Ngày 8.5, HĐND TP.HCM phối hợp Trường đại học Luật TP.HCM tổ chức hội thảo khoa học cấp quốc gia “Luật Đô thị đặc biệt – Đột phá thể chế cho TP.HCM”.
Tại hội thảo, trình bày tham luận về xây dựng cơ chế phân cấp, phân quyền triệt để trong luật Đô thị đặc biệt, ông Lê Minh Đức, Phó trưởng ban Pháp chế HĐND TP.HCM cho biết việc xem xét việc ban hành luật Đô thị đặc biệt là một quyết sách mang tính lịch sử.
Bởi tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM vào ngày 27.4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định sự ủng hộ của Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ để TP.HCM xây dựng dự thảo luật Đô thị đặc biệt “phản ánh đúng vị thế, tầm vóc, sứ mệnh của TP.HCM; tập trung tạo đột phá về thể chế và quản trị”.
Theo ông Đức, sau khi hoàn tất sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ tháng 7.2025, không gian phát triển của TP.HCM được mở rộng đáng kể, đi kèm với áp lực đô thị hóa mạnh mẽ.
Theo đại diện Ban Pháp chế HĐND TP.HCM, thành phố không thể tiếp tục vận hành hiệu quả trong “chiếc áo chật” của các quy định pháp luật đồng nhất vốn không tính đến các đặc thù của một đô thị đặc biệt.
Từ thực tiễn quản lý, Ban Pháp chế HĐND TP.HCM đề xuất dự thảo luật Đô thị đặc biệt cần tập trung phân quyền ở 6 lĩnh vực lớn.
Thứ nhất là mô hình quản trị siêu đô thị hiện đại, trong đó thành phố được chủ động hơn về tổ chức bộ máy, biên chế và nhân sự. Theo ông Đức, TP.HCM cần được quyền quyết định số lượng biên chế, người lao động trong các cơ quan của hệ thống chính trị dựa trên nhu cầu thực tiễn và khối lượng công việc, thay vì bị đóng khung bởi chỉ tiêu giao từ Trung ương.
“Với tính chất là một siêu đô thị có nhiều thách thức về hạ tầng và an sinh, mô hình quản lý giống như các tỉnh, thành thông thường sẽ thiếu sức lan tỏa và dễ làm bộ máy quá tải”, ông Đức phân tích.
Thứ hai là cơ chế đãi ngộ linh hoạt, cạnh tranh để thu hút nhân tài. Ông Đức cho rằng TP.HCM đang đối mặt với tình trạng “chảy máu chất xám” do thang bảng lương hành chính còn cứng nhắc, trong khi các cơ chế thí điểm trước đây mới chỉ dừng ở mức hệ số, chưa đủ sức cạnh tranh với khu vực tư nhân và doanh nghiệp FDI.
Do đó, luật Đô thị đặc biệt cần trao quyền cho thành phố áp dụng cơ chế sử dụng, quản lý, đãi ngộ cán bộ, công chức, viên chức, chuyên gia, nhà khoa học theo hướng linh hoạt hơn. Thành phố cần được tự quyết định thu nhập, phụ cấp, nhà ở và các phúc lợi khác đối với các vị trí trọng yếu, đòi hỏi chuyên môn sâu.
“Thành phố cần đội ngũ kiến trúc sư thể chế và chuyên gia đầu ngành để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược. Luật hóa cơ chế đãi ngộ linh hoạt là giải pháp gốc rễ để thu hút nhân tài tinh hoa”, ông Đức nêu.
Thứ ba là đột phá trong quản lý tài chính, ngân sách và đầu tư. Theo ông Đức, luật cần quy định rõ thẩm quyền tự chủ ngân sách của TP.HCM gắn với hiệu quả sử dụng ngân sách; đồng thời luật hóa các cơ chế chính sách ưu đãi về tài chính, cho phép thành phố thí điểm huy động vốn ngoài đầu tư công theo phương thức đối tác công – tư trong các lĩnh vực văn hóa, thể thao, khoa học công nghệ.
Thứ tư là đột phá về đầu tư và FDI, đặc biệt trong tháo gỡ rào cản đất đai. Ông Đức đề xuất phân quyền triệt để cho TP.HCM trong chuyển mục đích sử dụng đất, điều chỉnh cục bộ quy hoạch đô thị, quy hoạch sử dụng đất mà không phải qua quá nhiều khâu trung gian thẩm định. Thành phố cũng cần được chủ động ban hành cơ chế đặc thù về định giá, bồi thường, hỗ trợ tái định cư để xử lý dứt điểm vướng mắc trong giải phóng mặt bằng.
