Kể từ những năm 2000, khi Internet dần trở nên phổ biến tại Việt Nam, các nội dung vi phạm bản quyền cũng bắt đầu xuất hiện tràn lan. Thời điểm đó, người dùng không khó để tìm thấy các trang web nghe nhạc, xem phim, đọc truyện tranh hay tải phần mềm có bản quyền hoàn toàn miễn phí.
Người dùng dễ dàng tải về phim, nhạc chất lượng cao hoặc các phần mềm đã được bẻ khóa để sử dụng mà chưa ý thức đầy đủ rằng đây là hành vi vi phạm bản quyền.
Sự bùng nổ của nội dung vi phạm bản quyền tại Việt Nam trong giai đoạn này xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Khi đó, khung pháp lý xử lý hành vi xâm phạm bản quyền vẫn chưa hoàn thiện, trong khi nhận thức của người dùng về sở hữu trí tuệ còn hạn chế.
Bên cạnh đó, giá các sản phẩm có bản quyền như phim, âm nhạc hay phần mềm vẫn ở mức cao so với thu nhập chung của người dân. Điều này khiến nhiều người không sẵn sàng bỏ ra khoản tiền lớn để mua bản quyền, nhất là khi có thể dễ dàng tiếp cận các nội dung vi phạm bản quyền miễn phí trên Internet.
Vấn đề bản quyền ngày càng được siết chặt tại Việt Nam
Kể từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007 và tham gia nhiều công ước quốc tế về bảo vệ bản quyền, tình trạng nội dung vi phạm bản quyền trên Internet đã dần được kiểm soát.
Các công ước này gồm Công ước Berne về bảo hộ tác phẩm văn học, nghệ thuật; Công ước Geneva về bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm chống sao chép trái phép; Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS)…
Bên cạnh việc tuyên truyền nâng cao ý thức tôn trọng bản quyền cho người dùng, cơ quan chức năng cũng từng bước hoàn thiện khung pháp lý nhằm xử phạt các hành vi xâm phạm bản quyền, qua đó tăng cường ngăn chặn nội dung lậu trên Internet để phù hợp với các cam kết quốc tế.
Gần đây nhất, Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, đánh dấu bước siết chặt quản lý trong kỷ nguyên số với nhiều quy định mới liên quan đến trách nhiệm của nền tảng số, hoàn thiện khái niệm pháp lý và tăng chế tài xử lý vi phạm.
Sau khi luật có hiệu lực, hàng loạt website vi phạm bản quyền tại Việt Nam như phát sóng bóng đá lậu, nghe nhạc, đọc truyện tranh hay chia sẻ phần mềm có bản quyền… đã bị đánh sập hoặc tự ngừng hoạt động do lo ngại rủi ro pháp lý.
Mới đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã ký Công điện số 38 của Thủ tướng về việc tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt với các website lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc và trò chơi điện tử lậu.
Theo đánh giá của Thủ tướng, dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp ở một số lĩnh vực và địa phương, ảnh hưởng lớn đến môi trường đầu tư, kinh doanh cũng như quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan.
Vì vậy, lãnh đạo Chính phủ yêu cầu các lực lượng chức năng tập trung nguồn lực, triển khai ngay các biện pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc từ ngày 7/5 đến 30/5, với tinh thần xử lý nghiêm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Vì sao các quốc gia phải cấm nội dung lậu, vi phạm bản quyền trên Internet?
Không chỉ tại Việt Nam, nhiều quốc gia trên thế giới cũng đang áp dụng các biện pháp mạnh tay nhằm ngăn chặn nội dung lậu và hành vi vi phạm bản quyền trên Internet.
Động thái này không chỉ để tuân thủ các cam kết quốc tế và bảo vệ quyền lợi của tác giả, tổ chức nắm giữ bản quyền, mà còn liên quan đến lợi ích kinh tế, thương mại và ngoại giao.
Việc không tuân thủ các công ước quốc tế về bảo vệ bản quyền có thể khiến một quốc gia đối mặt với nguy cơ bị trừng phạt hoặc gặp bất lợi trong các cuộc đàm phán kinh tế.
Chẳng hạn, trong các thương vụ mua bản quyền giải đấu lớn như World Cup, nếu tình trạng phát sóng bóng đá lậu tại nước sở tại không được kiểm soát, đơn vị nắm bản quyền có thể lấy đó làm cơ sở để nâng giá, khiến chi phí mua bản quyền tăng cao.
