iran và dỡ bỏ lệnh trừng phạt của Mỹ với Iran.
Mỹ yêu cầu Iran dừng mọi hoạt động làm giàu uranium trong tối thiểu 12 năm và lệnh này sẽ tự động gia hạn nếu Iran vi phạm. Sau giai đoạn này, Iran sẽ được phép làm giàu uranium ở mức thấp 3,67% phục vụ mục đích dân sự, cam kết không được tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân và phải chấp nhận các cuộc thanh tra kiểm soát tăng cường cũng như đột xuất.
Hai nguồn tin cho hay Iran sẽ đồng ý loại bỏ kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao hiện có và các nhà đàm phán đề xuất chuyển số vật liệu này sang Mỹ.
Trong giai đoạn 30 ngày đàm phán, các hạn chế của Iran đối với hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz và lệnh phong tỏa của Mỹ với các cảng biển Iran sẽ dần được dỡ bỏ.
Tuy nhiên, nếu đàm phán đổ vỡ hoặc hai bên không đạt được thỏa thuận, Mỹ có thể khôi phục lệnh phong tỏa hoặc tái khởi động chiến tranh.
Trong khuôn khổ MOU, Mỹ cam kết từng bước dỡ bỏ các lệnh trừng phạt áp đặt lên Iran và dần giải tỏa hàng tỷ USD trong các quỹ của nước này đang bị đóng băng trên khắp thế giới.
Axios nói rằng “chưa có gì được thống nhất chính thức” nhưng các nguồn tin cho hay quá trình hiện tại là thời điểm Mỹ và Iran tiến gần thỏa thuận nhất từ khi cuộc chiến bắt đầu hôm 28/2. Mỹ kỳ vọng nhận được phản hồi từ Tehran về các điểm mấu chốt trong vòng 48 giờ tới.
Mỹ và Iran đạt được lệnh ngừng bắn từ ngày 8/4. Tuy nhiên, tình trạng Iran siết chặt eo biển Hormuz và Mỹ phong tỏa các cảng biển đối phương đã khiến thị trường toàn cầu thiếu hụt hàng triệu thùng dầu, đẩy giá nhiên liệu tăng cao.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 5/5 tuyên bố chiến dịch “Cơn thịnh nộ Kinh hoàng” nhằm vào Iran đã chấm dứt. Theo ông, các vấn đề liên quan chương trình hạt nhân của Iran, trong đó có số phận kho uranium làm giàu ở mức cao, sẽ được giải quyết thông qua đàm phán.
"Không, chưa phải bản cuối cùng, đó mới là một bản ghi nhớ", Tổng thống Donald Trump hôm nay phát biểu trước báo giới khi tham dự hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp, đề cập đến thỏa thuận dự kiến được ký kết giữa Mỹ và Iran tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6.
"Nếu tôi không hài lòng, chúng tôi sẽ lại khai hỏa", ông nói trước khi bước vào cuộc gặp với Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah al-Sisi. "Nếu họ không biết điều, chúng tôi sẽ lập tức ném bom thẳng vào đầu họ, bởi họ đã không biết cách cư xử suốt 47 năm qua".
Tổng thống Trump cho biết thêm rằng bản ghi nhớ với Iran không bao gồm việc dỡ bỏ ngay lập tức các lệnh trừng phạt áp đặt lên nước này. Ông sau đó dành nhiều lời khen ngợi thỏa thuận khung với Iran.
"Đó là một thỏa thuận rất mạnh mẽ. Không ai biết rõ nó có những gì, nhưng nó cực kỳ mạnh mẽ và hầu hết mọi người dường như đều đang rất hài lòng", Tổng thống nói.
Theo ông, thỏa thuận với Iran sẽ là một cú hích lớn cho thị trường. "Không có gì nhạy bén như thị trường và thị trường đang hào hứng với nó hơn bất kỳ điều gì tôi từng thấy", Tổng thống Mỹ nói. "Nếu không có nó, cả thế giới sẽ rơi vào đại suy thoái".
Iran chưa bình luận về tuyên bố trên của ông Trump. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei hôm 15/6 nói rằng nước này vẫn "vô cùng ngờ vực" Mỹ, ngay cả sau khi hai bên đã đạt được thỏa thuận mới nhằm chấm dứt chiến sự.