Thứ năm là đột phá về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo ông Đức, luật cần thiết lập khung pháp lý cho cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, quy trình, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. TP.HCM cũng cần được tự quyết định áp dụng một số tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật vượt trội, phù hợp với định hướng xây dựng đô thị hiện đại.
Thứ sáu là thẩm quyền lập quy. Ông Đức đề xuất giao cho TP.HCM quyền chủ động ban hành văn bản quy phạm pháp luật để hướng dẫn thi hành luật, thậm chí được quy định khác với nghị định, thông tư trong một số lĩnh vực đã được phân quyền, với điều kiện không trái Hiến pháp, không xâm phạm an ninh quốc gia, quyền con người và quyền công dân.
Bên cạnh phân quyền mạnh mẽ, ông Đức nhấn mạnh luật Đô thị đặc biệt phải thiết kế đồng bộ cơ chế trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực.
“Quyền lực mạnh mẽ phải đi đôi với cơ chế kiểm tra hiệu quả để ngăn chặn lạm quyền và trục lợi”, ông Đức nói.
Ông Đức cũng đề xuất áp dụng nguyên tắc quản trị hiện đại với tinh thần “sáu rõ”: rõ người, rõ việc, rõ quy trình, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả và rõ hiệu quả. Mọi thẩm quyền, nguồn lực khi được phân cấp, ủy quyền phải được cụ thể hóa bằng chỉ tiêu, tiêu chí định lượng, gắn với đánh giá năng lực cá nhân người đứng đầu và tập thể.
Theo ông, cách làm này nhằm xóa bỏ tình trạng “trách nhiệm chung chung, hòa cả làng”, cũng như thói quen đùn đẩy, xin ý kiến lòng vòng do phân định nhiệm vụ không rõ.
Một nội dung quan trọng khác là thể chế hóa cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Ông Đức cho rằng nếu không có cơ chế bảo vệ rõ ràng, một bộ phận cán bộ sẽ tiếp tục rụt rè, e ngại trách nhiệm, tạo ra vòng luẩn quẩn trong xử lý công việc.
Luật cần làm rõ ranh giới pháp lý, cơ chế miễn trừ trách nhiệm kỷ luật và trách nhiệm hình sự đối với cán bộ, công chức, chuyên gia nếu họ đã tuân thủ đúng quy trình, minh bạch động cơ, không tư lợi, nhưng kết quả không đạt như kỳ vọng do rủi ro khách quan, nhất là trong các lĩnh vực nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và cơ chế thử nghiệm.
Phong trào xây dựng nhà yến ở Gia Lai phát triển rầm rộ tại khu vực phía tây trong nhiều năm gần đây. Xuất phát từ hiệu quả kinh tế cao ở địa phương, nhiều người dân đã mạnh dạn đầu tư vào lĩnh vực này.
Anh Nguyễn Văn Dũng (xã Chư Sê) cho biết ban đầu gia đình chỉ cải tạo nhà ở, dành khoảng 150 m² để nuôi yến. "Sản lượng rất tốt, mỗi năm thu hơn 30 kg. Sau đó chúng tôi đầu tư thêm 2 nhà yến với tổng diện tích hơn 800 m². Tuy nhiên, 2 năm gần đây sản lượng giảm rõ rệt, có nhà giảm tới 40%, đàn yến tăng rất chậm", anh Dũng nói.
Theo nhiều chuyên gia và người có kinh nghiệm, khu vực phía tây Gia Lai có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển nghề nuôi chim yến như môi trường trong lành, khí hậu ôn hòa, diện tích rừng và đồng ruộng lớn, là nguồn cung cấp côn trùng dồi dào.
Chi phí đầu tư nhà yến ở Gia Lai khá lớn, khoảng 3,5 triệu đồng/m² xây dựng và 1,2 triệu đồng/m² cho thiết bị, chưa tính tiền đất. Nhiều hộ đã đầu tư hàng tỉ đồng. Thống kê chưa đầy đủ cho thấy khu vực này hiện có khoảng trên dưới 2.000 nhà yến, sản lượng khoảng 7.000 kg/năm, tập trung ở các địa bàn Chư Sê, Đức Cơ, Ia Pa, Chư Pah, Chư Prông, Krông Pa và Ayun Pa.
Theo tính toán của người nuôi yến lâu năm, một nhà yến Gia Lai thông thường phải mất khoảng 3 năm mới ổn định đàn và bắt đầu hoàn vốn. Tuy nhiên, nhiều nhà yến mới xây vài năm gần đây không đạt được mức tăng đàn như kỳ vọng, khiến thời gian hoàn vốn kéo dài hơn.
Việc nhà yến Gia Lai giảm sản lượng và đàn yến tăng chậm đã khiến nhiều nhà đầu tư chịu thiệt hại đáng kể.