Hằng năm, Chính phủ Mỹ dựa trên Báo cáo Special 301 của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) để theo dõi và liệt kê các quốc gia có tỷ lệ vi phạm bản quyền, sở hữu trí tuệ cao đối với sản phẩm và doanh nghiệp Mỹ.
Những quốc gia nằm trong danh sách này có thể bị cắt giảm ưu đãi thương mại hoặc đối mặt với các biện pháp thuế quan bổ sung từ Mỹ.
Việc bảo vệ bản quyền cũng góp phần bảo hộ các nhà sáng tạo nội dung trong nước. Khi sản phẩm sáng tạo được pháp luật bảo vệ, các cá nhân và doanh nghiệp có thể yên tâm đầu tư sản xuất nội dung, đồng thời tạo nguồn thu hợp pháp từ công sức của mình mà không lo bị sao chép hoặc sử dụng trái phép.
Bên cạnh đó, siết chặt và ngăn chặn nội dung vi phạm bản quyền trên Internet còn đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư nước ngoài. Các tập đoàn quốc tế khó có thể yên tâm đầu tư vào một thị trường mà sản phẩm của họ dễ dàng bị sao chép, phát tán miễn phí trên Internet nhưng không được pháp luật bảo vệ hiệu quả.
Do đó, nhiều quốc gia phải thể hiện quyết tâm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ nhằm xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh, qua đó tạo niềm tin cho các doanh nghiệp nước ngoài khi đầu tư.
Ngoài ra, khi người dùng trả tiền để sử dụng các dịch vụ có bản quyền, nhà nước cũng có thêm nguồn thu thuế để bổ sung ngân sách. Trong khi đó, các website chia sẻ nội dung lậu hoạt động trái phép thường không thực hiện nghĩa vụ thuế, còn doanh thu chủ yếu rơi vào tay những người đứng sau các nền tảng này, gây thất thu ngân sách.
Tại Việt Nam, nhờ các biện pháp tuyên truyền nâng cao nhận thức về bản quyền cùng với sự cải thiện về thu nhập, tình trạng sử dụng dịch vụ vi phạm bản quyền đã giảm đáng kể trong những năm gần đây. Nhiều website chia sẻ nội dung lậu bị đóng cửa, thậm chí một số cá nhân đứng sau các trang web này đã bị cơ quan chức năng bắt giữ và khởi tố.
Ngoài vấn đề pháp lý, nhiều website và phần mềm lậu còn tiềm ẩn nguy cơ phát tán mã độc, đánh cắp dữ liệu cá nhân hoặc chèn quảng cáo cờ bạc, lừa đảo. Đây cũng là một trong những lý do khiến nhiều quốc gia tăng cường xử lý các nền tảng vi phạm bản quyền trên Internet.
Trong nhiều năm qua, mã hóa đầu cuối được xem là một trong những lớp bảo mật quan trọng đối với các nền tảng nhắn tin trực tuyến. Cơ chế này giúp nội dung cuộc trò chuyện chỉ có thể được đọc bởi người gửi và người nhận, hạn chế khả năng truy cập từ bên thứ ba.
Tuy nhiên, Meta mới đây cho biết tính năng chat mã hóa trên Instagram sẽ không còn được hỗ trợ. Thay đổi này được cho là nằm trong quá trình điều chỉnh cách vận hành và kiểm soát nội dung trên hệ sinh thái mạng xã hội của công ty.
End-to-End Encryption (E2EE) là cơ chế mã hóa giúp dữ liệu được bảo vệ trong suốt quá trình truyền tải. Khi tính năng này được bật, ngay cả nền tảng cung cấp dịch vụ cũng khó truy cập trực tiếp vào nội dung cuộc trò chuyện.
Trên Instagram, E2EE trước đây không được kích hoạt mặc định cho toàn bộ người dùng mà chỉ áp dụng với các cuộc trò chuyện riêng được bật chế độ chat mã hóa.
Theo cập nhật từ Meta, tính năng "end-to-end encrypted messaging" trên Instagram bị ngừng hỗ trợ sau ngày 8-5-2026. Công ty cũng khuyến nghị người dùng tải xuống dữ liệu từ các cuộc trò chuyện mã hóa nếu muốn lưu lại nội dung cũ.