"Thật tiếc khi phải thừa nhận rằng sự ngờ vực sâu sắc của Iran đối với Mỹ bắt nguồn từ lịch sử lâu dài về những hành vi sai trái của các lãnh đạo Mỹ", ông Baqaei nói, thêm rằng Washington vẫn còn chặng đường dài phía trước để có thể giành được lòng tin của Tehran.
Giá dầu ngày 17/6 tiến sát mức thấp nhất trong vòng ba tháng qua và Tổng thống Trump dự đoán giá sẽ còn giảm sâu hơn nữa, "thậm chí thấp hơn cả mức trước khi chiến sự nổ ra".
Mỹ - Iran đã nhất trí về thỏa thuận hòa bình, song các điều khoản cụ thể chưa được chính quyền hai nước công bố.
Truyền thông Mỹ cùng ngày đăng nội dung thỏa thuận 14 điểm mà nước này đạt được với Iran, trong đó có nhiều điểm tương đồng với bản mà truyền thông Iran đăng tải một ngày trước đó, như lập tức chấm dứt giao tranh trên toàn bộ mặt trận, Mỹ dỡ bỏ phong tỏa với các cảng của Iran hay lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD.
"Tôi vừa hủy chuyến đi của các đại diện của mình đến Islamabad, Pakistan để gặp phía Iran. Quá nhiều thời gian lãng phí cho việc đi lại và quá nhiều việc", Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên mạng xã hội hôm 25/4.
"Ngoài ra, đang có sự đấu đá nội bộ rất lớn và hỗn loạn trong 'giới lãnh đạo của họ'. Không ai biết ai là người nắm quyền, kể cả chính họ", ông cho biết.
Nhưng lãnh đạo Mỹ vẫn để ngỏ khả năng tiếp tục đàm phán, khi cho biết Iran chỉ cần "gọi điện" nếu muốn đối thoại.
Nhà Trắng trước đó thông báo đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể ông Trump, sẽ đến Islamabad vào ngày 25/4 để tham dự vòng đàm phán thứ hai với Iran.
Khi được hỏi chuyến đi bị hủy có đồng nghĩa giao tranh sẽ tiếp diễn hay không, Tổng thống Trump đáp "không". "Chúng tôi chưa nghĩ đến chuyện đó", ông nói.
Tổng thống Mỹ cho biết ông hủy chuyến đi vì không hài lòng với lập trường đàm phán của Iran, thêm rằng đã nhận được đề xuất sửa đổi chỉ vài phút sau khi đưa ra quyết định trên.
"Họ đưa cho chúng tôi một dự thảo đáng lẽ phải tốt hơn. Điều thú vị là ngay lập tức, chỉ trong vòng 10 phút sau khi tôi hủy bỏ chuyến đi, chúng tôi đã nhận được đề xuất tốt hơn nhiều", ông nói với báo giới.
Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ có "mọi quân bài" và Iran có thể gọi điện bất kỳ lúc nào muốn, song phái đoàn của Washington "sẽ không thực hiện thêm những chuyến bay kéo dài 18 giờ chỉ để ngồi nói chuyện vô ích".
Trước đó không lâu, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã kết thúc chuyến thăm Islamabad sau khi gặp tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir, nhà trung gian chính trong nỗ lực đàm phán, cũng như Thủ tướng Shehbaz Sharif và Ngoại trưởng Ishaq Dar.
Iran cho biết ông Araghchi đã lên đường tới Oman và sẽ quay trở lại Pakistan sau khi kết thúc các cuộc gặp ở nước này, trước khi tiếp tục đến Nga để thảo luận về cách chấm dứt xung đột tại Trung Đông.
Ngoại trưởng Iran mô tả chuyến thăm Pakistan là "rất hiệu quả", song bày tỏ hoài nghi về ý định của Mỹ. "Tôi vẫn chưa thấy liệu Mỹ có thật sự nghiêm túc trong nỗ lực ngoại giao hay không", ông nói.