Anh Nguyễn Văn Hiếu (phường Pleiku) đầu tư xây nhà yến tại xã Đức Cơ chia sẻ: "Chúng tôi mua đất hơn 500 triệu đồng, đầu tư thêm khoảng 1,5 tỉ đồng xây nhà yến. Nhưng sau 3 năm, mỗi năm chỉ thu vài trăm tổ, thấp hơn nhiều so với kỳ vọng. Đây là khoản đầu tư thất bại, bán cũng khó mà giữ lại cũng không hiệu quả".
Trong khi đó, anh Nguyễn Đình Kỳ (xã Ia Dom) cho biết gia đình đến với nghề nuôi yến từ năm 2015 một cách tình cờ. Sau khi thấy hiệu quả, gia đình tiếp tục đầu tư, nâng tổng diện tích lên hơn 1.000 m². "Trước đây giá yến thô 22 - 25 triệu đồng/kg, thu nhập ổn định. Nay giá chỉ còn 13 - 15 triệu đồng/kg, sản lượng lại giảm 20 - 30% trong 2 năm qua", anh Kỳ nói.
Trao đổi với PV Thanh Niên ngày 14.4, ông Trần Phước Sỹ, Chủ tịch Hiệp hội yến sào Quảng Đà, xác nhận tình trạng nhà yến Gia Lai giảm sản lượng và số lượng đàn yến là có thật.
Theo ông Sỹ, nguyên nhân chính là biến đổi khí hậu và việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khiến côn trùng, nguồn thức ăn của chim yến, suy giảm. Điều này buộc chim phải bay xa tìm thức ăn, thậm chí chuyển sang khu vực khác có điều kiện tốt hơn.
Ngoài ra, việc phát triển nhà yến ở Gia Lai ồ ạt, thiếu kiểm soát trong những năm gần đây khiến số lượng nhà yến vượt quá khả năng đáp ứng của đàn chim, dẫn đến cạnh tranh và tăng đàn chậm.
"Thời điểm này, người dân không nên tiếp tục xây mới mà cần tập trung chăm sóc các nhà yến hiện có, như kiểm tra hệ thống âm thanh, phun sương tạo ẩm… để giữ đàn yến ổn định", ông Sỹ khuyến nghị.
Sáng 9/4, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng thừa ủy quyền Thủ tướng trình Quốc hội dự án Luật Hộ tịch sửa đổi. Nội dung đáng chú ý là quy định đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú của người dân.
Theo dự thảo, UBND cấp xã có thẩm quyền đăng ký các việc hộ tịch mà không bị giới hạn bởi nơi thường trú hoặc tạm trú. Các nội dung gồm khai sinh, kết hôn, giám hộ, giám sát việc giám hộ, nhận cha, mẹ, con, thay đổi thông tin hộ tịch, xác nhận tình trạng hôn nhân, khai tử.
Quy định này khác với hiện hành, khi việc cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân do UBND cấp xã nơi thường trú thực hiện; trường hợp không có nơi thường trú thì thực hiện tại nơi tạm trú.
Dự thảo cũng bổ sung thẩm quyền cho UBND cấp xã trong việc cập nhật thông tin vào Sổ hộ tịch và cơ sở dữ liệu hộ tịch trên cơ sở bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền và các giấy tờ hộ tịch. Nội dung cập nhật bao gồm quốc tịch, xác định cha, mẹ, con, xác định lại giới tính, nuôi con nuôi và chấm dứt việc nuôi con nuôi, ly hôn, hủy việc kết hôn trái pháp luật, công nhận kết hôn, công nhận giám hộ.
Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết việc sửa đổi luật nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và khắc phục những hạn chế của Luật Hộ tịch năm 2014.
Dự thảo đặt mục tiêu hiện đại hóa công tác đăng ký, quản lý hộ tịch thông qua chuyển đổi số, cắt giảm thủ tục hành chính và chi phí thực hiện. Người dân có thể thực hiện thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính và đăng ký trực tuyến toàn trình đối với phần lớn thủ tục.
Người yêu cầu được lựa chọn nộp hồ sơ và nhận kết quả theo hình thức trực tuyến, trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính. Dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết việc triển khai trực tuyến toàn trình.
Về Sổ hộ tịch, dự thảo định hướng sử dụng chủ yếu dữ liệu điện tử; riêng đăng ký kết hôn vẫn duy trì đồng thời sổ điện tử và sổ giấy, do yêu cầu hai bên nam, nữ phải có mặt, thể hiện sự tự nguyện và ký xác nhận.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đồng tình với chủ trương đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính, cho rằng quy định này giúp giảm thủ tục, tăng tỷ lệ đăng ký trực tuyến và khai thác hiệu quả dữ liệu điện tử.
Cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung quy định xử lý trường hợp thông tin từ nhiều nguồn có mâu thuẫn; đồng thời lưu ý các yêu cầu về an toàn thông tin mạng, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Ngoài ra, Chính phủ cần làm rõ lộ trình kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, cũng như bảo đảm nguồn lực đầu tư hạ tầng công nghệ để triển khai hiệu quả.
Điều 42 Nghị định 90 năm 2026 của Chính phủ (có hiệu lực từ ngày 15.5) có nhiều quy định cụ thể về sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm.
Theo đó, nếu vi phạm một trong các hành vi sau đây sẽ bị phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng:
Trong trường hợp người gửi tinh trùng, noãn, phôi (gọi chung là mẫu) hoặc người nhận mẫu hiến có nguyện vọng chuyển mẫu từ cơ sở đang lưu giữ đến cơ sở khác mà cơ sở đang lưu giữ mẫu không tư vấn cho người gửi/nhận mẫu hiến về quy định vận chuyển mẫu, những rủi ro có thể gặp phải trong quá trình vận chuyển, hoặc không có ý kiến bằng văn bản về việc đồng ý chuyển mẫu.
Không cho chuyển tinh trùng, noãn, phôi đang lưu giữ sang cơ sở khác theo yêu cầu của người gửi, trừ trường hợp cơ sở tiếp nhận mẫu không đồng ý tiếp nhận mẫu.
Trường hợp cơ sở lưu giữ không đủ điều kiện để tiếp tục thực hiện việc lưu giữ mẫu và phải chuyển mẫu đến một cơ sở lưu giữ khác mà không thông báo đến người gửi/nhận mẫu hiến…
Cũng theo điều 42 Nghị định 90 năm 2026, đối với một trong các hành vi sau đây thì bị phạt từ 10 - 20 triệu đồng:
Cơ sở lưu giữ tinh trùng, noãn, phôi không bảo đảm bảo mật thông tin của người hiến và người nhận.
Không thực hiện nguyên tắc vô danh giữa người hiến và người nhận trong việc hiến và nhận tinh trùng, phôi.
Lưu giữ tinh trùng, noãn, phôi mà không ký hợp đồng với người gửi theo quy định của pháp luật về dân sự với cơ sở lưu giữ, trừ trường hợp tinh trùng, noãn, phôi được hiến.
Không thực hiện việc xác định người hiến tinh trùng, hiến noãn, hiến phôi không bị bệnh di truyền ảnh hưởng đến thế hệ sau; không bị mắc bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình; không bị nhiễm HIV.
Không mã hóa thông tin về việc hiến tinh trùng, noãn, phôi; lưu giữ và chia sẻ với cơ sở dữ liệu dùng chung về hỗ trợ sinh sản theo quy định của pháp luật.
Không hủy tinh trùng khi người gửi tinh trùng chết trừ các trường hợp: người vợ có nguyện vọng được sinh con bằng tinh trùng của người chồng đã chết; hoặc trước khi chết người gửi có văn bản thể hiện nguyện vọng hiến tinh trùng cho cơ sở lưu giữ.
Không hủy noãn khi người gửi noãn chết, trừ trường hợp trước khi chết người gửi có văn bản thể hiện nguyện vọng hiến noãn cho cơ sở lưu giữ.
Không hủy phôi khi người chồng trong cặp vợ chồng gửi phôi chết, trừ các trường hợp: người vợ có nguyện vọng được sinh con bằng phôi của hai vợ chồng; người vợ có văn bản hiến phôi cho cơ sở lưu giữ để nghiên cứu khoa học hoặc thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản cho một phụ nữ độc thân, hoặc một cặp vợ chồng khác.
Không hủy phôi đang lưu giữ khi cặp vợ chồng gửi phôi đã ly hôn, trừ trường hợp có văn bản đồng ý của cả hai vợ chồng về việc: đề nghị tiếp tục lưu giữ phôi và cam kết chi trả chi phí lưu giữ theo quy định của cơ sở; hoặc đề nghị hiến phôi để sử dụng vào nghiên cứu khoa học hoặc kỹ thuật hỗ trợ sinh sản cho một cặp vợ chồng hoặc một phụ nữ độc thân khác.
Thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản cho các cặp vợ chồng không được chẩn đoán là vô sinh hoặc không có chỉ định về y tế.
Cơ sở lưu giữ tinh trùng, noãn, phôi, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm và mang thai hộ vì mục đích nhân đạo không mã hóa, hoặc không chia sẻ các thông tin về việc hiến tinh trùng, noãn, phôi và lưu giữ với cơ sở dữ liệu dùng chung về hỗ trợ sinh sản theo quy định sẽ bị xử phạt từ 10 - 20 triệu đồng.