Meta cho biết vẫn đang tiếp tục phát triển các công cụ bảo vệ người dùng, phát hiện spam, kiểm soát nội dung vi phạm và tăng cường các tính năng an toàn trên nền tảng.
Đối với phần lớn người dùng phổ thông, thay đổi này có thể chưa tạo ra khác biệt lớn trong trải nghiệm sử dụng hằng ngày. Instagram hiện chủ yếu được dùng để trò chuyện nhanh, chia sẻ hình ảnh hoặc tương tác trên mạng xã hội thay vì trao đổi dữ liệu có tính bảo mật cao.
Tuy nhiên, việc không còn hỗ trợ E2EE đồng nghĩa dữ liệu trò chuyện có thể được hệ thống xử lý thuận lợi hơn nhằm phục vụ các công cụ kiểm duyệt nội dung, phát hiện hành vi lừa đảo hoặc hỗ trợ các tính năng AI trên nền tảng.
Điều này cũng khiến nhiều người quan tâm hơn tới vấn đề quyền riêng tư khi sử dụng các ứng dụng mạng xã hội để trao đổi thông tin cá nhân hoặc dữ liệu công việc.
Trong khi đó, Meta hiện vẫn duy trì E2EE mặc định trên WhatsApp. Điều này cho thấy định hướng khác nhau giữa các nền tảng trong hệ sinh thái của công ty, khi WhatsApp tiếp tục tập trung vào nhắn tin riêng tư còn Instagram được phát triển theo hướng mạng xã hội tích hợp AI và kiểm soát nội dung mạnh hơn.
Theo Tom's Hardware, trong báo cáo tài chính quý I/2026 ngày 30/4, ông Kim Jaejune, lãnh đạo mảng chip nhớ của Samsung, cho biết khủng hoảng bộ nhớ sẽ không thể kết thúc trong năm 2027. Thậm chí, khoảng cách giữa cung và cầu năm tới có thể còn nới rộng hơn cả năm 2026. Tương tự, ông Chey Tae Won, Chủ tịch SK Hynix, nhận định áp lực về nhu cầu bộ nhớ liên quan đến AI sẽ kéo dài đến năm 2030.
Sự thiếu hụt nghiêm trọng đến mức thị trường DRAM đang áp dụng mô hình điều chỉnh giá theo giờ. Nguyên nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng kéo dài là nhu cầu khổng lồ từ các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo. Các hệ thống AI hiện đại đòi hỏi lượng lớn bộ nhớ băng thông cao (HBM) để cung cấp dữ liệu liên tục cho GPU. HBM có biên lợi nhuận rất cao, nên các nhà sản xuất đang dồn lực sản xuất, đầu tư và kỹ thuật cho mảng này. Đồng nghĩa, họ giảm chú trọng vào bộ nhớ DRAM thông thường, dẫn đến nguồn cung cho máy tính, máy chủ và thiết bị di động bị thiếu hụt.
Bên cạnh đó, việc xây dựng nhà máy bán dẫn mới và cơ sở đóng gói bộ nhớ tiên tiến phải mất nhiều năm, không thể giải quyết trong ngắn hạn. Ngoài áp lực từ AI, Samsung còn đối mặt với rủi ro đình công từ công đoàn, dự kiến bắt đầu ngày 21/5 và có thể làm trầm trọng thêm tình trạng khan hiếm chip của hãng.
Người tiêu dùng đang bắt đầu chứng kiến tác động của cuộc khủng hoảng thông qua giá bán lẻ sản phẩm. Ví dụ, smartphone tầm trung như Galaxy A37 và A57 của Samsung đã tăng vài chục USD dù chỉ có những nâng cấp nhỏ so với thế hệ trước. Motorola cũng điều chỉnh giá dòng Razr 2026 lên hơn 100 USD với lý do tương tự.
Apple cũng đang phải chịu áp lực lớn. Trong báo cáo tài chính ngày 30/4, CEO Tim Cook thừa nhận công ty đang phải khắc phục tình trạng chi phí bộ nhớ cao hơn đáng kể trong quý II/2026, ảnh hưởng nặng nề đến hoạt động kinh doanh của hãng thời gian tới.