Ngay cả trước khi Tổng thống Trump hủy kế hoạch cử phái đoàn đến Pakistan, triển vọng đàm phán giữa Tehran và Washington cũng đã khá mờ mịt, khi Iran tuyên bố không có kế hoạch gặp giới chức Mỹ tại Islamabad và Pakistan sẽ đóng vai trò trung gian để chuyển tiếp đề xuất cho hai bên.
Thủ tướng Sharif cho biết đã trao đổi với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và tái khẳng định cam kết của Pakistan trong thúc đẩy "hòa bình bền vững".
Mỹ và Iran từng đàm phán trong khoảng 21 giờ tại Islamabad hôm 11/4, nhưng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Tổng thống Trump đã ra lệnh phong tỏa các cảng biển Iran từ ngày 13/4 để gây áp lực buộc nước này chấp nhận các điều khoản của thỏa thuận, nhưng Tehran không nhượng bộ và đáp trả bằng cách siết kiểm soát eo biển Hormuz.
Đàm phán hòa bình từng được kỳ vọng nối lại hôm 21/4 nhưng không diễn ra, do Iran tuyên bố chưa sẵn sàng đối thoại trực tiếp với Mỹ. Tổng thống Trump đã gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran cho tới khi Tehran đưa ra đề xuất cụ thể với Washington.
Hezbollah đã nhận được hai đề xuất từ Mỹ để chấm dứt giao tranh với Israel, kênh Al Manar của nhóm ngày 2/6 đưa tin. Hezbollah không đồng ý với đề xuất đầu tiên của Ngoại trưởng Marco Rubio, theo đó Israel sẽ dừng tấn công quận Dahiyeh ở Beirut, một thành trì của nhóm, để đổi lấy việc Hezbollah ngừng tập kích Israel.
Tổng thống Donald Trump sau đó đưa ra đề nghị thứ hai rằng nếu Hezbollah ngừng tấn công Israel, nước này sẽ không nhắm vào quận Dahiyeh trong nhiều ngày. Đề xuất này cũng kêu gọi lệnh ngừng bắn toàn diện có hiệu lực sau 48-72 giờ, có thể bao trùm cả miền nam Lebanon, theo Al Manar.
Kênh Al Manar cho biết Hezbollah đang thảo luận về phương án của ông Trump, song chưa rõ kết quả. Đây là lần đầu tiên Hezbollah xác nhận về thỏa thuận ngừng bắn mà Tổng thống Trump nhắc đến vào ngày 1/6.
Một nguồn tin cho biết Hezbollah đang trao đổi với chính phủ Lebanon và nhấn mạnh cần "một lệnh ngừng bắn toàn diện".
Israel và Hezbollah tiếp tục giao tranh sau khi ông Trump công bố thỏa thuận nói trên. Cơ quan Thông tấn Quốc gia Lebanon (NNA) cho biết Israel ngày 2/6 tấn công khoảng 30 địa điểm trên khắp miền nam nước này.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) thông báo đã đánh chặn hai vật thể bay từ Lebanon, không có thương vong. Hezbollah tuyên bố đã tấn công các binh sĩ Israel tại Lebanon, song không nhận trách nhiệm về các vụ tấn công nhằm vào nước láng giềng.
Xung đột giữa Israel và Hezbollah bùng phát ngày 2/3, chiến sự những ngày qua leo thang mạnh mẽ khi IDF mở đợt tiến công sâu nhất vào Lebanon trong hai thập kỷ qua.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cáo buộc Hezbollah liên tục vi phạm thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực ngày 17/4 và ra lệnh tấn công vùng ngoại ô phía nam Beirut, nơi có thành trì của nhóm.
Theo trang tin Axios của Mỹ, ông Trump đã gây áp lực buộc ông Netanyahu phải nhượng bộ, cho rằng Thủ tướng Israel đang gây nguy hiểm cho đàm phán hòa bình Mỹ - Iran.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz sau đó cho biết nước này đã xây dựng phương án mới được Mỹ hậu thuẫn, theo đó IDF sẽ tấn công ngoại ô Beirut nếu Hezbollah tiếp tục tập kích Israel.
Bộ Y tế Lebanon cho biết các cuộc tấn công kể từ đầu tháng 3 khiến 3.465 người tại nước này thiệt mạng. Theo giới chức Israel, 26 binh sĩ và một nhà thầu dân sự ở nước này đã thiệt mạng.