Cụ thể, việc tăng giá linh kiện thời gian qua đã làm giảm lượng hàng tồn kho mà công ty tích trữ từ trước. Khi nguồn dự trữ này cạn kiệt, Apple sẽ đối mặt với chi phí đầu vào đắt đỏ. Tim Cook cho biết công ty đang xem xét các lựa chọn và tiếp tục đánh giá kỹ lưỡng diễn biến thị trường. Ông từ chối nêu chi tiết, nhưng theo MacRumors, điều này thường dẫn đến hai khả năng: biên lợi nhuận của công ty bị thu hẹp, hoặc giá bán sản phẩm như iPhone, iPad có thể sẽ bị điều chỉnh tăng.
Thông tin trên ngược với nhận định trước đó của giới phân tích rằng những "gã khổng lồ" như Samsung và Apple đủ tiềm lực tài chính để chống chọi với các đợt tăng giá, cũng như được ưu tiên phân bổ đơn hàng bộ nhớ. Samsung cũng là một trong ba nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất, cùng với SK Hynix và Micron, nên chủ động hơn về nguồn cung.
Trong khi các công ty thiết bị điện tử tiêu dùng bước vào "cuộc chiến sinh tồn", chuyên gia Danny Williams từ công ty máy tính PCSpecialist nhận định nếu giá bộ nhớ không giảm, nhu cầu mua sắm có thể đi xuống trong 2026. "Người tiêu dùng phải quyết định trả giá cao hơn cho hiệu năng cần thiết, hay chấp nhận một thiết bị yếu hơn. Một khả năng khác là họ sẽ giữ thiết bị cũ lâu hơn", ông nói.
Với khả năng lắp đặt nhanh chóng chỉ trong vài phút và kết nối Wi-Fi, người dùng có thể dễ dàng điều khiển và giám sát khóa từ xa. Tuy nhiên, một trong những tính năng nổi bật của nhiều khóa thông minh hiện nay có tên geofencing (khoanh vùng địa lý) có thể trở thành cơn ác mộng nếu không hoạt động đúng cách.
Tính năng geofencing sử dụng tín hiệu GPS để xác định vị trí của thiết bị. Ứng dụng đi kèm với khóa thông minh trên điện thoại hoặc máy tính bảng sẽ theo dõi vị trí của người dùng. Khi họ ra khỏi phạm vi, tính năng này sẽ tự động khóa cửa nếu cửa chưa được khóa. Ngược lại, khi người dùng trở về nhà, khóa sẽ tự động mở cửa, rất tiện lợi khi họ mang theo nhiều đồ tạp hóa.
Mặc dù geofencing được thiết kế để mang lại sự tiện ích, công nghệ GPS không phải lúc nào cũng hoàn hảo. Chỉ cần một chút nhiễu tín hiệu cũng có thể khiến tính năng này hoạt động không chính xác, dẫn đến việc khóa hoặc mở khóa ngoài ý muốn. Do đó, việc có một phương án dự phòng cho khóa thông minh là quan trọng.
Nhiều người dùng trên diễn đàn Apple HomeKit đã phản ánh về việc tính năng geofencing bị kích hoạt ngẫu nhiên, gây ra sự bất tiện. Để tránh tình huống khó xử, người dùng nên đầu tư vào một khóa thông minh có chìa khóa cơ, có thể được cất giữ ở nơi dễ dàng tiếp cận, như trong hộc đựng đồ trên xe hơi.
Tuy nhiên, người dùng cũng nên biết rằng geofencing chỉ là một trong nhiều phương thức khóa/mở khóa mà khóa thông minh cung cấp. Hầu hết các ứng dụng đều có nút khóa/mở khóa dễ dàng và nhiều thiết bị còn được trang bị máy quét sinh trắc học hoặc bàn phím để mở khóa bằng dấu vân tay hoặc mã số. Một số khóa thậm chí cho phép chia sẻ quyền truy cập với bạn bè hoặc gia đình.
Mặc dù các thiết bị nhà thông minh mang lại nhiều lợi ích, không thể tránh khỏi những lỗi và trục trặc. Do đó, việc chuẩn bị cho những tình huống tiềm ẩn sẽ giúp người dùng có sẵn các phương pháp thay thế để sử dụng khi cần thiết.
